Stefan Zweig'in Satranç Metni ile Philipp Stölzl'ün Satranç Filminin imgebilimsel açıdan karşılaştırılması

İmgebilim: Farklı toplumların birbirlerini nasıl yorumladıklarını araştıran ve bu araştırmayı edebi eserler aracılığıyla gerçekleştiren, karşılaştırmalı edebiyatın bir alt disiplini olan bir inceleme alanıdır. Sözlük olarak Latince görüntü anlamına gelen "imago" ve bilim anlamına gelen "logos" kelimelerinden oluşmasından da anlaşıldığı gibi imgebilim görüntülerin oluşumunu inceleyen bir bilim dalıdır. Medyalararasılık kavramı ise medyalar arasındaki birleşme, kaynaşma, dönüşme gibi ilişkileri inceleyen ve birleşik sanat biçimleri oluşturmak amacıyla müracaat edilen bir araştırma alanıdır. Bir medya içerisinde oluşturulan bir yazının başka bir medyaya aktarımını anlatan uyarlamalar medyalararası inceleme alanlarının önemli konularından biridir. Bu tez çalışmasında dünyaca ünlü yazar Stefan Zweig'ın (1881-1942) en son kaleme aldığı ve ölümünden sonra yayımlanan Schachnovelle adlı kısa romanı ve Philipp Stölzl tarafından yönetilen ve 2021 yılında beyaz perdeye uyarlanan aynı ismi taşıyan eser "imgebilim" ve "medyalararasılık" açılarından analiz edilecek, iki medya arasındaki benzerlikler ve farklılıklar incelenecektir. Bu yüksek lisans tezi medyalararasılık yoluyla imgelerden ve bunların uyarlamalarından bahsedilecek olup ayrıca olay örgüsündeki motiflerin alıcıyı ne ölçüde etkilediğine de dikkat çekilecektir. Araştırma yöntemi olarak, birinci ve ikinci bölümlerde literatür araştırması sonucunda belirlenen, teknik terimlerle ve alt disiplinlerle ilgili analiz ve yorumlar kullanılacak olup, son bölümde kitabın ve film uyarlamasının imgebilimsel ve medyalararasılıkla ilgili incelemesi kullanılacak ve gerektiğinde ayrıntılı okuma ve izleme yapılarak notlar alınıp eserlere ilişkin analizler yapılacaktır. Stefan Zweig kısa romanında ve aynı isimli film uyarlamasında da temel olarak Nazi Rejimi ve sürgün dönemi ele alınmış olup bu eserlerde Nasyonal Sosyalizm döneminde tanışan insanlar ve eserde bir karakterin tesadüfen bir satranç kitabı bulmasıyla gelişen olaylar zinciri, ana karakterin hücre hapsi ile yaşadığı psikolojik yıkım gibi olaylardan bahsedilmektedir. Eser ile film uyarlamasının benzerlikleri ve farklılıkları imgebilim ve medyalararasılık perspektifinden karşılaştırılmış olup, çıkarılan analizden; film uyarlamasının, filmde esere göre daha fazla karakterden bahsedilmesi, Nazi dönemi şiddetinin daha ayrıntılı olarak ele alınması, eserde ana karakterin yalnızlığına daha fazla dikkat çekilmesi gibi bazı farklılıklara sahip olduğu; ancak yalnızlığın, tek başına kalmaya zorlanmanın ve satrancın kendisinin dikkate değer bir biçimde aynı olarak ele alındığının çıkarımı yapılabilir.