
835
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Türk Ceza Kanunu'nda bilişim sistemine ve sistemdeki verilere karşı suçlar
Dört bölüm altında ele alınan çalışmanın konusunu 5237 sayılı TCK'da düzenlenen bilişim sistemine ve bilişim sistemindeki verilere karşı suçlar oluşturmaktadır. Birinci bölümde, konu genel kapsamda incelenmiştir. Bu çerçevede konuyla ilgili kavramlar, bilişim sistemlerine ve sistemdeki verilere karşı suçların işlenme şekilleri ve bu suçların genel özellikleri, bu suçların fail ve mağdurlarına ilişkin açıklamalar yapılmıştır. Tezin ikinci bölümünde bilişim sistemine girme veya sistemde kalma, sisteme girmeksizin veri nakillerini teknik araçlarla izleme suçları (TCK m. 243), üçüncü bölümünde bilişim sistemini engelleme veya bozma; verileri yok etme veya değiştirme suçları (TCK m. 244), son bölümde ise yasak cihaz veya programlar suçu (TCK m. 245/A) unsurlarıyla birlikte incelenmiştir.
Nemo tenetur se ipsum accusare ilkesi bağlamında adli amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbiri
Adli amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbiri Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 135. maddesinde düzenlenmiştir. Katlanma yükümlülüğünün sınırlarından olan "nemo tenetur se ipsum accusare" ilkesi ise Anayasa'nın 38. maddesinin 5. fıkrasıyla koruma altına alınmıştır. Bu çalışmanın hedefi iki kavram arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Birinci bölümde öncelikle koruma tedbirleri kavramına genel bir giriş yapılmış sonrasında ise Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 135. maddesinde düzenlenen iletişimin denetlenmesi tedbiri detaylı biçimde incelenmiştir. İkinci Bölümde çalışmanın diğer ayağını oluşturan katlanma yükümlülüğünün sınırlarından biri olan "nemo tenetur se ipsum accusare" ilkesi incelenmiştir. Konunun sistematikliğini bozmamak adına öncelikle katlanma yükümlülüğüne genel olarak değinilmiş, katlanma yükümlülüğünün nemo tenetur ilkesi dışındaki sınırları da kısaca incelenmiştir. Sonrasında ise "nemo tenetur se ipsum accusare" ilkesi detaylı biçimde incelenmiştir. Son bölüm iki kavramın birbiriyle olan ilişkisinin araştırıldığı ve çalışmadan çıkarılan sonucun yer aldığı kısımdır.
Yapay zekânın cezai sorumluluğu ve yapay zekâya uygulanacak yaptırım sorunu
Bu çalışma kapsamında, yapay zekânın ceza hukukunun konusu olup olamayacağı, literatür taraması araştırma yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Bu bağlamda öncelikle yapay zekânın tarihsel süreç içerisindeki gelişimi ele alınmış, felsefi kökenleri irdelenmiş ve teknik açıdan öğrenme yöntemleri incelenmiştir. Yapay zekânın hukuk düzeni içerisinde kişiliğinin varlığı sorgulanmış ve literatürde yer alan hukuki statü önerileri açıklanmıştır. Sonrasında cezai sorumluluk kavramı açıklanmış ve yapay zekânın üreticisi, programlayıcısı, kullanıcısı ve kendisinin cezai sorumluluğu tartışılmıştır. Son olarak yapay zekâya uygulanacak yaptırım sorunu ele alınmış ve bu hususa yönelik önerilere yer verilmiştir. Çalışma kapsamında yapay zekânın dahil olduğu suçlara yönelik mevcut düzenlemelerin yeterliliği tartışılmış ve yeni düzenlemelerin gerekliliği sorgulanmıştır.
Kore Cumhuriyeti ceza muhakemesi hukukunda alternatif çözüm yolları
Kore Cumhuriyeti'nde ceza muhakemesi hukukunda alternatif yollara ilişkin olarak; savcının soruşturma başlatabileceği suçların kapsamının daraltıldığı, savcı ile polis arasındaki emir ve talimat ilişkisinin iş birliği ilişkisine dönüştürüldüğü, bu sebeplerle soruşturma evresini sonlandıran ceza muhakemesi kurum ve kararlarının kıyasla daha çeşitli olduğu görülmüştür. Kovuşturmayı sonlandıran alternatif yolların da ülkemize kıyasla, ceza bağlamında farklılıklar taşıdığı sonucuna varılmıştır. Uzlaştırmaya sevk edilebilecek suçların kapsamının ceza muhakemesi sistemimize göre daha geniş olduğu görülmektedir. Kamu davasının açılmasının ertelenmesinde; şüphelinin sabıka kaydına işlenmesi ve şüphelinin tek itiraz yolunun Kore Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru olması, önemli farklılıklar olarak öne çıkmaktadır.
Ceza muhakemesi hukukunda beraat hükmü
Beraat hükmü, ceza muhakemesine sanık olarak dahil olmuş herkesin ulaşmak istediği ve bu hükmün verilmesi için çaba gösterdiği, bu hüküm uğruna deliller ortaya koyup savunmalar yaptığı bir hüküm çeşididir. Sanığın gerçekleştirdiği eylemin suç niteliği barındırmadığı ya da sanığın o eylemi gerçekleştirmediği veya gerçekleştirdiği hususunun kesin olmadığı yargısını barındıran beraat hükmü sayesinde sanık aklanmış olur ve kendisi hakkında herhangi bir yaptırım uygulanmaz. Cezalandırılmasına engel olan diğer hüküm çeşitleri de bulunmasına rağmen beraat hükmü sanık için en lehe olan hükümdür. Beraat hükmü birçok ilke ve kuralla iç içedir. Özellikle suçsuzluk karinesi ve lekelenmeme hakkının tam anlamıyla uygulanması, beraat hükmü için çok önemlidir. Suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması nedeniyle verilen beraat kararı ise şüpheden sanık yararlanır ilkesi ile yakından ilişkilidir. Bu ilke sayesinde hâkim veya mahkeme nezdinde suçu işlediğine vicdanen yüzde yüz kanaat getirilemeyen kişi mahkûmiyet hükmü ile karşılaşmayacaktır. Bu kural, bir suçlunun cezasız kalmasının bir masumun cezalandırılmasına tercih edilmesinden kaynaklanmış ve gelişmiştir. Beraat kararı; hukuk yargılamasını, idare hukukunu ve vergi hukukunu etkileyebileceği gibi bir başka ceza mahkemesi nezdinde de etkili olabilir. Bu nedenle verilen beraat kararının bu mahkeme ve merciler üzerindeki etkisi büyük önem taşır. Anahtar Kelimeler: Hüküm, Beraat, Suçsuzluk Karinesi, Delil Yetersizliği
Kamu ihale hukukunda yeşil kamu alımları
Bu çalışmada, Kamu Alımlarının sürdürülebilir kalkınma ile ilişkisi incelenerek Türk kamu alımları mevzuatının yeşil kamu alımları bakımından mevcut durumunun tespiti yapılacaktır. Birinci bölümde, yeşil kamu alımları kavramı ve sürdürülebilir kalkınma ile bağlantısı, İkinci bölümde Avrupa Birliği'nin bu alandaki hukuki altyapısı ve uluslararası düzenlemeler incelenmektedir. Üçüncü bölümde ise, Türk kamu alım mevzuatı incelenerek yeşil kamu alımlarına yönelik değerlendirme yapılarak ve uygulama önerileri verilecektir.
Uluslararası Deniz Hukukunda düzensiz göç halinde devletlerin arama ve kurtarma yükümlülüğü
Bu çalışmada, deniz yoluyla düzensiz göçün yoğunlaşmasıyla beraber önemli hale gelen devletlerin arama ve kurtarma yükümlülüğü incelenmiştir. Bu kapsamda yükümlülük, 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi, 1979 tarihli Uluslararası Denizde Arama ve Kurtarma Konvansiyonu, 1974 tarihli Denizde Can Emniyeti Uluslararası Konvansiyonu, 1958 tarihli Cenevre Açık Denizler Sözleşmesi ve 1989 tarihli Uluslararası Kurtarma Konvansiyonu'ndaki ilgili hükümler ışığında ele alınmıştır. Göçmenlerin aranması ve kurtarılması hususunda bu düzenlemelerde yer alan boşluklar ve belirsizlikler tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmada devletlerin arama ve kurtarma yükümlülükleri, bayrak devleti ve kıyı devleti başlıkları altında incelenirken gemi kaptanlarının arama ve kurtarma yükümlülükleri ise bayrak devleti başlığı altında ele alınmıştır. Devletlerin yükümlülükleri ile birlikte tehlike, kurtarma, yardım etme ve güvenli yer gibi kavramların anlamı ve kapsamı da irdelenmiştir. Konu bakımından öneminden dolayı uluslararası örgütlerin arama ve kurtarma yükümlülükleri hükümetler arası ve hükümetler dışı uluslararası örgütler olarak iki başlık altında açıklanmıştır. İşbu çalışmada, devletlerin, gemi kaptanlarının ve uluslararası örgütlerin arama ve kurtarma yükümlülükleri; uluslararası sözleşmeler, bağlayıcı olmayan rehberler, mahkeme kararları ve uluslararası örgütlerin raporları ışığında incelenmiştir. İlgili düzenlemelerde belirsizlikler ve boşluklar barındıran terimler ve hususlar tespit edilmiş ve çözüm önerilerine yer verilmiştir.
Kuruluşu ve yetkileri bakımından Hakimler ve Savcılar Kurulu
Eski Roma'dan günümüze hukuk alanında pek çok gelişme gözlenmiştir. Asırlar önce sorulmuş olan "Quis custodiet ipsos custodes? - Gözetleyenleri kim gözetleyecek?" sorusu ise günümüz demokrasilerinde, aradan geçen zamana karşın hala önemini korumaktadır. Yönetenlerin kamu gücünü kullanarak bireylerin temel hak ve özgürlüklerini ihlal etmemeleri için kamu gücünün denetlenmesi gereklidir. Bu denetimin yapılabilmesi ve dengenin sağlanması maksadıyla kullanılan yöntemler gün geçtikçe değişime uğramaktadır. Özellikle yönetilenler yönünden bazı temel güvencelere ihtiyaç duyulmakta ve bu ihtiyacın karşılanması için bazı temel ilkeler çerçevesinde hukuki düzenlemeler yapılmaktadır. Hukuk devleti ve yargı bağımsızlığı ilkeleri yönetilenler açısından güvencelerin temelini oluşturmaktadır. Yargı Kurulları da temel olarak hukuk devleti ve yargı bağımsızlığı ilkeleri çerçevesinde faaliyetlerine devam eder ve esas amaçları yargının bağımsızlığının sağlanmasına katkı sunarak denge denetim işlevinin sağlıklı şekilde yerine getirmesine hizmet etmektir. Yargının bağımsızlığı ile anlaşılması gereken mutlak bir bağımsızlık ya da yargı mensuplarına tanınmış bir ayrıcalık değildir. Gerekli hukuki güvenceleri sağlayabilecek düzeyde yargı mensuplarının ve kurumsal anlamda yargının dışarıdan gelebilecek olumsuz etkilere karşı korunmasıdır. Çalışmanın birinci bölümünde hukuk devletinin ne olduğu, yargı bağımsızlığının unsurları, kuvvetler ayrılığının önemi ve yargı kurulları hakkında temel bilgiler verilecek, ikinci bölümde Türkiye özelinde yargı kurullarının oluşum süreçleri tarihsel sıralama içerisinde anlatılacak ve üçüncü bölümde ülkemizde Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun yapısı, işleyişi, yetki ve görevleri güncel mevzuat doğrultusunda ve karşılaştırmalı hukuk verilerinden yararlanılarak açıklanacaktır. Doktrine katkı sunmasını dilerim.
6413 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu kapsamında disiplin hukuku ilkelerinin incelenmesi
Bu çalışmanın amaçları; pozitif düzenlemeler, içtihat ve doktrin tarafından ortaya konulan disiplin hukuku ilkelerini derleyip incelemek, bu ilkelerin uygulanması açısından farklı görüşleri ortaya koymak, ilkelerin birbirleri ile olan etkileşimini bütüncül bir bakış açısıyla ele almak, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu kapsamındaki görünürlüklerini ve eksikliklerini benzer disiplin mevzuatı ile yapılan karşılaştırmalarla tespit etmek ve tespit edilen eksikliklere çözüm önerileri getirmektir. Tespit edilen ilkeler esas ve usule göre tasnif edilerek kanun koyucu, yargı organları ve idareye yönelik olarak incelenmiş ve disiplin soruşturmasının öncesinde, soruşturma esnasında ve sonrasında etkili oluşlarına göre de sınıflandırılmışlardır. Bu kapsamda özellikle 2013 öncesi döneme kıyasla Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne uyum açısından sağlanan ilerlemeler dikkat çekici olmakla beraber, başta kanunilik, ceza muhakemesi ile disiplin soruşturmasının bağımsızlığı ilkeleri ve disiplin amirlerinin kıyas yetkisini kullanımı kapsamında Kanun'da yapılacak değişikliklerle askerî disiplin hukukunun hukuk devleti idealine daha da yaklaştırılabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Bu alanda daha önce yapılan diğer çalışmalardan farklı olarak, geçirdiği değişikliklerle adeta yaşayan bir kanun olan 6413 sayılı Kanun'un son hali ile Anayasa Mahkemesi ve Danıştay'ın benzer disiplin mevzuatına dair son içtihatları ışığında değerlendirmeler yapma fırsatı bulunmuştur.
Ceza muhakemesinde duruşma
Ceza Muhakemesi hukukunun maddi gerçeği araştırmadaki temel anahtarlardan birisi olan duruşma süreci, aktif ve dinamik bir tarafı da yanında barındırmakla beraber tarafların veya duruşmaya katılanların en iyi şekilde kendini ifade edebildikleri bir olgusal tarafı yanında barındırıp, bunun belli şekil şartları ile tutanaklara aktarıldığı ve duruşmaya katılmayan diğer denetleyicilerin ancak o tutanaklar vasıtası ile hukuki meseleyi çözümlemeye çalıştığı önemli bir alanı ifade etmektedir. Duruşma safhası, tez ve antitezin karşı karşıya gelmesi sonucunda maddi gerçeği ortaya koyan bir kararla sona erer. Bu süreç, "barika-i hakikat müsademe-i efkardan doğar" darb-ı meselinin işaret ettiği gibi, fikirlerin çarpışmasından hakikatin ortaya çıkması ilkesini somut bir şekilde yansıtmaktadır. Bu çalışma, duruşma safhasının öneminin uygulayıcılar tarafından daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunmayı ve uygulamada karşılaşılan sorunları dile getirerek çözüm önerileri sunmayı amaçlamaktadır.
Adli ve mülki makamlarca kolluk personeline verilen sözlü talimatların ispat sorunu
İnsanlığın varoluşundan beri güvenlik konusu ihtiyaç duyulan temel hususlar arasında yerini almıştır. Günümüzde emniyet ve asayişin sağlanmasından sorumlu olan birlikler genel kolluk kuvvetleridir. Genel kolluk kuvvetleri ise Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı olarak belirlenmiştir. Görev anlamında ikili bir yapıya sahip olan kolluk kuvvetleri hem mülki hem de adli yönden sorumlulukları olan birimlerdir. Sorumluluklarının yerine getirilmesi konusunda icra ettikleri görevin mahiyetine göre; adli görevlerde adli makamların, mülki görevlerde ise mülki makamların emirleri altında görev yapmaktadırlar. Görevlerin icrası sırasında sürekli olarak adli ve mülki makamlardan talimat alarak görev yapan kolluk birimlerinin bu talimatları hangi usulle ne şekilde alarak yerine getirecekleri genel olarak belirlenmiş olsa da sözlü talimatın yazılı hale getirilmesi aşamasında yaşanabilecek problemler göz önüne alındığında yaşanabilecek problemlerin çözümüne yönelik bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu çalışmanın, yaşanabilecek problemlerin ortaya konulması, bu problemlere gelişen bilişim teknolojisi temelinde çözüm önerileri geliştirilmesi, bu çözüm önerilerinin hukuki boyutlarının irdelenmesi ve hukuki sakıncaları ortadan kaldıracak tekliflerin yapılması anlamında önem arz eden bir çalışma olduğu değerlendirilmektedir.
Uluslararası hukuk ve İslam hukuku perspektifinden mahremiyet hakkı: Karşılaştırmalı bir çalışma
Mahremiyet hakkı genel anlamıyla: Bireylerin, başkalarıyla kendi hayatıyla ilgili paylaşımlarının ne ölçüde olacağını belirleme hakkına sahip olmasını ifade eder. Günümüzde en sık ihlal edilen haklardan biri, kuşkusuz mahremiyet hakkıdır. Bireyin fiziksel, dijital ve sosyal sınırlarını korumasının güvencesi olan bu hak, teknolojik gelişmelerin hız kazandığı, gözetimin sıradanlaştığı ve bilginin ekonomik değere dönüştüğü bir çağda giderek daha fazla ihlal edilmektedir. Mahremiyet, devletlerin, şirketlerin, medyanın ve diğer bireylerin meraklı bakışları altında giderek daralan bir alana sıkışmış durumdadır. Mahremiyet bir hak olmanın yanında, bireylerin toplumsal yaşam içinde ihtiyaç duydukları bir kavramsal alanı da kapsamaktadır. Bu nedenle mahremiyetin ihlali, bireysel hakların kısıtlanmasının yanında toplumsal bir soruna da yol açmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde, mahremiyet kavramının kelime kökeni ve bir hak olarak dönüşümüne değinilmiş, tarihsel süreç içinde mahremiyet hakkının gelişimi irdelenmiştir. İkinci bölümde, uluslararası evrensel ve bölgesel düzenlemeler ile İslam hukuku kaynaklarında mahremiyet hakkının yeri incelenmiştir. Son bölümde ise, mahremiyet hakkının beden, konut ve bilgi gibi alt kategorilerde nasıl ihlal edildiği, yargı ve denetim mekanizmalarının kararlarından örneklerle ele alınmıştır. Çalışmada, her bölüm kendi içinde karşılaştırılarak analiz edilmiştir. Böylece uluslararası hukuk ve İslam hukukunda güncel bir mesele olarak mahremiyet hakkının değeri ve yeri bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmıştır.
Cezai konularda uluslararası adli iş birliği kapsamında soruşturma veya kovuşturmanın devri
Cezaî konularda bir devletin adlî mercilerinin diğer bir devletin adlî mercileri adına yerine getirdiği işlemler olarak ifade edebileceğimiz uluslararası adli işbirliği, günümüz dünyasında kapsamı ve uygulama alanı artarak devam eden bir alandır. Artan insan ve mal hareketliliği, ulaşım ve iletişim ağlarındaki kolaylıklar devletlerin yabancılık unsuru içeren adli olaylarında artışa neden olmuştur. Bu durum devletleri adli işbirliği yapmaya sevk etmiştir. Uluslararası ceza hukukunun bir alt konusu olan cezai konularda adli işbirliği sayesinde bir devlette yürütülmekte olan yargılamanın ilerlemesi sağlanmakta, suçların cezasız kalması ve cezasızlık algısının da önüne geçilmektedir. Cezai konularda adli işbirliği ilk uygulamalarını iade özelinde göstermiş, zamanla başka işbirliği türleri de ihtiyaca göre uygulanmaya başlanmıştır. Bu şekilde uygulanmaya başlayan adli işbirliği türlerinden birisi de soruşturma veya kovuşturmanın devridir. Devletler, diğer adli işbirliği türlerini denemesine rağmen yürütme imkanı kalmayan yargılamaların akamete uğramaması adına genellikle yapmış olduğu ikili ve çok taraflı uluslararası antlaşmalar kapsamında bu soruşturma veya kovuşturmayı sağlıklı bir şekilde yürütebilecek veya sonuçlandırabilecek diğer bir devlete devredebilmektedir. Bu adli işbirliği türünün diğerlerinden ayrılan yönü devlet egemenliği ile olan ilişkisidir. Muhakemenin devri ile egemenliğin yansıması olan yargı yetkisi bir başka devlete devredilmektedir. Devralan devlet ise ülkesi sınırlarında işlenmeyen bir suça ilişkin ikincil yargı yetkisi kazanmaktadır. Muhakemenin devrinin bu hassas durumu nedeniyle diğer adli işbirliği türleri kadar sık başvurulan bir yöntem değildir. Bunun yanında uygulamada bilinirliği de yeterince sağlanamamıştır. Buna rağmen muhakemenin devri, modern toplumun suç ve suçlulukla mücadele kapsamında suçluların cezasız kalmaması adına geliştirdiği önemli bir adli işbirliği türü olarak her geçen gün gelişimini sürdürmektedir.
Siber egemenlik
Bu tez, modern egemenlik anlayışının dijital çağdaki dönüşümünü 'siber egemenlik' olgusu çerçevesinde ele almaktadır. Geleneksel Vestfalya düzeninden itibaren 'egemenlik', devletin fiziksel sınırları üzerindeki mutlak otoritesini ifade ederken, siber uzay bu anlayışın sınırlarını zorlayan ve farklı aktörlerin de güç sahibi olabildiği yeni bir mecra yaratmıştır. Büyük teknoloji şirketlerinin veri toplama ve işleme kapasitesi, devletlerin siber saldırı ve savunma stratejileri, uluslararası örgütlerin (NATO, AB gibi) mevzuat çalışmaları ve bireylerin temel hakları (mahremiyet, ifade özgürlüğü vb.) bu yeni egemenlik alanında iç içe geçmiştir. Çalışma üç temel bölüme ayrılmaktadır. İlk bölümde, 'siber uzay', 'büyük veri', 'yapay zekâ', 'siber saldırı' gibi kavramlar tanımlanarak siber mekânın fiziksel olmaktan ziyade söylemsel ve ekonomik-politik yönlerine vurgu yapılmaktadır. İkinci bölümde, Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri, Rusya, Çin ve Türkiye gibi farklı ülke ve bölgelerdeki siber düzenlemeler ele alınarak, devletlerin dijital dünyada egemenlik inşa etme girişimlerinin yöntemleri incelenmektedir. Üçüncü bölümde, siber savaş, siber güç ve dijital yayılmacılık konuları Vestfalya sonrası uluslararası hukuk ve ilişkiler ekseninde değerlendirilmekte; ayrıca siber alanda var olan devletlerin egemenlik anlayışları Vestfalyan egemenliğin 'dış egemenlik' boyutuyla değerlendirilmektedir. Genel olarak, tez, siber egemenliğin salt ulusal güvenlik veya teknik bir düzenleme meselesi olmadığını; aksine, politik, ekonomik, hukuksal ve toplumsal boyutlarıyla bütüncül bir yaklaşım gerektiren kompleks bir olguya dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Bu bakımdan, dijital çağın getirdiği fırsatların yanı sıra, birey hakları ve kamu yararının nasıl dengelenebileceği sorusu, siber egemenlik tartışmalarının merkezinde yer almaktadır.
5275 sayılı Kanunda yapılan değişiklikler ve ceza caydırıcılığına etkisi
Bu çalışma, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren geçirdiği değişimleri ve bu değişimlerin infaz hukukuna yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle koşullu salıverme, denetimli serbestlik ve cezanın ceza infaz kurumları dışında infazını mümkün kılan alternatif kurumlar gibi temel infaz uygulamalarındaki dönüşümler ele alınmıştır. Cezaevlerindeki aşırı doluluk, küresel salgınlar gibi olağanüstü durumlar ve sistemsel ihtiyaçlar, bu değişikliklerin temel sebepleri arasında yer almaktadır. Çalışmada, infaz hukukunun önemli amaçlarından biri olan caydırıcılık teorisi hem teorik hem pratik yönleriyle detaylı biçimde ele alınmıştır. Bu kapsamda, hem failin yeniden suç işlemesini önlemeye yönelik özel caydırıcılık hem de toplumun suç işlemekten uzak durmasını hedefleyen genel caydırıcılık yönleriyle değerlendirilmiştir. Son olarak, yapılan yasal değişikliklerin caydırıcılık üzerindeki etkisi karşılaştırmalı hukuk incelemeleri ve güncel istatistiksel veriler ışığında analiz edilmiştir.
İdare hukuku açısından rekabet kurumu'nun sigortacılık sektöründeki faaliyetleri
Teknolojinin hızla ilerlemesi, toplumsal yapıyı ve idari sistemleri değiştirmiştir. Bu değişimle birlikte, sosyal hayatın hassas alanlarında regülasyon ihtiyacını karşılayacak düzenleyici ve denetleyici kurumlar ortaya çıkmıştır. Rekabetçi piyasa yapısını korumakla görevli Rekabet Kurumu, Türkiye'de bu tür kurumlar arasında görece daha fazla tecrübeye sahiptir. En son kurulan düzenleyici ve denetleyici kurum ise, Sigorta ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu'dur. Sigortacılık sosyal hayatın hassas alanlarından biridir. Teknik bilgi ve uzmanlık gerektiren bu alanda tüketicilerin yanıltılmaması için idareye önemli bir görev düşmektedir. Bu görev yerine getirilirken kamu yararı gözetilmekle birlikte rekabetçi piyasa yapısının da korunması gerekmektedir. Bu denge ise ancak özel uzmanlık gerektiren bir faaliyet ile mümkündür. İdarenin faaliyetinin de yargı denetimine tabi olacağına şüphe yoktur. İdarenin yargısal denetimi ile yerindelik denetiminin yapılamayacak olması idarenin çalışmalarını daha da önemli kılmaktadır. Kişiler, güven duydukları alana yönelmek isteyeceklerinden, sigorta gibi güven esası üzerine kurulu bir sistemin şeffaf olması son derece önemlidir. Kişilerin sigorta için ayırdıkları pay, fonlar aracılığı ile yatırıma dönüşerek, refah seviyesinin artırılmasına hizmet eder. Şeffaf bir sigorta sektörü de kişilere güven vereceğinden, kişilerin sigorta yapmalarını teşvik edici bir ortam yaratır. Öte yandan büyük sermayeler ile kurulan sigorta şirketleri, serbest piyasa ortamında rekabet etme eğiliminde olurlar. Bu rekabet onları bazen tüketici zararına birlikler kurmaya veya anlaşmalar yapmaya sevk edebilir. Tüketici zararına oluşacak bu faaliyetler ise, rekabet kültürünün benimsenmesi ve rekabet kurallarına uyulması ile dizginlenebilir. Rekabet duyarlılığın artması ile rekabete aykırı davranışlar engellenebilir ve aynı zamanda refah artışı sağlanabilir. Anahtar Kelimeler: Düzenleyici ve Denetleyici Kurum, Rekabet Kurumu, Rekabet Hukuku, Sigorta.
İdari yargılama hukukunda ehliyet
İdarenin yargısal denetimi, hukuk devleti ilkesinin vazgeçilmez bir gereğidir. Bu denetimin yapılmasında iptal ve tam yargı davaları önemli bir yere sahiptir. Bireylerin, idarenin hukuka aykırı eylem ve işlemlerine karşı etkin bir koruma altına alınması gerektiği açık olmakla birlikte bu korumanın bazı koşullara bağlanması da mümkündür. İdarenin yargısal denetimini talep eden kimselerin dava ehliyetine sahip olması bu koşullardan biridir. Dava ehliyeti, dava açma hakkına getirilen bir sınırlamadır. Bu nedenle dava ehliyetinin bireylerin hak arama özgürlüğünü ihlal edecek şekilde dar yorumlanmasından kaçınılmalıdır. Bu çalışmada, öncelikle konunun daha iyi anlaşılması bakımından ehliyet kavramının anlam ve mahiyeti ile yargılama hukukundaki yerine değinilmiştir. Yine bu kavramın yargılama hukukunda iki farklı görünümü olan taraf ehliyeti ve dava ehliyeti hakkında açıklamalarda bulunulmuştur. Çalışmanın kavramsal alt yapısı oluşturulduktan sonra genel ehliyet koşulunun yanında iptal davalarında aranan menfaat ihlali koşulu ile tam yargı davalarında aranan kişisel hak ihlali koşulu; öğretideki görüş ve değerlendirmeler ile Danıştay kararları çerçevesinde açıklanmıştır. İdari yargılama hukukunda ehliyet koşulunun niteliğinin açıklanmasında ve bu koşulun sınırlarının çizilmesinde, hukuk devleti ilkesinin temini ve korunması göz önünde bulundurulmuştur. Yargılama usulüne ilişkin bir kavram olan ehliyet, idari yargılama hukukunda genellikle davacının taraf ve dava ehliyeti olarak anlaşılmakta olup, davalının ehliyeti ise husumet kavramıyla açıklanmaktadır. İdari yargılama hukukunda husumet, ayrıca incelenmesi gereken geniş bir konu olduğundan çalışmanın kapsamı dışında tutulmuştur. Dolayısıyla çalışmada, uyuşmazlığın yargı yerlerince esasına girilerek çözümlenmesinin koşulu olan ehliyet konusu yalnızca davacı bakımından ele alınmıştır. Nitekim bir idari uyuşmazlıkta davacı konumunda bulunabilme yeterliliği dava ehliyeti ile davalı konumunda bulunabilme yeterliliği ise husumet kavramı ile ifade edilmektedir. Anahtar Kelimeler: İdari Yargılama Hukuku, Ehliyet, İptal ve Tam Yargı Davası, Objektif Ehliyet, Subjektif Ehliyet.
6706 sayılı Kanun ve uluslararası sözleşmeler kapsamında suçluların iadesi
Bu tez çalışması, suçluların iadesi kurumunu hem Türk iç hukuku hem de uluslararası hukuk perspektifinden ele alarak kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Suçun sınır aşan özellik kazanması ve faillerin sınır ötesine kaçma olasılığı, devletler için ceza adaletinin sağlanmasında uluslararası iş birliğini zorunlu hale getirmiştir. Bu bağlamda suçluların iadesi, suç ve suçlularla mücadele ile adil yargılanma hakkının sağlanması açısından temel bir araç haline gelmiştir. Tezin temel inceleme alanını 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu oluşturmaktadır. Bu kanun, Türkiye'nin suçluların iadesine ilişkin usul ve esaslarını ayrıntılı şekilde düzenlemekte ve yürütme ile yargı mercilerine kapsamlı yetkiler tanımaktadır. Ayrıca tez kapsamında, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler çerçevesinde devletin yükümlülükleri ve uygulamadaki yeri incelenmiştir. Çalışmada, suçluların iadesine dair uluslararası hukukta kabul edilen temel ilkeler hem 6706 sayılı Kanun hem de Türkiye'nin taraf olduğu suçluların iadesine ilişkin hükümler ihtiva eden uluslararası sözleşmeler çerçevesinde -örneğin çifte cezalandırılabilirlik, siyasi suç istisnası, ölüm cezası yasağı, vatandaşın iade edilmemesi gibi- ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Sonuç olarak, Türkiye'nin hem 6706 sayılı Kanunu etkin biçimde uygulaması hem de taraf olduğu uluslararası sözleşmelere uyumlu hareket etmesi, ceza adaletinin sağlanmasında ve insan haklarının korunmasında kritik önem taşımaktadır. Suçluların iadesi kurumu, yalnızca teknik bir süreç değil aynı zamanda insan hakları, devlet egemenliği ve uluslararası güvenliğin kesiştiği çok yönlü bir hukuk alanıdır.
Blokzincir teknolojisi tabanlı vergi denetimi
Devletin mali egemenliğinin temel enstrümanı olan vergi sistemlerinin adil olarak işlemesi, güçlü, etkin ve şeffaf bir denetim mekanizmasının varlığına bağlıdır. Çağdaş vergi sistemlerinin beyana dayalı olması nedeniyle mükellefin vergisel yükümlülüklerini, maddi gerçeğe ve vergi mevzuatına uygun olarak yerine getirip getirmediğinin verimli bir şekilde araştırılması gerekmektedir. Vergi denetimi, hukuk kuralları çerçevesinde, tarafsız ve nesnel bir yaklaşımla yapılmalı, denetim süreçleri ve sonuçları şeffaf ve hesap verilebilir olmalıdır. Verileri güvenli ve değiştirilemez olarak kaydeden merkeziyetsiz bir veritabanı olarak, eş zamanlı erişim ve izlenebilirlik sağlama gibi avantajlarıyla blokzincir teknolojisi, vergi denetiminin duyduğu tüm bu ihtiyaçlara çözüm sunabilmektedir. Uygulamadaki vergi denetim mekanizmasının veri manipülasyonuna açık olması, mükellef işlemlerinin izlenmesi noktasındaki aksaklıkları, teknolojinin sunduğu imkanlardan yararlanarak blokzincir teknolojisi tabanlı bir vergi denetim sisteminin tasarlanması fikrini ortaya çıkartmıştır. Çalışma kapsamında ilk bölümde blokzincir teknolojisinin temelini oluşturan dağıtık defter teknolojisi ile birlikte blokzincir teknolojisinin altyapısı açıklanmıştır. İkinci bölümde mevcut vergi denetim mekanizmasından kısaca bahsedilerek Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından kullanılan teknolojiler incelenmiştir. Ardından blokzincir tabanlı vergi denetim sisteminin kullanıcıları belirlenmiş ve sistem mimarisi tasarlanmıştır. Sistemin vergi denetim süreçleri üzerindeki etkileri tartışılarak çalışma noktalandırılmıştır. Tasarlanan sistemin, vergi kayıp ve kaçaklarıyla, kayıt dışı ekonomiyle mücadelede önemli bir rol oynayabileceği, vergi uyumunu artırabileceği görülmüştür. Bu çerçevede yasal düzenlemelerin yapılmasıyla blokzincir teknolojisinin vergi denetim süreçlerine entegre edilmesinin önemli olduğu düşünülmektedir.
İdare hukuku açısından sahipsiz hayvanlar
İnsan ile hayvan arasındaki ilişki tarih boyunca çeşitli biçimlerde varlığını sürdürmüştür. Bu ilişkide bazen hayvanların korunması esası ön planda tutulmuş, bazen ise insan ihtiyaçları hayvanların yaşam hakkının önüne geçmiştir. Modern toplumlarda hayvan haklarının gelişimiyle birlikte, devletin hayvanlara yönelik sorumlulukları da daha görünür hâle gelmiştir. Özellikle sahipsiz hayvanlar, hem bir çevre ve toplum sağlığı meselesi hem de idare hukuku bakımından görev ve yetki tartışmalarına konu olmaktadır. Sahipsiz hayvanlar, günümüzde pek çok şehirde artan nüfuslarıyla birlikte kamu düzeni, sağlık, çevre güvenliği ve bireylerin yaşam hakkı gibi çeşitli alanlarda sorunlara yol açabilmektedir. Bu hayvanların korunması, bakımı, denetimi ve gerektiğinde rehabilitasyonu, idarenin hem sosyal devlet ilkesi hem de kamu yararı doğrultusunda yerine getirmesi gereken görevler arasında yer almaktadır. Ancak sahipsiz hayvanlara ilişkin uygulamalarda karşılaşılan yapısal ve hukuki sorunlar, idarenin bu görevini yeterli ve etkili şekilde yerine getirip getirmediğini sorgulamayı gerekli kılmaktadır. Bu çalışmada, sahipsiz hayvanlara ilişkin idari düzenlemeler ve uygulamalar, idare hukuku ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Sahipsiz hayvanlara yönelik olarak alınan önlemlerin yasal dayanakları, idare makamlarının yetki ve sorumlulukları ile bu alandaki hukuki boşluklar ayrıntılı olarak incelenmiştir. Özellikle belediyelerin sahipsiz hayvanlara dair görevlerini yerine getirmede karşılaştıkları kurumsal yetersizlikler, denetimsizlik ve koordinasyon eksiklikleri üzerinde durulmuştur.
İdare hukuku bakımından kıyıların hukuki rejimi
Kıyının Türk hukukuna göre tanımı, 3621 sayılı Kıyı Kanunu'nda yapılmıştır. Buna göre kıyı, kıyı çizgisi ile kıyı kenar çizgisi arasında kalan alandır. Kıyı bir kara parçası olmakla birlikte günümüzde hakim olan bütünleşik kıyı alanları yönetimi anlayışı, kıyının temas ettiği su kütlesi ile birlikte ele alınmasını gerektirmektedir. Bu kapsamda kıyı hukuku rejiminde kıyılar, çizgi ya da dar bir alan olarak değil; geniş bir bölge olarak ele alınmalıdır. Söz konusu bölgeye, kıyılardan toplumun gereği gibi yararlanmasını temin eden ve kıyının bitiminden itibaren kara tarafına doğru uzanan toprak parçasını; hukukumuzdaki ifadesiyle sahil şeridini de dahil etmek gerekir. Anayasa'nın 43. maddesinde kıyıların devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca kıyı ve sahil şeritlerinden yararlanmada kamu yararının gözetileceği hususu öncelikle vurgusuna yer verilerek hükme bağlanmıştır. Bu kapsamda kıyılar, tahsis edildiği işlemin niteliği bakımından anayasal kamu malı olarak kabul edilir. Bu çalışmada önemine binaen anayasal kamu malı olarak öngörülmüş olan kıyıların tabi olduğu hukuki rejim, temel olarak idare hukuku ekseninde ele alınmıştır. Kıyılara ilişkin kavram ve uygulamaların tarihi geçmişi ile mevcut durumu öğreti ve içtihatlardaki görüşler ışığında incelenmiştir. Ayrıca konuya ilişkin farklı ülke uygulamaları da değerlendirmeye alınmıştır. Bu kapsamda kıyı hukuku rejimimize ilişkin sorunlar tespit edilerek çözüm önerileri sunulmaya çalışılmıştır.
Bireysel başvuru yolunda mahkeme kararına uymama nedeniyle tutma
Çalışmamızda kişinin mahkemece yasaya uygun olarak verilen bir karara uymaması sebebiyle tutulması haline bireysel başvuru uygulamasındaki yaklaşım ele alınmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 5' inci maddesinde bahsi geçen "Özgürlük ve Güvenlik Hakkı" ile Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 19'uncu maddesinde yer alan "Kişi Hürriyeti ve Güvenliği Hakkı" kapsamında meşru sebeplerden birisi kişinin mahkeme kararına uymaması nedeniyle tutulmasıdır. Bu meşru sebep Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi uygulamasının aksine Anayasa Mahkemesi'nce çok irdelenmemiştir. Çalışmamızın ilk bölümünde konuya ilişkin kavramların yanı sıra özgürlük ve güvenlik hakkına ilişkin genel değerlendirmeler ile kuralın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Anayasa tarafından nasıl ele alındığına ilişkin açıklamalara yer verilecektir. Bölümde son olarak hakkın kapsamına ilişkin izahat yapılacaktır. İkinci bölümde özgürlük ve güvenlik hakkının hangi meşru sebeplerle sınırlandırılabileceği ve hakkı sınırlandırılan kişiye sağlanan güvencelere yer verilecektir. Son bölümde ise konumuz olan kişinin mahkeme tarafından yasaya uygun olarak verilen bir karara uymaması nedeniyle tutma hali incelenmiş, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi'nin konuya ilişkin kararlarına ve değerlendirmelerine yer verilmiştir. Sonuç bölümünde konuya ilişkin tartışmalı hususlar, uygulamadaki sorunlara ilişkin tespitler ve çözüm önerileri aktarılmıştır.
Ceza Hukuku teorisinde "meta"morfoz: "Tehlike" suçları
Çalışma ceza hukukundaki dönüşüme en kapsamlı örneği tehlike suçlarının yaygın kullanımı oluşturduğundan bahisle tehlike suçları teorisini sosyo-ekonomik dönüşümünü konu edinmektedir. Tehlike suçları 1970'li yıllar ve sonrasındaki tarihsel aralıkta önceki döneme oranla yaygın bir şekilde kullanılmaya başlamıştır. Belirtilen tarih günümüzde de etkisini sürdüren neoliberal ekonomik politikalarının uygulamaya konulduğu sürece denk düşmektedir. 1970'li yıllar üretim biçiminin post-Fordizm ve ekonomi politikalarının ise neoliberalizm olduğu yapısal dönüşüme sahne olmuştur. Bu değişiklik gerek ekonomik gerekse de toplumsal yapıyı kökten değiştirdiğinden metamorfoz olarak ifade edilmektedir. Neoliberal ekonomi politikaları sadece ekonomik değil tekno-bilimsel ilerlemelerle de pekiştirilmiştir. Ancak bu kökten değişim ve ilerleme risk toplumunu, güvensizliği, belirsizliği, tehlike ve riskleri günlük hayatın bir parçası haline getirmiştir. Değişimle beraber Keynesyen refah devletinin sosyal güvenlik uygulamaları yerini neoliberalizmin kontrol ve önleme uygulamalarına bağlı kalmak suretiyle güvenlik söylemine bırakmıştır. Sosyal devletten güvenlik devletine ve de gündelik hayatta sürekli olarak yeniden üretilen savaş haline geçiş yaşanmıştır. Kamusal alanda yiten güven kaybı ve ona bağlı olarak gelişen tehlikelilik hali ceza hukukunun üstlendiği fonksiyonlarla da giderilmektedir. Bu fonksiyonun işletilmesinde sosyo-ekonomik yapıyla uyumlu tehlike suçlarının kullanılması ise doğal bir sonuç olarak ortaya çıkmıştır. Çalışmada, tehlike suçlarının yaygınlaşan kullanımı sosyo-ekonomik dönüşüm beraber ele alınmaktadır. Tehlike suçlarının teorik tartışmaları sosyo-ekonomik değişimin neden-sonuçlarıyla olan ilişkiler üzerinden değerlendirilmektedir. Anahtar Sözcükler Tehlike, risk, soyut tehlike, somut tehlike, olasılık, neoliberalizm.
Özel hukukta uyuşmazlık çözümünün dönüşümü
Bu çalışma özel hukukta yeni birer uyuşmazlık çözüm yolu olarak geliştirilen alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri olan arabuluculuk ve tahkimin siyasal ve ekonomik arka planını incelemektedir. Arabuluculuk ve tahkim uygulamalarının Türkiye'deki ve dünyadaki gelişimi, yapılan düzenlemeler, hukuk sistemine eklemleniş tarzı, uygulama ve mevzuat tarihsel dönem çerçevesinde ele alınmaktadır. Arabuluculuğun mevcut toplumsal duruma uyum kapasitesi daha yüksek olup anlaşma belgesiyle sözleşme ve ilamın güçlü yönlerini içeren bir hukuk teknolojisi yaratılmıştır. İç tahkim, yönetişim anlayışı altında yargı sistemi dışında bir yargılama alanı yaratmıştır. Milletlerarası ticari tahkim sistemi, ulusal yargıların üzerinde yeni bir yargılama dışı alan yaratmıştır. Tüm bunlar, birçok ülkede benzer süreçlerin neticesinde ortaya çıkmıştır.
Uluslararası hukukta hükümetlerin tanınması ve devlet temsili: Venezuela örneği
Tanıma, bir uluslararası hukuk süjesinin bir durumu hukuka uygun ve geçerli kabul ettiğini ve kendi ilişkilerini bu kabul temelinde yürüteceğini bildirdiği tek taraflı uluslararası hukuk işlemidir. Tanıma, tek taraflı bir işlem olması sebebi ile uluslararası hukukun en çok tartışılan meselelerinden biridir. Devletlerin tanınması ile hükümetlerin tanınması farklı durumları işaret etmektedir. Hükümetin değişmesi, söz konusu devletin varlığına ve devamlılığına halel getirmemektedir. Diğer bir ifadeyle, hükümet değişikliği, devletin kimliğini etkilememekte ve devleti uluslararası bir tüzel kişi olmaktan çıkarmamaktadır. Bu nedenle, olağan koşullarda değişen hükümetlere ilişkin diğer devletlerin yeni hükümeti tanıması şeklinde bir uluslararası hukuk uygulaması bulunmamaktadır. Ancak askeri müdahale, anayasaya aykırı bir uygulama, silahlı kuvvet kullanılması ve/veya yabancı devlet müdahalesi gibi olağanüstü durum ve yollar ile hükümet değişikliği gerçekleştiğinde hükümetlerin tanınması hususu gündeme gelebilmektedir. Tanıma kavramı, politik olduğu kadar hukuki bir kavramdır. Hükümetlerin tanınması meselesi, Venezuela'da 2019 yılında ortaya çıkan başkanlık krizi sonrasında yeniden gündeme gelmiş ve Venezuela'nın taraf olduğu birçok yabancı yerel mahkeme ve uluslararası tahkim yargılamasında da değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, Venezuela örneği ışığında uluslararası hukukta devletlerin ve hükümetlerin tanınması, tanımanın yabancı ve uluslararası yargı mercilerindeki etkisi incelenecektir.
Ceza muhakemesinde soruşturma evresinde savunma
Daha Maddi gerçeğe ulaşılması için ceza muhakemesi sürecinde iddia, savunma ve yargılama makamlarının iş birliği içerisinde faaliyet göstermesi büyük önem arz etmektedir. Maddi gerçeğe ulaşılırken tüm bu süreçte şüpheli/sanık haklarının da korunması elzemdir. Ceza muhakemesi faaliyeti, soruşturma aşaması ile başlamış olur. Şüpheliye yönelik ceza muhakemesi işlemlerinin başlaması ile birlikte şüphelinin savunma hakkı başlar. Ancak şüphelinin savunma hakkını kullanabilmesi için hakkındaki suç isnadından haberdar olması gerekir. Şüpheli, savunma hakkını kendisi bizzat kullanabileceği gibi müdafiin hukuki yardımından da faydalanabilir. Şüphelinin müdafi yardımından faydalanması hâlinde şüphelinin kolektif savunmasından bahsedilir. Kolektif savunmanın yapılması, bireysel savunmaya engel olmadığı gibi şüphelinin bireysel savunmasını destekler niteliktedir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nda gösterilen bazı durumlarda şüphelinin müdafi yardımından faydalanması zorunlu tutulmuştur. Şüphelinin savunma hakkını kullanmasına ilişkin kimi zaman mevzuatta yer alan düzenlemelerden kimi zamansa hukuka aykırı uygulamalardan kaynaklanan ihlaller yaşanmaktadır. Çalışmamızda uygulamada sık karşılaşılan savunma hakkı ihlalleri incelenmiş; tartışmalı konular ortaya konmaya çalışılmış ve çözüme yönelik birtakım önerilere yer verilmiştir.sonra doldurulacaktır.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi
I. Dünya Savaşı'nın ardından devletlerin uluslararası hukuk alanında birlikte hareket etmek için örgüt kurma girişimine girdikleri görülmektedir. Örgütler, devletlerin bazı haklarını kuruluş sözleşmesiyle devretmesi durumunda hareket edebilmektedirler. Uluslararası hukukta ilk örnek olan Milletler Cemiyetinde devredilen yetkinin az olması sebebiyle kısıtlı hareket edebilmesine neden olmuş ve dağılmasını hızlandırmıştır. II. Dünya Savaşı sonrası kurulan Birleşmiş Milletler ise kuruluş sözleşmesinin içeriğine bakılarak devletlerin feragat edip devrettiği hakların sınırı tam belirlenememiştir. Bu sebeple uluslararası örgüt organı tarafından kurulan uluslararası cezai nitelikte bireyleri yargılama yetkisine sahip olduğunu iddia eden mahkemenin oluşturulmasının hukuki değerlendirmesinde çok farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Tezin asıl konusu olan hukuki niteliği belirsiz bir mahkemenin yaptığı yargılamaların ne kadar yerinde olacağı hususu incelenmek istenmiştir. Ancak meselenin anlaşılabilmesi için konu I. Dünya Savaşı sonrası kurulan örgütten başlatılıp Birleşmiş Milletlerin kuruluşu, amacı, görev ve yetkileri ilk bölümde incelenmiştir. İkinci bölümde ise, daha önce uluslararası nitelikte kurulan mahkemeler incelenip Güvenlik Konseyi tarafından kurulan Yugoslavya uluslararası Ceza Mahkemesinin kuruluş süreci, yapısı, görev ve yetkisi verdiği kararların niteliği mahkemelerdeki yargılamalar ile incelenmiştir. Anahtar Sözcükler Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi, Birleşmiş Milletler Antlaşması, Güvenlik Konseyi, Egemenlik, Uluslararası Barış ve Güvenlik
Kişisel verilerin korunması bağlamında akıllı şehirler ve veri mahremiyeti
Teknolojinin gelişmesiyle akıllı cihazların ortaya çıkması akıllı şehirler kavramını ortaya çıkarmıştır. Veriye dayalı bir dünyada şehirlerimizin de bundan mahrum kalacağı düşünülemezdi. Artan nüfusun beslenme ve barınma ihtiyacı ile birlikte sürdürülebilir bir yaşam, şehirleri bazı değişimlere zorlamıştır. Bununla birlikte akıllı şehirlerde yaşayan insanların mahremiyetinin ve kişisel verilerinin korunması önemli bir konu haline gelmiştir. Öyle ki, gözetim teknolojilerinin akıllı şehirlerdeki kameralar, sensörler vb. vasıtalarla kullanılması akıllı şehirlerin sosyal psikoloji alanında nerede durduğunu anlamamız açısından önem arz etmektedir. Bununla birlikte akıllı şehirlerin olası mahremiyet sorunları ve bu sorunlara dair çözüm önerilerinin sunulması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Akıllı Şehirler, Kişisel Veriler, Mahremiyet, Veri, Teknoloj
Parti sistemlerinin kuvvetler ayrılığına etkisi
Siyasi partiler tarih sahnesine çıktıkları günden itibaren siyasal alanda merkezî bir rol edinmiştir. Bu merkeziliğinden ötürü partiler, kuvvetler ayrılığı ilkesi ve hükümet sistemleri üzerinde çeşitli etkilere neden olmaktadır. Bu sebeple partilerin etkileşimlerini ifade eden bir mefhum olarak parti sistemleri dikkate alınmadan anayasal işleyişe ilişkin yapılacak değerlendirmeler oldukça sınırlı bir gerçekliği yansıtacaktır. Zira kuvvetler ayrılığını gerçekleştirmeye yönelen demokratik hükümet sistemlerinin fiiliyattaki işleyişi parti sistemine bağlı olarak önemli derecede farklılık arz etmektedir. Buna rağmen literatürde kuvvetler ayrılığı ve kurumlar sistemi konularında parti sistemi mefhumu değerlendirmeye katılmamaktadır. Bu ise ilgili anayasal işleyişle literatürdeki teorik mülahazaların arasında bir intibak sorununa neden olmaktadır. Literatürdeki bu eksikliği bir ölçüde gidermek adına tezde parti sistemlerinin kuvvetler ayrılığına etkisi irdelenmektedir. Buna yönelik parti sistemlerinin tasnifi, seçim sistemleriyle ilişkisi ve sistemsel değişimi gibi hususlar ele alınarak kavramsal bir giriş sunulmuştur. Diğer yandan kuvvetler ayrılığı kuramının tarihî gelişimi hususunda kapsamlı bir anlatımla kuramın soy-kütüğü ortaya konulmaya çalışılmıştır. Son olarak parti sistemlerinin üç temel hükümet sistemiyle etkileşimi çerçevesinde kuvvetler ayrılığı üzerindeki etkin rolüne ışık tutulmuştur. Böylece klasik kuvvetler ayrılığı anlatısının eksik yönlerine dikkat çekilmiş ve parti sistemleri çerçevesinde kuvvetler ayrılığına yönelik alternatif bir bakış ortaya konulmuştur.
Vergi hukukunda düzeltme işlemleri
Vergi hukuku, idare hukuku haricinde bir hukuk dalı olarak değerlendirilemeyecek olup idare hukukunun alt dalı hüviyetindedir. Vergi hukukundaki işlemler, vergi hukukunun anılan niteliği itibariyle birer idari işlemdir. Bu itibarla idare hukukundaki düzeltme işlemlerinin vergi hukukunda da tezahür etmesi beklenebilecektir. Vergi hukukunda düzeltme işlemleri kapsamında kolaylıkla 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nda düzenlenen hata düzeltme işlemleri akla gelmektedir. Hata düzeltme kurumunun ihdası suretiyle yargıya intikal etmeksizin belirli hataların idarece düzeltilmesi amaçlanmaktadır. Anılan hata düzeltme işlemlerinin idari düzeltme işlemi olarak nitelendirilebilmesi mümkün olmasına karşın vergi hukukunda düzeltme işlemleri VUK'ta düzenlenen hata düzeltme işlemleri ile sınırlı değildir. Vergi hukukunda hata düzeltme haricindeki düzeltme işlemlerinin tespiti, vergi hukukundaki işlemlerin idari işlem bağlamında hukuki niteliklerinin tespiti ile mümkün olabilecektir. İdare hukukunda düzeltme işleminin niteliğinin ortaya konulması, hata düzeltme başvurusunun sair idari başvurular ile benzer ve farklı yönlerinin tespit edilmesi, hata düzeltme kurumunun kapsamının belirlenmesi, hata düzeltme haricinde vergi hukuku kapsamında düzeltme işlemi olarak kabul edilebilecek başkaca işlemler olup olmadığının tespiti işbu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.
Bölge İdare Mahkemelerinin kesin nitelikteki kararları arasında aykırılığın giderilmesi
Türk idari yargı sisteminde 20/07/2016 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanan istinaf kanun yolunda, bazı ilk derece mahkemesi kararları istinaf aşamasında kesinleşmekte yani hiç temyiz incelemesinden geçmemektedir. Bu durum Türkiye'nin dokuz ayrı bölgesinde bulunan ve farklı yargı çevrelerine sahip olan bölge idare mahkemelerinin istinaf aşamasında kesinleşen kararları arasında çelişki yaşanması ve böylece aynı hukuk kuralının farklı şekilde uygulanması ve çelişkili kararların ortaya çıkması ihtimalini doğurmaktadır. Ortaya çıkan çelişkili kararların varlığının hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerini ihlal ettiği, toplumun yargıya olan güvenine de zarar verdiği bilinen bir gerçektir. Çelişkili kararlar nedeniyle hukuk devleti ilkesi ve dolayısıyla tüm toplum zarar görecektir. Bu kapsamda istinaf kanun yolunun yürürlüğe girmesiyle 2016 yılında 2576 sayılı Kanun'un 3/C maddesinde benzer olaylarda, bölge idare mahkemesi dairelerince verilen kesin nitelikteki kararları arasında aykırılıkların giderilmesi yolu düzenlenmiştir. Ancak 2016 yılında öngörülen aykırılıkların giderilmesi usulünde giderme görevi önce Danıştay İçtihatları Birleştirme Kuruluna verilmiş, ancak 3 yıllık tecrübede İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun yapısı gereğince aykırılığın giderilmesi yoluna ilişkin sadece bir karar çıkması üzerine 2019 yılında 2576 sayılı Kanun'un 3/C maddesinde değişiklik yapılarak aykırılığı giderme görevi Danıştay İdari veya Vergi Dava Daireleri Kuruluna verilmiştir. Ayrıca bu değişiklikle kurulların 3 ay içerisinde karar vereceği düzenlenerek daha dinamik bir yapı oluşturulmuştur. Özellikle 2020 yılından sonra yeni yapısıyla verilen kararlarla aykırılığın giderilmesi yolu şekillenmeye başlamıştır. Bu kapsamda çok yeni olan bu müessesenin tartışılan ve eksik yönlerinin ortaya konulması, müessesenin şartlarının, verilen kararların hukuki statüsünün belli bir sistematik içerisinde ortaya konulması amacıyla bu konuda çalışma gereği duyulmuştur. Bu çalışmada aykırılığın giderilmesi yolunun etkili bir yol olup olmadığı, aykırılığın giderilmesi kararlarına derece mahkemelerinin uyup uymadıkları ve lehine aykırılığın giderilmesi kararı verilen tarafların güncel menfaatlerinin giderilip giderilmediğinin ortaya konulması amaçlanmıştır.
Hâkimler ve savcılar hakkında ceza soruşturması ve kovuşturma usulleri
Anayasa gereği bağımsız ve tarafsız olarak kabul edilen yargı mensupları yapmış oldukları görev ve kullanmış oldukları yargısal erkin özelliği gereği hâkimlik teminatı ile hâkim ve savcı ayrımı yapılmaksızın güvence altına alınmışlardır. Buradan hareketle yargı mensuplarına tanınan bu ayrıcalıklı konum kuşkusuz onların kendilerine tanınan bir imtiyaz olarak görülmemeli ve esasında bu yolla yargı faaliyetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde icra edilerek toplumda yargıya olan güvenin tesisi ve korunmasının amaçlanmış olduğu kabul edilmelidir. Toplumdaki diğer bireyler gibi hâkim ve savcılar da hukuka aykırı nitelikteki iş ve işlemlerinden veya vermiş oldukları kararlarından ötürü hesap verebilir kılınmalıdırlar. Bu durum aynı zamanda birbirinin zıttı gibi görünse de esasında yargı bağımsızlığının hesap verebilirlik temelinde korunması ve sağlanmasına da bir kapı açmaktadır. Özellikle ceza yargılaması hukuku açısından temel hak ve özgürlüklere ciddi bir biçimde müdahele niteliği taşıyan koruma tedbirlerinin hâkim ve savcılar hakkında görev suçlarından dolayı yürütülen soruşturma ve kovuşturmalarda uygulanması ise başlı başına ele alınması gereken ve icrasında yanlışlıklara neden olunabilen gri bir alanı oluşturmaktadır. Çalışmamızda, ayrıntılı bir şekilde farklı yasalarda düzenlenmiş usul ve mevzuat hükümleri ile doktrin ve yargı kararları karşılaştırmalı ve eleştirel bir biçimde derin bir analize tabi kılınarak ele alınmaya özen gösterilmiştir. Bu noktada önemli ve gerekli olduğu sürece uluslararası ve karşılaştırmalı hukuk örneklerinden de yararlanılmak suretiyle hâkim ve savcılar hakkındaki ceza soruşturması ve kovuşturması usullerine açıklık getirilerek uygulamada karşılaşılan eksik ve hatalı durumlara yönelik görüş ve öneriler yapılmaya çalışılmıştır.
Doğrudan yabancı yatırımların vergilendirilmesi: Türkiye örneği
Çalışmanın konusunu doğrudan yabancı yatırımların vergilendirilmesinde Türkiye uygulamaları oluşturmaktadır. Söz konusu yatırımların büyük ölçüde çok uluslu şirketler tarafından gerçekleştiriliyor olması ise konuyu daha geniş bir perspektiften ele almayı gerektirmektedir. Zira çok uluslu şirketler, devletlerin vergi uygulamalarını dolanabilme yeteneklerine sahip olup ekonomik büyüklükleri sebebiyle vergi egemenliğini de etkileme potansiyeline sahiptir. Türkiye açısından ise doğrudan yabancı yatırımlara ilişkin hukuki sınır 4875 sayılı Kanun ile çizilmiş olup söz konusu Kanun vergi uygulamaları bakımından da temel oluşturmaktadır. Bu doğrultuda çalışmada hukuken doğrudan yabancı yatırım statüsünde olan yatırımların elde ettikleri kazançların Türk vergi sistemi içerisindeki konumu ele alınmaktadır.
Spor alanlarına yasak madde sokulması ve müsabaka düzeninin bozulması suçları (6222 Sayılı Kanun md. 13)
Spor, tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de büyük bir kitleye hitap eden ve toplumun birleştirici gücünü yansıtan önemli bir etkinliktir. Zira spor, sağlıklı yaşamın teşvik edilmesi, dostluk, rekabet ve fair-play ruhunun pekiştirilmesi gibi olumlu değerleri içinde barındırmaktadır. Diğer taraftan sporda şiddetin ve suça konu eylemlerin artması, sporun temel amaçlarından uzaklaşılmasına, güvenli ortamın zedelenmesine ve toplumsal huzurun bozulmasına neden olmaktadır. Bu anlamda etkili hukuki düzenlemelerin varlığı ve uygulanması spor faaliyetlerinin sağlıklı bir şekilde gerçekleştirilmesi adına zorunluluktur. Bu kapsamda; Türkiye'de spor alanlarında işlenebilecek suçları engellemek, sporda şiddet ve düzensizliğin önüne geçmek amacıyla 2011 yılında 6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun yürürlüğe girmiştir. Çalışmanın konusunu oluşturan "Spor Alanlarına Yasak Madde Sokulması ve Müsabaka Düzeninin Bozulması Suçları", Kanun'un 13. maddesinde düzenlenmiştir. Maddede söz konusu suçlar ve karşılığındaki yaptırımlar altı fıkra altında tanımlanmıştır. Böylece yasa dışı faaliyetlerin tespiti ve cezalandırılması için önemli bir mekanizma sunulmuştur. Zira her fıkra, suçun unsurları ve diğer cezalandırılabilme hususları yönünden kendine özgü faktörler içermektedir. Bu alanda yeterli sayıda akademik çalışma ve yargı kararı bulunmaması, incelenen suçların nispeten yeni olmasından kaynaklanmaktadır. Bu durum, Kanun'un anlaşılmasında zorluklara, suçla mücadele ve cezalandırmada belirsizliğe ve en nihayetinde adaletin tam anlamıyla sağlanamamasına yol açabilmektedir. Bu nedenlerle çalışma; suçlarla ilgili temel kavramları, suçların hukuki temellerini, unsurlarını ve ilgili diğer konuları inceleyerek tartışmalı noktaları ortaya koymayı amaçlamıştır. Bu doğrultuda, olası ve mevcut sorunlara dikkat çekilerek çözüm önerileri sunulmuş ve ilgili alana katkı sağlamak istenmiştir.
Ceza muhakemesinde bağlantılı uyuşmazlıkların birleştirilmesi
Ceza muhakemesinde her uyuşmazlığın ayrı görülmesi kuraldır. Ancak uyuşmazlıklar arasında bağlantı olması birden fazla sanığın birlikte veya tek bir sanığın birden fazla suçtan ötürü yargılanmasının önünü açmaktadır. Birleştirmeye ilişkin usul ve esaslar 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 8 ilâ 11. maddeleri arasında ve aynı Kanun'un 16. ve 280/1-f. maddelerinde düzenlenmiştir. Bahsi geçen maddeler sorunsuz gözükse de birleştirmenin ihtiyari olması, öğretideki fikir ayrılıkları, yargı kararlarındaki muğlak ifadeler, birleştirme yerine sehven başvurulan sair yöntemler bağlantı kavramı ile birleştirmede izlenecek yöntemin açıklığa kavuşturulmasını gerektirmektedir. Aynı zamanda birleştirmenin adil yargılanma hakkı üzerindeki etkileri nedeniyle bu kurumun uygulanma koşulların iyi bilinmesi önem arz etmektedir. Çalışmamızda birleştirme konusuna sadece teorik açıdan yaklaşılmamış, incelenen çok sayıda yargı kararı ışığında birleştirme kurallarının uygulanışı da aktarılmıştır. Bu şekilde, öğretiyle uygulamanın ayrıldığı noktalar tespit edilmiş, birleştirmenin koşulları ve izlenecek usul kapsamlı bir araştırma sonucu ortaya konulmuştur. Ayrıca uyuşmazlıkların birlikte görülmesinin muhakeme sürecine olan etkisi adil yargılanma hakkı bağlamında incelenmiştir.
İdarenin kusursuz sorumluluğu çerçevesinde sosyal risk ilkesinin gelişimi ve uygulanışı
Hukuk devletinin başlıca ögelerinden birisi de idarenin yapmış olduğu eylem ve işlemlerden doğan sorumluluğudur. Özel hukuktan esinlenerek ortaya çıkan ve yasal düzenlemelerden ziyade yargı kararlarıyla gelişen idarenin kamu hukukundan kaynaklan sorumluluğu başlangıçta kusur temelinde ele alınmıştır. Fransız İdari Yargısı'nın içtihatlarıyla gelişen hizmet kusuru kavramı zaman içerisinde ihtiyaçlara cevap verememiştir. Devletin toplumsal alanda artan rolü ve liberal ideolojinin yerini sosyal devlet anlayışının almasıyla birlikte idarenin kusuru olmasa da sorumlu olacağı anlayışı ortaya çıkmış ve gelişmiştir. Günümüzde karmaşıklaşan toplumsal hayat, bireylerin kusurları olmadığı halde zarara uğrama olasılıklarını artırmaktadır. İdarenin eylem veya işlemlerinin sebep olmadığı bu zararların hakkaniyet ve sosyal devlet ilkeleri gereği karşılanmasını öngören sosyal risk ilkesi Türk Hukuku'nda Fransa'nın aksine yasal düzenlemelerle değil de yargısal içtihatlarla ortaya çıkmış ve gelişmiştir. 1990'lı yıllarda artan terör olaylarının neden olduğu zararların tazmininde kullanılan sosyal risk ilkesi, idari yargı yerlerince kusursuz sorumlulukta illiyet bağının aranmadığı istisnai bir ilke olarak görülmüştür. Bu ilke, yasal temelinin olmayışı ve sorumluluk hukukunun kurucu unsuru illiyet bağı üzerinden öğretide çokça tartışmalara konu olmuştur. Sosyal risk ilkesinin uygulandığı durumlardan biri olan terör olaylarından doğan maddi zararların karşılanmasına imkân tanıyan yasal düzenleme 2004 yılında çıkarılan 5233 sayılı Kanun ile olmuştur. Çalışma kapsamında idarenin kusursuz sorumluluk ilkelerinden farklı özelliklere sahip olan sosyal risk ilkesinin Türk Hukuku'nda ele alınış şekli ve uygulaması, öğretide öne sürülen görüşler ve yargı kararları eşliğinde incelenmiştir. Ayrıca sosyal risk faktörlerinden doğan zararlar karşısında idarenin sorumluluğunun sınırlarının ve kapsamının ne şekilde olacağına ilişkin bir çerçeve çizilerek yaklaşım önerilerinde bulunulmuştur.
Belediyelerin seçimle işbaşına gelmiş organlarının organlık sıfatını kaybı ve bu kararların denetimi
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 127 inci maddesinin dördüncü fıkrası çerçevesinde mahalli idarelerin seçilmiş organlarının organlık sıfatlarını kaybetmelerine ilişkin denetim yargı yoluyla gerçekleştirilmektedir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun ilgili hükümleri uyarınca konu ile ilgili yargısal denetim faaliyetini yürütmekle görevlendirilmiş yargı makamı Danıştay'dır. Türkiye'de mahalli müşterek ihtiyaçların karşılanması ve yerel demokrasi açısından önemli bir yere sahip belediyelerin seçilmiş organları ise belediye meclisi ve belediye başkanı olarak belirlenmiştir. Belediyelerin seçilmiş organlarının her mahalli idare seçimi sonrasında yenilenmesi ve seçilen kişilerin değişkenlik göstermesi, belediye meclislerinin feshine veya belediye başkanlarının düşürülmesine ilişkin çeşitli gerekçeler içeren yeni talepleri de ortaya çıkarmaktadır. Bu taleplere yönelik Danıştay tarafından verilen her yeni karar ise belediyelerin seçilmiş organlarının organlık sıfatını kaybı konusunu usul ve esas açısından yeniden şekillendirmektedir. Tezde Türkiye Cumhuriyeti Anayasası uyarınca idari teşkilatlanmaya hâkim olan ilkeler ve bu kapsamda belediyeler ele alındıktan sonra, belediyelerin seçilmiş organlarının organlık sıfatını kaybı sebepleri ve usulü görevli yargı makamı olan Danıştay'ın kararları çerçevesinde incelenmiştir. İnceleme sonucunda konu ile ilgili olarak verilen bazı kararlar arasında tutarsızlıklar tespit edilmiştir. Bu tutarsızlıkların ana nedeninin ise mahkeme tarafından yorum yoluyla doldurulması beklenen ve muğlak ifadeler içeren kanuni düzenlemeler olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yerinden Yönetim, Mahalli İdareler, Belediyelerin Seçilmiş Organları, Belediye Meclisi, Belediye Başkanı, Organlık Sıfatının Kaybının Yargısal Denetimi
3194 sayılı İmar Kanunu'na göre yapılan imar planlarının yargısal denetimi
Bu çalışmada; devlete anayasal bir ödev olarak verilen, 3194 sayılı İmar Kanunu'na göre yapılan ve idari bir işlem türü olan imar planlarına karşı açılan iptal davasına ilişkin yargısal denetim süreci öncelikle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinde sayma yoluyla belirlenen ön koşullar yönünden incelenmiş ve ön koşullar yönünden herhangi bir eksiklik bulunmaması halinde mahkemenin, işin esası hakkında karar verirken dikkat ettiği hususlar, ilk derece mahkemelerinin ve Danıştay'ın konuya ilişkin kararlarından faydalanılarak imar planının iptal sebepleri ve çözüm yolları üzerinde durulmuştur. Hukuk devletinde iptal davası idarenin hukuka uygunluğunu sağlayan en etkin denetim yollarından biridir. İdari işlemler, idarenin tek taraflı kamu gücüne dayalı olarak idare hukuku alanında yaptığı hukuksal tasarruflar olup; 2577 sayılı Yasanın 2. maddesine göre menfaatleri ihlal edilenler tarafından idari işlemlerin unsurları olan "yetki, şekil, sebep, konu ve maksat" yönlerinden birinin hukuka aykırı olduğunu belirterek iptal davası açılabilir. "Maksat" öğesi ise idari işlemden beklenen son amaçtır. İdari yargı mercileri, imar planının yargısal denetimi sırasında, dava konusu planın; imar mevzuatında yer alan düzenlemelere, üst ölçekli planlara, şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına uygun olup olmadığı hususunu, mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapmak suretiyle karar vermektedir.
Irak'ın 1925 – 2005 arasındaki anayasalarında güçler dengesi
Güçler ayrılığı ilkesi, demokratik sistemlerin dayandığı temel ilkelerden biridir, ve ulusun ve halkın egemenliği ilkesi kadar önemlidir. Bu esasa dayanarak, yapılan bu çalışmada 1748'de yazdığı "Yasaların Ruhu" adlı kitabında yasama, yürütme ve yargı ayrım ilkesini oluşturmayı tercih ettiği ünlü Fransız düşünür Montesquieu'ye atıfta bulumuştur, Ayrıca Montesquieu ve diğer düşünürlerin Fransa'daki demokratik sistem üzerindeki etkisini açıklanmıştır. Bununla birlikte güçler ayrılığı ilkesinin ortaya çıkışı ve ilkenin dayandığ (İngiltere, Fransa ve Amerika Birleşik Devletleri) gibi en önemli demokratik sistemlerinden bahsedildikten sonra, Iraktaki 1925 Kanun-i esasi, (1925-1958) yıllar arasındaki anayasaları, 2004 yılının geçici anayasası ve son olarak 2005 Daimi Anayasası'nın oluşumunu, eksiklilerini ve benimsedikleri sistemleri ve bu anayasalarda devlet güçleri neler olduklarını , dağıtımı nasıl olduğunu ve en son güçler dengesi açısandan bu anayasaların arasındaki benzerlik ve farklılıklar neler olduğunu ve bu anayasalarda özellikle 2005 Anayasasında demokratik temelleri ne kadar dikkate alındığını açıkalnmıştır.
Törenin ekonomi politiği
Orta Asya göçerleri göçer üretim tarzı altında örgütlenirler. Hareketli üretim araçları üzerinde sürü formunda hakimiyet kurmuş olan toplumsal formasyonlarda, üretim aracının özgün doğası ve sürü formunun belirleyici etkileri göçer üretim tarzı adını verdiğimiz yapısal formasyona vücut verir. Göçer üretim tarzında sürüler üzerinde aile hakimiyeti, otlak ve su kaynakları üzerinde ise kolektif hakimiyet söz konusudur. Üretim tarzının iktisadi belirleyenleri Orta Asya göçerlerini askeri bir formda örgütlenmeye zorladığı ve iç sömürü üretim tarzının yapısal koşullarınca engellediği için göçer üretim tarzı dairesindeki toplumsal formasyonlarda sınıflaşma, ön sınıf aşamasında kesilmektedir. Sürü formu ve otlak-su kaynaklarının paylaşım sorunu göçer üretim tarzı dairesinde yaşayan toplulukları soy bağına dayanan örgütlenmeler kurmaya zorlar. Söz konusu örgütlenmeler aileleri obalara, obaları uruklara, urukları boylara ve tüm bu sayılan unsurları boylar arası iş birliği örgütlenmesi adını verdiğimiz yapısal formasyona bağlar. Göçer üretim tarzında siyasal örgütlenmenin temel katmanı olan boylar arası iş birliği düzeni hareketli ve göreli olarak özerk üretici birimler arasındaki paylaşım sorunlarını çözmek ve üretici birimleri dış sömürü, savunma ve ticaret alanlarında bir araya getirmek işlevini üstlenir. Göçer üretim tarzı dairesindeki toplumsal formasyonlarda iç sömürü ilişkileri gelişmediği, toplum savaşçılık etrafında örgütlendiği ve bu bağlamda da sınıf egemenliği tebarüz etmediği için normatif pratikler hukuk biçimini edinmezler. Göçer üretim tarzının ön-sınıf yapısı bağlamında normatif pratikler bir sınıfın egemenliğini değil göçer toplulukların ön sınıf düzeni içinde yeniden üretilmesi işlevini üstlenirler. Sanayi devrimi öncesinde doğal koşulların insan etkinliği üzerindeki yoğun belirleyiciliği altında söz konusu yeniden üretim işlevi büyük ölçüde yaşam stokunun sürü formunda yeniden üretim gereksinimi etrafında biçimlenir. Yaşam stokunun yeniden üretim gereksiniminin normatif pratikler üzerindeki belirleyici etkisi töreyi meydana getiren pratiklerin yaşam stokunun yeniden üretim gereksinimi etrafında gelişen zorunluluk ve düzenlilik ilişkiler etrafında somutlaşmaları ile neticelenmektedir. Yaşam stokunun belirleyiciliği altında gelişen normatif pratikler ön sınıf aşamasındaki göçer toplumlarında egemen bir sınıfın menfaatlerini temsil etmezler. Töreyi oluşturan pratikler bir sınıfın egemenliğinin izlerinden ziyade ön sınıflar arasındaki sınıf mücadelelerinin belirleyiciliğine tabidirler.
Vergi Hukuku açısından kişisel verilerin korunması
Kişisel verilerin korunması ve bu hususta verisi işlenen kişilere tanınan haklar, günümüzde önemi gittikçe artan ve ülkeler tarafından çeşitli çözüm önerileri getirilmek istenen konulardan birisini oluşturmaktadır. Nitekim teknolojinin de gelişmesiyle birlikte, kişisel verilerin işlenmesi hem çok daha kolay hale gelmiş hem de işlenen veri sayısı çok daha fazla artmıştır. Çalışma kapsamında, öncelikle kişisel verilerin korunmasına ilişkin kavramsal açıklamalara ve kişisel verilerin korunması hakkının niteliğine ilişkin tartışmalara yer verilmektedir. Kişisel verilerin korunması, küresel bir konu olduğundan, kişisel verilerin korunması hukukunun gelişiminin değerlendirilmesi de önemlidir. Bu çerçevede, mevzuatımıza da etki eden uluslararası kaynaklar ele alınmıştır. Ülkemizde ise, 2010 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile Anayasa'nın 20. maddesinin 3. fıkrasına eklenen hüküm çerçevesinde, kişisel verilerin korunması bir hak olarak Anayasa'da açıkça yer almaya başlamıştır. 2016 yılında da, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu yürürlüğe girmiştir. Bu çerçevede, çalışma kapsamında 6698 sayılı Kanun'un getirdiği düzenlemelere de ayrıntılı olarak yer verilmiştir. Söz konusu Kanun ile getirilen düzenlemeler, vergi mükellefleri açısından da önemlidir. Nitekim uluslararası kaynaklara da benzer şekilde, Kanun ile kişisel verileri işlenen gerçek kişilere oldukça önemli haklar tanınmaktadır. Çalışma kapsamında da, vergi mükelleflerinin kişisel verilerin korunmasına ilişkin hakları, vergi konularına ilişkin istisnalar ışığında ele alınmaktadır.
Yatırım Ortamını İyileştirme Koordinasyon Kurulu
Neo-liberal politikalarla devlet yapılanmasında bir dönüşüm yaşanmıştır. Bu dönüşüm uluslararası örgütler ve sermaye kuruluşları tarafından önerilen yapısal uyum paketleri ve düzenleyici reformlar çerçevesinde meydana gelmiş ve geleneksel devlet yapılanmasında bir kopuş yaşanmıştır. Türkiye'de bağımsız düzenleyici kurumlar ve üst kurullar olarak bilinen yapısal biçimler ülke ekonomilerinin birbirine eklemlenmesi hedefine yönelik oluşturulmuştur. Önemli alanların yönetiminin teslim edildiği bu kurullar yönetişim tipi örgütlenme modeline örnek teşkil etmektedir. Kurullar, sermaye ilişkilerinin yoğunlaştığı küreselleşmeye aracılık eden yapısal biçimler olarak varlığını sürdürmektedir. Türkiye'de, uluslararası ekonomiyle bütünleşmeyi sağlayacak ve sermaye açısından kolaylaştırıcı düzenlemelere öncülük edecek bir yapı olarak Yatırım Ortamını İyileştirme Koordinasyon Kurulu (YOİKK) kurulmuştur. Daha sonra yatırım ortamını iyileştirme çalışmalarına katkı sağlayacak Yatırım Danışma Konseyi (YDK) oluşturulmuştur. YOİKK platformu ve YDK çok uluslu şirketler ve uluslararası finans kuruluşlarının aktörlerini bir araya getirerek, yatırımcıların taleplerinin ve isteklerinin idarede ve yasal mevzuatta karşılanmasına yönelik faaliyetlerde bulunmaktadır. YOİKK, bu faaliyetleri farklı alanlar için oluşturulmuş teknik komitelerle, yeni adıyla çalışma gruplarıyla yürütmektedir. Yatırım mevzuatı ve yatırımla ilgili idari işlemleri eylem planları vasıtasıyla yeniden düzenleyen bu yapının, toplumsal ilişkileri dönüştürme kapasitesi bulunmaktadır. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'yle değişime uğrayan yapı, çalışmalarına devam etmesine rağmen eski etkinliğini yitirmiştir. Bu çalışmada kurullar, YOİKK ve YDK'nın çalışmaları, yapıları, oluşturulmalarında etkili olan politikalar, devlet idaresindeki dönüşümü anlamak maksadıyla incelenmiştir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Türk Anayasa Mahkemesi kararları kapsamında mülkiyet hakkı ve kamulaştırma
Temel bir insan hakkı olan mülkiyet hakkı zaman içerisinde farklı formlarda ortaya çıkmış ve dinamikliğini daima korumuştur. Günümüzde sosyal devlet anlayışının etkisiyle mülkiyet hakkı sınırlanabilir bir hak olarak kabul edilmektedir. Kamulaştırma işlemi ise bu hakka müdahale yollardan biridir. Ancak özel mülkiyet hakkına verilen önem de devam etmektedir. Nitekim anayasal düzeyde güvencesi olan mülkiyet hakkına müdahale biçimlerinden Kamulaştırma da yine Anayasada düzenlenmiştir. Bu bağlamda mülkiyet hakkı düzenlemesi ulusal ve uluslararası düzenlemelerde sınırlanabilir bir temel hak olarak yer almıştır. Söz konusu form elbette ki belirli bir sürecin sonucu olarak olgunlaşmıştır. Ancak özel mülkiyet ile bu hakka müdahale biçimlerinden Kamulaştırma, hala yargı organlarının sıklıkla incelediği bir konudur. Dolayısıyla güncelliği devam etmekte ve mülkiyet hakkı ile hakka müdahale arasında adil denge gözetmek üzere, yargı organlarınca da geliştirilen ölçütler oluşmaktadır. Sonuç olarak çalışmanın konusu ve sorununu; mülkiyet hakkının varlığı, hakkın kapsamının gelişimi, sosyal devlet formundaki kamulaştırma işleminin meşruiyet koşulları ve buna ilişkin düzenlemeler ile yargı organlarının kararları oluşturmaktadır. Anahtar Sözcükler Mülkiyet Hakkı, Kamulaştırma, Türk Anayasa Mahkemesi Kararları, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları
Yargısal içtihatlar ışığında alacağın tahsili amacıyla işlenen yağma suçu
Alacaklıların hukuki ilişkiye dayanan alacaklarını tahsil etmek amacıyla borçluya yönelik cebir ve/veya tehdit içeren fiilleri suç olarak kabul edilmiş, hukuki yollara başvurarak alacağını tahsil etmeyen failin cezalandırılması öngörülmüştür. 765 sayılı TCK'da kendiliğinden hak alma (ihkak-ı hak) suçu olarak düzenlenmişken, 5237 sayılı TCK'da kendiliğinden hak alma suçuna yer verilmemiş; fakat malvarlığına yönelik suçlar açısından failin hukuken korunan bir alacağını tahsil etmek amacıyla hırsızlık veya dolandırıcılık suçunu işlemesi halinde bu suçlardan verilecek cezalarda alt ve üst sınır belirlenmek suretiyle ceza indirimi belirlenmiştir. Ancak failin alacağını tahsil etmek amacıyla cebir veya tehdit kullanması halinde farklı bir düzenleme getirilerek failin yağma suçundan değil, kasten yaralama ya da tehdit suçundan ötürü cezalandırılacağı belirtilmiştir. Fail ile mağdur arasındaki borç ilişkisinin meşru bir zeminde bulunması failin TCK' da düzenlenen alacağın tahsili amacıyla işlenen hırsızlık(md.144), dolandırıcılık (md.159 ) ve yağma (md.150/1) hükümlerinden yararlanabilmesinin temel şartıdır. Bu nedenle hukuken korunan alacağın hukuken geçerli bir alacak olması, failin ve mağdurun bu borç ilişkisinin tarafı olması gerekmektedir. Hukuki ilişkinin tarafı olmayan kişiler yönünden ise hırsızlık (md.141-142), dolandırıcılık (md.157-158), yağma (md.148-149)suçlarına yönelik hükümlerin uygulanması söz konusu olmaktadır. Malvarlığına yönelik suçlardan hırsızlık ve dolandırıcılık yönünden, bu suçların alacağın tahsili amacıyla işlenmesi halinde suçların niteliğinde bir değişiklik olmamakta, daha az cezayı gerektiren hal teşkil etmektedir. Ancak durum TCK md.150/1 düzenlemesinde farklıdır. TCK md.150/1 de düzenlenen alacağın tahsili amacıyla işlenen suçun, yağmanın özel hali olduğu öğreti ve yargı kararlarında ifade edilmekte ise de, bu durumda failin hangi suçu işlediği belirsizdir. TCK md.150/1 de, yağma suçunun hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla işlenmesi halinde, fail hakkında kasten yaralama veya tehdit suçlarına ilişkin hükümlerin uygulanacağı düzenlenmiştir. TCK md.150/1 başlığı daha az cezayı gerektiren hal olmasına karşın ilgili maddede, yağma suçundan verilecek cezada indirim yapılması öngörülmemiştir. Çalışmamızda öğreti ve yargı kararları çerçevesinde farklı görüşlere yer verilerek, tartışmalı hususlar değerlendirilmek suretiyle hükmün hukuki niteliği ortaya konularak uygulamaya katkı sağlanması amaçlanmıştır.
Yabancı yatırımlar ve kamu hizmeti
Bu tez neoliberal devlet döneminde kamu hizmeti kavramı ve kamu hizmetinin örgütlenmesinde yaşanan değişimin idare hukuku boyutunda ele alınması ve Türkiye açısından bahsi geçen değişimlerin değerlendirilmesine ilişkindir. Çalışmada kamu hizmetleri teknik bakımdan incelenmeye, genel bir tanıma oturtulmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte özellikle doktrine hakim olan kamu hizmeti yaklaşımına günümüz siyasal süreci göz önüne alınarak alternatif bir bakış açısı geliştirilmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede milli/yabancı yatırım hukukunun düzenlenmesinde siyasal tercihlerin önemi ve hukukun da buna göre şekillendiği anlaşılmaktadır. Türkiye'de hukuk sisteminin yapısal olarak değiştirilme sürecinin hem esas gayesi hem de bu dönüşümün belirleyeni niteliğindeki yabancı yatırım kavramı, emperyalizmle ilişkilendirilerek hukuka sosyolojik yaklaşımlar üzerinden bir açıklama geliştirilmiştir. Buradaki esas amaç ise yabancı yatırımlara bakıştaki değişikliği anlama ve anlamlandırma çabasından ileri gelmektedir. Anahtar Sözcükler: Yabancı yatırımlar, kamu hizmeti, artı değer, sermayenin serbest dolaşımı, iktisadi kamu hizmetleri.
Lekelenmeme hakkı kapsamında internete erişimin engellenmesi
İnternet ortamında kişilik haklarının korunması, internetin gelişimiyle beraber güncelliğini ve önemini korumakta ve tazelemektedir. İnternetin teknik özelliklerinden kaynaklanan yapısı ve kitle iletişim araçlarındaki yeri, interneti ifade ve basın özgürlüğünün kullanımı noktasında çekici kılmaktadır. Ancak giderek bu özgürlüklere daha fazla müdahale edilmeye başlandığı görülmektedir. İnternete erişimin engellenmesi ile 5651 sayılı Kanun kapsamında yapılan bu müdahalelerin büyük bir çoğunluğunu kişilik haklarının korunması gayesi oluşturmaktadır. Kişilik haklarından biri olan ve giderek daha fazla mütalaa edilen lekelenmeme hakkı, kişinin masumiyet karinesi ve adil yargılanma hakkının korunması ile kişinin itibarının korunmasına hizmet etmektedir. Lekelenmeme hakkı kapsamında internete erişimin engellenmesi uygulamalarının internet ortamında ifade ve basın özgürlüğünün sağladığı menfaat ile çatışması ve yarışması sebebiyle dengenin sağlanması gerekmektedir. Anahtar Sözcükler İnternet, ifade özgürlüğü, basın özgürlüğü, kişilik hakları, lekelenmeme hakkı, erişimin engellenmesi.
Uluslararası deniz hukukunda hakkın kötüye kullanılması ve uluslararası andlaşmalar bağlamında uygulanması
Ulusal hukuk düzenlerinde iyiniyetin korunmasına yönelik en önemli araçlardan biri olan hakkın kötüye kullanılması yasağı uluslararası hukukun kaynaklarını ortaya koyduğu kabul edilen Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesi doğrultusunda "medeni milletlerce tanınan hukukun genel ilkeleri" kapsamına girmektedir. Bu doğrultuda hakkın kötüye kullanılması yasağının, "genellik" yani farklı hukuk sistemlerinde kullanılma ve "medeni milletlerce tanınma" olmak üzere iki farklı niteliği haiz olması gerekmektedir. Ulusal hukuk sistemlerinde özellikle mülkiyet hakkının bir başkasına kötüniyetle zarar verecek şekilde kullanılmasının engellenmesi amacını taşıyan hakkın kötüye kullanılması yasağı, uluslararası hukukta ise devletlere tanınan hakların başka devletlerin zararına olacak şekilde kullanılması ihtimalini ortadan kaldırmayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda, tahkim mahkemeleri ve uluslararası mahkemeler tarafından da hakkın kötüye kullanılması yasağına, her ne kadar doğrudan dayanılmasa da, yargılama sürecinde ya da kararlarda yer verilmiştir. Buna ek olarak, uyuşmazlıklara taraf olan Birleşik Krallık ve Panama gibi devletler de dava dilekçelerinde bu yasağa atıf yapmışlardır. Özellikle 20. yüzyılın ilk yarısı itibariyle başlayan uluslararası deniz hukukunun kodifikasyonu faaliyetlerinde hakkın kötüye kullanılması yasağı da çeşitli açılardan kendine yer bulmuştur. Bu doğrultuda, başlarda yalnızca açık denizdeki canlı kaynakların korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanmasına yönelik olarak açık denizde balıkçılık serbestisinin sınırlandırılması amacıyla ele alınan hakkın kötüye kullanılması yasağı, sonraki dönemde oldukça detaylı ve uluslararası deniz hukukunun tam ve kesin bir şekilde düzenlenmesi amacını taşıyan 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'yle, 300. madde kapsamında uluslararası deniz hukukunun tümüne uygulanabilecek bir genel ilke haline getirilmiştir. Anahtar Sözcükler Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı, Hukukun Genel İlkeleri, İyiniyet ilkesi, Kötüniyet, Uluslararası Deniz Hukuku, Uluslararası Hukukun Kaynakları
Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde bütçe hakkının karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi
İngiltere'de 1215 yılında Magna Carta ile ortaya çıkan bütçe hakkı; "kamu gelir ve giderlerinin miktarı ve türünün belirlenmesi ve onaylanması" olarak tanımlanmaktadır. Bütçe hakkının süjesi olan halk bu hakkın kullanım yetkisini domgrafik koşullar nedeniyle kendi seçtiği temsilcilere devretmiştir. Bu bakımdan parlamentolar bütçe hakkına değil, bütçe yetkisine sahiptir. Yasama organının yürütme organı karşısındaki konumuna bağlı olarak etkinlik düzeyi değişen bu yetki, hükümet sistemleri açısından farklılık göstermektedir. 2017 Anayasa değişikliği ile parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmesi dolayısıyla bütçe hakkı etkinliği Türkiye açısından da değişim göstermiştir. Çalışmanın birinci bölümünde bütçe ve bütçe hakkı kavramı ve bütçe hakkının tarihsel gelişimi incelenmiştir. Bütçenin hukuki niteliği ve bütçe hakkının unsurlarından hareketle bütçe hakkının etkinliğini artıran faktörlere ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur. Etkinlik kavramı çalışmada iktisadi açıdan kullanılmamaktadır. İkinci bölümde farklı hükümet sistemlerinden seçilen örnek ülkelerin bütçe hakkı etkinlikleri karşılaştırmalı olarak incelenerek söz konusu ülkelerin bütçe hakkı etkinliği artıran hususlar karşılaştırmalı olarak tespit edilmiştir. Üçüncü bölümde ise değişen hükümet sistemi ile birlikte değişim gösteren bütçe süreci ve bütçe sürecine etki eden yeni süjeler itibariyle etkilenen bütçe hakkı etkinliğine ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur. Farklı hükümet sistemlerine sahip ülkelerdeki bütçe hakkı etkinliği ile karşılaştırmalı olarak yeni hükümet sisteminde bütçe hakkı etkinliğini sağlamaya yönelik çözüm önerileri ortaya konulmuştur.
Türk vergi hukukunda hata kavramı ve düzeltme yolu
Vergilendirme işlemlerinde yapılan hatalar, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile öngörülen düzeltme yolu ile giderilebilmektedir. Düzeltmenin konusunu aynı Kanun ile tanımlanan vergi hataları oluşturmaktadır. Düzeltme yolunun öngörülmesindeki amaç, vergi hatalarının sebebiyet verdiği hukuka aykırılıkların, yargılama yoluna gidilmeksizin hızlı ve pratik bir şekilde giderilmesidir. Ancak düzeltme yoluyla giderilebilecek vergi hatalarının kapsamının belirlenmesine ve düzeltme başvurusunun reddi halinde yargı yoluna başvuru usulünün ne şekilde olacağına ilişkin hususların yanlış değerlendirilmesi halinde, ilgililerin hak kaybına uğraması söz konusu olabilir. İdari aşamada çözüm yöntemi olarak öngörülen bu yola ilişkin olarak; vergi hatalarının kapsamının belirlenmesi, düzeltme başvurusu ile başvurunun reddi halinde yargı organlarına başvuru usulünün incelenmesi bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.
Uluslararası Örgütler Hukuku açısından Afrika Birliği ve kıtadaki etkinliği
19. yüzyılda, Avrupa kıtasında siyahlar arasında Pan-Afrikanizm çağrısı yükselmiş ve çoğu Afrika ülkesinin bağımsızlığından sonra bu çağrı, Avrupa'dan Afrika'nın içlerine kaymıştır. Afrikalı liderler bu amaca çeşitli yollarla ulaşmaya çalışmışlar ve bu girişimler Casablanca Bloku, Brazzaville Bloku ve Monrovia Grubunun kurulmasıyla sonuçlanmıştır. 1963 yılında kıtanın insanlarını bir araya getirerek ortak çıkarlara yönlendirmek, Afrika kıtasının bağımsızlığını sağlamak, salgın hastalıkların ve iç savaşların ortadan kaldırılmasını gerçekleştirmek için Afrika Birliği Örgütü kurulmuştur. Ancak Soğuk Savaş sonrası uluslararası ilişkilerde meydana gelen değişimler, örgütü çağa ayak uyduran, kıtanın uluslararası toplumdaki konumunu ve ağırlığını koruyan bir şekle dönüştürmeye zorlamıştır. 2001 yılında, Afrika Birliği Örgütü'nün yerini almak üzere Afrika Birliği kurulmuştur. Bu çalışmada Afrika Birliği'nin ortaya çıkış süreci, uluslararası örgütler içindeki yeri, organları, üyelik yapısı ve kıtanın sorunları karşısındaki etkinliği ele alınmıştır. Afrika Birliği, uluslararası hukukun önemli bir alt alanı olan uluslararası örgütler hukuku çerçevesinde çeşitli yönleriyle incelenmiştir. Ayrıca Afrika Birliği'nin temel belgelerinde yapılan düzenlemeler doğrultusunda, örgütün uygulamadaki durumu da değerlendirilmiştir.