Doğal gazın transit boru hatlarıyla iletiminde idarenin Avrupa Birliği hukuku, uluslararası hukuk ve iç hukuk'tan doğan sorumluluğu

Avrupa ve Asya'yı birbirine bağlayan Türkiye, hidrokarbon kaynağına sahip Hazar Havzası ve Orta Doğu ile Avrupa'daki büyük ithalatçı ülkeler arasında konumlanmıştır Bakü-Tiflis-Ceyhan, TANAP, Türk Akımı gibi başlıca doğal gaz boru hattı projelerinin başarıyla tamamlanmasıyla birlikte Türkiye "enerji koridoru" özelliğini kazanmıştır. Petrolden farklı olarak, doğal gazda transfer boru hatları ağırlıklı olarak kullanılmaktadır. Bu durumda ortaya çıkan yüksek yatırım maliyetleri sebebiyle, projelerin işletenleri bu iletim hatları üzerinde uzun süreli bir monopol güce sahip olmayı hedeflemektedir. Bununla birlikte, doğal gaz boru hatları işletenleri ile doğal gazın iç pazardaki alıcıları arasında bir rekabet söz konusudur. Avrupa ve Türkiye'de enerji piyasaları tüketicilerin yararı için bu rekabeti yönetmek üzere düzenlenmektedir. Tezin ilk aşamasında, doğal gaz boru hatlarından doğan "idarenin sorumluluğu" kavramı çağdaş Avrupa ve Türk Enerji Hukuku'nun yanı sıra Türk İdare Hukuku'nun temel prensipleri açısından incelenmiştir. Türk Enerji Hukuku ile Avrupa Birliği Enerji Hukuku büyük bir uyum içerisinde olduğu için Avrupa Birliği Enerji Hukuku'nun ve özellikle Üçüncü Gaz Direktifi'nin analizi oldukça önem arz etmektedir. Bu bağlamda, tezde doğal gaza dair faaliyetler ve süreçlerin yanı sıra bu işlemlerin aktörleri araştırılmıştır. Aktörlerin tespit edilmesiyle birlikte, idarenin ve tüzel kişilerin faaliyet gösterdikleri alanlar ve bu alanların birbirinden nasıl ayrıştığı incelenmiştir. Bunun devamında ise, kamu hizmeti yükümlüğünden doğan idarenin sorumluluğunun sınırlarını tespit edebilmek için bu işlemlerin kamu hizmeti niteliği değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme, idarenin sorumluluğunun temelini oluşturmaktadır. Böylece yapılan işlemlere uygulanacak hukuki rejim belirlenebilmektedir. İçtihatlar ve mevzuatın incelenmesiyle birlikte Özel Hukuk ve İdare Hukuku'nun dikotomisi sorumluluk kavramına bütünleyici bir kapsam getirmektedir. Çalışmanın ikinci aşamasında ise "idarenin sorumluluğunun" sınır ötesi doğal gaz boru hattından mı yoksa transit transferin bir parçası olduğu için mi ortaya çıktığı sorunsalına odaklanılmıştır. Bu noktada çok taraflı hukuki çerçeveyi oluşturan Enerji Şartı Sözleşmesi, DTÖ/GATT ve ülkeler arasındaki özel doğal gaz boru hatları anlaşmaları devreye girmiştir. Uluslararası hukuk çerçevesinin incelenmesi, idarenin diğer ülkelere olan sorumluluğu ile idarenin tüketiciler ve vatandaşlar başta olmak üzere yerel ajanlara olan sorumluluğu arasındaki ortak noktaları yakalayacak şekilde gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda her iki alanda da üçüncü tarafların iletim hatlarına erişimi, hizmetlerin ayrıştırılması, çevrenin ve tüketicinin korunması gibi birçok temel konular belirlenmiştir.