Suriyeli mülteci öğrencilerin dil ve uyum sorunları

Bu araştırma, Türkçe-Arapça iki dilli Suriyeli mülteci öğrencilerin ikinci dil olarak Türkçedeki yetkinlik ve edimlerini ölçme; bu öğrencilere yönelik idareci, öğretmen ve ebeveyn görüşlerini alarak uyum sorunlarını tespit etme; tespit edilen sorunları sistematik bir bakış açısıyla inceleyip araştırma sonuçları ile öğrencilerin ikinci dil olarak Türkçe dil gelişimlerine ışık tutmayı amaçlamaktadır. Karma yöntemlerden açıklayıcı sıralı olarak desenlenen bu araştırma, mültecilik ve iki dillilik bağlamında şekillenen tipik bir olgubilim araştırmasıdır. Araştırma, Suriyeli mülteci nüfusun Türkiye'de en fazla olduğu illerden biri olan Gaziantep'teki, biri ilkokul diğeri ortaokul olmak üzere, devlet okullarında bulunan 4. ve 8. sınıf düzeyindeki 422 öğrenci üzerinde yapılmıştır. Öğrencilere yönelik dil profil testi, dil yeterlilik, dil tutum ve dil kullanımı testleri uygulanmıştır. Bunun yanı sıra ikinci dildeki becerilerini yordamak için okuduğunu anlama testi ve serbest yazma etkinliği uygulanmıştır. Öğrencilerin ikinci dil olarak Türkçeye yönelik ilgi, tutum ve başarılarını yordamada destekleyici bir girdi olması için ebeveynlere yönelik anket; öğretmen ve okul yöneticilerine yönelik ise yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Görüşme sonuçları içerik analiziyle, elde edilen diğer bulgular ise çapraz tablo ve regresyon analizi ile çözümlenmiş, yapısal eşitlik modeliyle modellenmiştir. Bu doğrultuda öğrencilerin okuduğunu anlama ve yazma becerilerinin en güçlü yordayıcılar olduğu saptanmıştır. Yazma becerisine ilişkin belirleyicilik katsayısı R2=0,688 olup dil yeterliliği, dil tutumu, okuma becerisi, cinsiyet, sınıf, dil geçmişi değişkenleri tarafından %68,8 oranda açıklandığı görülmüştür. Okuduğunu anlama becerisine ilişkin belirleyicilik katsayısı ise R2=0,708 olup dil yeterliliği, dil tutumu, cinsiyet, sınıf, dil geçmişi, yaş ve yazma becerisi değişkenleri tarafından yaklaşık %70 oranında açıklanmaktadır. Yazma becerisini pozitif yönde en çok etkileyen değişkenlerin sınıf düzeyi ve cinsiyet; okuduğunu anlama becerisini pozitif yönde etkileyen değişkenlerin ise göreceli önem sırasına göre, yazma puanı, sınıf düzeyi ve dil yeterliliği olduğu belirlenmiştir. Okuduğunu anlama ve yazma becerileri ile yaş faktörü arasında anlamlı bir fark bulunamazken Türkiye'de bulunma ve eğitim alma süreleri ile pozitif yönde bir fark bulunmuştur. Sınıf düzeyinde ise 8. sınıf kademesinin okuduğunu anlama ve yazma becerilerinde daha iyi oldukları saptanmıştır.