Türkçede ertelenmiş ekler

Bu çalışma Türkçedeki Ertelenmiş Ekleri (ErE) ve bu eklerin bulunduğu yapıları inceler. Ertelenmiş eklere ingilizce adını Lewis (1967) vermiş ancak bu yapı Türkçe gramer kitaplarında daha önce gözlemlenmiştir (Emre, 1945; Gencan, 1966). ErE biçimbilimsel bir eksilti işlemidir. Bir bağlaşımda sadece en sağdaki bağlaşımın taşıdığı biçimi diğer bağlaşıklar anlamsal olarak taşımaktadır. Bu çalışmada ben hem deneysel hem teorik yöntemler kullanarak ErE ve bulunduğu yapılar için analizler sunmaktayım. ErE'nin kendisi için doğrudan bir eksilti analizini savunup, ErE yapıları oluşturan ile/=(y)lA ve -(y)Ip ekleri için yapısal çözümler öneriyorum. Bulgularım ErE'nin bulundu ̆gu yapıyla ilişkili olduğu ve bu yapının tabi olduğu bağlamsal değişikliklerden etkilendiğini göstermekte. Bu bağlamsal değişiklikler bağlaç seçimlerinde ErE yi olumsuz etkileyebilirken, -(y)Ip ile oluşturulan yapılarda bilgi yapısı değişikliği ErE için önkoşul haline gelebilir. Türkçe ErE ile ilgili Kabak(2007) birtakım önkoşullar ortaya koyar ve Orgun (1995), Kornfilt (2012), Broadwell(2008) ErE için yapısal payla ̧sım analizi öne sürer. Diğer dillerdeki ilgili kaynaklar (Guseva & Weisser, 2018; Erschler, 2018) ErE için doğrudan eksilti analizi sunar.Benim öne sürdüğüm analiz doğrudan eksiltiye daha yakın olmakla birlikte Kabak (2007)'ın ErE için önerdiği koşullara uymaktadır. Bu çalışmada yürüttüğüm 3 ayrı deneyi raporluyorum. Bu deneylerden ilki (214 katılımcı) ErE'nin yapım ekleriyle uyumlu olup olmadığını ve ikincisi (160 katılımcı) farklı ErE miktarlarının dil işlemesinde güçlük çıkarıp çıkarmadığını sorgulamaktadır. Ek olarak, iki deney deisimsel ve eylemsel düzlemdeki ErE içinde ve ile veya arasındaki bağlaç seçiminin etkilerini sorgular. Üçüncü deney (126 katılımcı) ErE'nin Türkçedeki dil işleme çalışmaları için önemli bir yapı sunabileceğini gösterir. Tüm deneyler ve yapısal analizler ErE'nin içinde bulunduğu yapıyı incelemenin ErE'ye dahil olabilen ekleri incelemekten daha verimli olduğunu göstermektedir.