Kentiçi bisiklet ulaşımını arttırmaya yönelik stratejiler İsveç, Göteborg örneği

Tüm dünyada kentleşme hızla ilerler ve kentiçi ulaşım talebi de buna paralel olarak hızla artarken; bu talebi karşılamak için farklı kentiçi ulaşım çözümleri, planlama ofisleri tarafından planlanmakta ve uygulamaya konmaktadır. Bu bağlamda çözülmesi gereken sorunlar arasında, verimli bir ulaşım sisteminin organizasyonu öne çıkmaktadır. Böyle bir sistemin, yerel koşullara göre; toplu taşıma çözümleri, yaya ve bisiklet olmak üzere aktif ulaşım sistemleri ve kişisel taşıt unsurlarını içermesi beklenir. "Chalmers Areas of Advance" bünyesinde 2014 yılında kurulmuş olan "Challenge Lab" sürdürülebilirlik dönüşüm platformu çerçevesinde, sistemlerin performans değerlendirmesi için çevresel, ekonomik, toplumsal ve refah kriterleri ele alınmaktadır. Bu tez kapsamında, öncelikle bisiklet kullanımının etkileri, belirtilen kriterler kapsamında ele alınarak değerlendirilmiş, ardından diğer ulaşım sistemleri arasında kullanım payını arttırmak adına bir çerçeve oluşturulmuştur. Bunu desteklemek adına aşağıdaki sorular irdelenmiştir: Bisiklet kullanımı, diğer ulaşım sistemlerine göre, kullanıcılara herhangi bir avantaj sağlamakta mıdır? Bisiklet kullanımını arttırmak için olası destekleyici ve engelleyici unsurlar nelerdir? Bu unsurlar "Çoklu katman tasarım modeli"nin hangi katmanlarında yer almaktadır ve birbirlerini nasıl etkilemektedirler? Bisiklet kullanımını arttırma maksadıyla, hangi girişimlerde bulunulması gerekmektedir? "Backcasting" metodolojisinin ve "Çoklu katman tasarım modeli"nin çatısı altında, belirtilen araştırma faaliyetleri gerçekleştirilmiştir: Kentiçi ulaşım hakkında gerekli literatür çalışması Bölgesel yolculuk istatistiklerinin nicel incelenmesi Bisikleti ana ulaşım modu olarak tercih eden ya da buna geçiş yapmayı düşünen son kullanıcılarla mülakatlar Ulaşım uzmanları ile çözüm odaklı beraber oluşturma çalışmaları Bilgi kaynakları Literatür taraması haricinde dört tip bilgi kaynağı kullanılmıştır. Yolculuk envanterinin istatistiki analizi yapılarak hangi grupların çalışmalarda hedef alınacağı saptandı. Bisiklet ulaşımının avantaj ve dezavantajlarını, buna ek olarak bisiklet kullanıcılarının karşılaştıkları zorlukları tespit etmek üzere, söz konusu grup ile son kullanıcı mülakatları yapıldı. Süregelen projeleri araştırmak için konunun uzmanları ile mülakatlar yapıldı. Son olarak, beraber çözüm teklifleri oluşturmak adına, elde edilen veriler derlenerek, bizim tarafımızdan düzenlenen tasarım atölyesinde sivil toplum, kamu ve özel sektörden paydaşlarla paylaşıldı. Elde edilen sonuçlar Bireysel taşıt ya da toplu taşıma ile yapılan yolculukların büyük bir kısmı yaya yolculuğu ile başlamakta ya da bitmektedir. Bu durumun, söz konusu ulaşım türlerinin hız avantajını büyük oranda etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Aktif ulaşım türleri olan yaya ve bisiklet yolculuklarının avantajı bu noktada, park etme ya da istasyonlara ulaşma yolculuğundan bağımsız oluşuyla önem kazanmaktadır. Modal dağılımın analizi ile elde edilen sonuçlar aşağıda sıralanmıştır. Bu veriler incelenirken göz ardı edilmemesi gereken bir nokta, yolculukların 24 saat esasına göre kaydedildiği ve başlangıç- bitiş noktalarının aynı nokta olmasıdır. 0-5km arası: Yolculukların büyük kısmı yaya yolculuğu kategorisinde, geriye kalan yolculuklar da tespit edildiği kadarıyla gündelik işleri organize etmek ya da çocukların okula bırakılması- alınması ¸seklinde. Bu yolculuklar kargo bisikleti ile gerçekleştirilebilir. 5-10km arası: Özel taşıtlarla yapılan yolculuklar kargo bisikleti ya da konvansiyonel bisiklet ile gerçekleştirilebilir. 10-20km arası: Yolculukların büyük çoğunluğu özel araçla yapılmakta. Yeni başlayan bisiklet kullanıcıları için bu yolculuklar elektrikli bisiklet ile gerçekleştirilebilir. Uzun süredir bisiklet kullananlar için ise 10km zaten ortalama günlük işe gidiş- dönüş mesafesi olarak kabul edilebilir dilimde. 20-100km arası: Uzun mesafe yolculukları için tavsiye edilen strateji, toplu taşıma- bisiklet entegrasyonu ile ilk ve son kilometre yolculuklarını da özel araçla yapmaktan caydırıcı bir ortamın oluşturulmasıdır. Eğer sera gazı salınımının azaltılması hedefleniyorsa, bunun gerçekleştirilmesi bisiklet ve toplu taşımanın yaygınlaştırılması ile mümkün olabilir. Metodoloji Takip edilen metodolojilerden "Backcasting"in "forecasting"den farkı, gelecekte tespit edilen bir başlangıç noktasından başlamak suretiyle, halihazırda bulunan sürdürülemez çözümlerin ilk tasarı aşamasında etkisini en aza indirgemektir. İlk aşamada arzu edilen gelecek durum tespit edilir (1). Sonraki aşamalarda gelecek ve şimdiki durum arasındaki farklar irdelenir (2), gelecek durumdaki teknik çözümler tasarlanır (3) ve arzu edilen geleceği bugüne bağlamak için stratejiler oluşturulur (4). Çoklu seviye tasarım modeli "Multilevel Design Model" esas olarak 4 innovasyon sistemini dikkate alır. Bunlar en üst kademeden başlayarak: Toplumsal sistem "Societal system": Bisiklet sürme ve bisiklet kullanıcılarının toplum tarafından meşruiyetinin kabulü, hırsızlık ve bisiklet eğitimi gibi konular, Sosyo-teknik sistem "Socio-technical system": Kural koyucular tarafından tespit edilen düzenlemeler ve teşvikler, altyapı yatırımları, "try-a-bike" programları ve vergi iadesi gibi konular, Ürün-hizmetler sistemi "Product-service system": Bisiklet altyapısı; bisiklet yolları, park alanları ve hatta ulaşılabilen dağıtımcılar, satıcılar, bakım-onarım hizmetleri ve sigorta gibi konular, Ürün-teknoloji sistemi "Product-technology system": Farklı bisiklet, giyim vb. teknik çözümler. Paydaş diyalogları Challenge Lab değişim ajanı olarak sürdürülebilirlik dönüşümünü sağlamak adına akademi, kamu ve özel sektör arası paydaş diyaloglarına uygun ortam hazırlamaktadır. Konuyla ilgisi bulunan paydaşlar tespit edilerek bu kapsamda organize edilen atölye ile ulaşım problemleri ve bunlarla ilgili çözümler masaya yatırılmıştır. Araştırma çalışmalarının sonuçları; kentsel ulaşım için sürdürülebilirlik kriterlerinin saptanması, bisiklet kullanımının bu kriterlerle bağdaşımının irdelenmesi, potansiyel hedef grupların saptanması, aktif ulaşım türlerinden biri olarak bisiklet ulaşımına geçişi kolaylaştıran ve zorlaştıran etmenler ve bu prosesi gerçekleştirmek için gerekli hamleleri içeren yol haritasını sunmaktadır. Bu sonuçlar, Göteborg bisiklet ulaşımı stratejik planına yardımcı olacak üzere değerlendirilmiştir. Bu tezle birlikte Üçlü heliks "Triple helix"ten elde edilen bilgilerin topluma arzı ve yerel olarak uygulanması ile bisiklet kullanımının arttırılacağı saptanmıştır. Sonuç olarak bisiklet sürücülerinin sayıca artması ve bisikletin modal dağılımının artması için üç temel alanın incelenmesi gerekmektedir. Bunlardan ilki, bisiklet kullanımının getirilerinin sunumuna -özellikle fiziksel ve zihinsel sağlık olmak üzere- odaklanmaktır. Bunun yanısıra, bisiklet kullanmayanların da bu etkilerden faydalanabilmesi için, sisteme giriş eşiğinin aşağıya çekilmesi ve son olarak bisiklet kullanımının elverişli olmaya devam etmesi için uygun altyapının sağlanmasıdır.