Sumaki Höyük verileri ışığında Yukarı Mezopotamya'da çanak çömlek kullanımının başlangıcı ve gelişimi

Güneybatı Asya'da yerleşik yaşamın başlangıcından Neolitik Dönem'in sonuna kadar geçim biçimleri, yerleşim düzenleri, mimari, ölü gömme gelenekleri, vb. birçok kültür ögesinde köklü değişimler söz konusudur. Pişmiş toprak kapların ortaya çıkışı, bilhassa MÖ 8. binyılın sonlarıyla MÖ 7. binyılın ilk çeyreğindeki kültürel değişimlerin alâmet-i farikası olarak kabul edilmiştir. Nitekim, Neolitik Dönem de Çanak Çömlekli ve Çanak Çömlek Öncesi olarak ikiye ayrılmıştır. Bu bağlamda, Neolitik toplumların çanak çömlek kullanımına neden ve nasıl başladığı uzun süredir cevaplanmaya çalışılan popüler bir sorudur. Özellikle son 20 yılda yapılan kazı ve araştırmalar, çanak çömlek kullanımının Neolitik Dönem'de süre giden kültürel değişikliklerden biri olduğuna işaret etmektedir. Buna göre, ilk çanak çömlekler MÖ 7. binyılın ilk çeyreğinde Yukarı Mezopotamya ve Kuzey Levant'taki bir dizi yerleşimde hemen hemen aynı zamanda ortaya çıkan mineral katkılı, hole-mouth biçimli, açkılı, koyu yüzeyli ve iki yanında ağza yakın tutamakları olan kaplardan oluşmaktadır. MÖ 7. binyılın ikinci çeyreğinden başlayarak çanak çömlek üretimi artmış ve MÖ 6.500 civarında bitkisel katkılı çanak çömlekler ortaya çıkmıştır. Bitkisel katkılı kaplarla birlikte çanak çömlek tüm Güneybatı Asya'ya yayılmış ve bölgesel geleneklerden söz edebileceğimiz kadar çeşitlenmiştir. Bu tez çalışması Dicle Nehri'nin büyük kollarından biri olan Garzan Çay'ın aşağı vadisinde yer alan Sumaki Höyük verilerinden yola çıkarak Yukarı Mezopotamya'da çanak çömlek teknolojisinin ortaya çıkış ve gelişim sürecini tanımlamayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Yukarı Mezopotamya, Neolitik Dönem, Sumaki Höyük, çanak çömlek, mineral ve bitkisel katkı.