Toplu taşımada konfor ölçümü: İstanbul için bir uygulama

Dünyanın metropol şehirlerinde günden güne artan bir trafik sorunu bulunmaktadır. Özellikle bu tip şehirlerin imkânlarının iyi olması, kişi sayısının artmasına ve dolayısıyla trafik sıkışıklığına neden olmaktadır. Ayrıca artan araç sahiplerinin sayısı da trafiği olumsuz yönde etkilemektedir. Birçok uzman, trafik sıkışıklığını halkı toplu taşımaya yönelterek çözmeyi amaçlamaktadır. Toplu taşımada artan talebin, yetersiz altyapı nedeniyle karşılanamadığı durumlarda örneğin işe gidiş ve dönüş saatlerinde, toplu taşıma araçlarındaki yoğunluk artmaktadır. Bu saat dilimlerinde artan yoğunluk yolculuk konforunu önemli ölçüde etkilemektedir. Yolcular artık seyahatlerini planlarken ve kullanacağı araçların seçimini yaparken konfor faktörünü de işin içine katmaktadırlar. Bu çalışma Türkiye'de, İstanbul şehrinde İETT, İstanbul Ulaşım A.Ş. ve Şehir Hatları A.Ş. ile iş birliği çerçevesinde yapılmıştır. Üç kurumdan sağlanan veriler ve bu çalışma için oluşturulmuş anketten elde edilen sonuçlar ile toplu taşıma araçlarının konfor seviyesinin belirlenmesi için bir konforsuzluk fonksiyonu tanımlanmıştır. İstanbul'daki toplu taşıma araçlarından Metrobüs hattına, Yenikapı-Hacıosman metro hattına ve Bağcılar-Kabataş tramvay hattına ait araçlar pilot çalışma araçları olarak seçilmiştir. Bu hatlara ait araçların konfor seviyesinin belirlenmesinde kullanılan değişkenler kalabalık seviyesi, havalandırma, araç içi temizliği, bilgilendirme ve yönlendirme, koltuk rahatlığı, araç içi koku şikâyet oranları, araçtaki gürültü ve titreşim seviyesi, ışıklandırma seviyesi, araç kullanıcısının yolculara davranışı, araç arızaları, aracı kullananın kullanım tarzı ve hava koşulları olarak belirlenmiştir. Tüm bu değişkenler göz önüne alınarak her bir hattın konfor seviyelerinin belirlenmesi için genelleştirilmiş bir konforsuzluk endeksi geliştirilmiştir. Ayrıca bu çalışma, geliştirdiği araç içi yolcu sayısı tahmin etme fonksiyonuyla da literatüre katkı sağlamakta ve konforsuzluk fonksiyonunun da temel değişkeni olan kalabalık seviyesinin belirlenmesinde önemli rol oynakmaktadır. Sonuç olarak, sadece üç tip toplu taşıma aracı için yapılan bu çalışma geliştirilip, diğer şehirlerdeki toplu taşıma konfor seviyesinin ölçümü ve karşılaştırılması için geliştirilebilir.