Trabzon merkez (Ortahisar) ve çevresindeki ilçelerde yaşayan 0-3 yaş arasındaki çocukların ağız ve diş sağlığı durumlarının ve tedavi hizmetlerinin karşılaştırmalı olarak veri tabanı üzerinden değerlendirilmesi

Diş çürükleri, biyolojik faktörler (plak, tükürük, sistemik durum, vb.), bireysel alışkanlıklar (beslenme, ağız hijyeni, vb.) ve çevresel unsurların (sosyoekonomik-sosyokültürel durum, coğrafi faktörler, vb.) birleşimiyle ortaya çıkan, erken çocukluk döneminde yaygın görülen, ailelerin yaşam kalitesinde önemli etkiye sahip olan enfeksiyöz bir sağlık sorunudur. Erken çocukluk çağı çürüğü (EÇÇ), ebeveynlerin eğitim düzeyi, gelir durumu ve yaşadıkları yer gibi sosyal faktörlerden etkilenmektedir. Bununla birlikte, şehir merkezinde yaşayan bireyler ile çevre ilçelerde yaşayan bireyler arasında ağız sağlığı durumları ve dental hizmetlere erişimleri açısından farklılıklar bulunmaktadır. Bu tez çalışması, Trabzon ilinin Merkez (Ortahisar) ve çevre ilçelerindeki (perifer) çocukların ağız sağlığı durumlarını, EÇÇ yaygınlığını, tedavi ihtiyaçlarını ve bu tedavilerin maliyetlerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, kentsel ve kırsal bölgelerdeki ağız sağlığı farklılıklarını inceleyerek, bu alandaki sağlık hizmetlerinin geliştirilmesine yönelik öneriler sunmayı hedeflemektedir. Araştırma, 2022-2024 yılları arasında KTÜ Diş Hekimliği Fakültesi Pedodonti Anabilim Dalı'na dental tedavi amacıyla başvuran 0-3 yaş arası çocuklardan, 205 merkez ilçeden (Ortahisar), 242 çevre ilçelerden toplamda 447 hastanın retrospektif veri tabanı analizine dayanmaktadır. Çalışmaya dahil edilen bireylerin demografik bilgileri, ağız sağlığı durumları, uygulanan tedaviler ve bu tedavilerin maliyetleri detaylı bir şekilde incelenmiştir. Veriler, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) kriterlerine uygun olarak değerlendirilerek dmft skorları hesaplanmıştır. İstatistiksel analizlerde Ki-kare ve Mann-Whitney U testlerinden yararlanılmıştır ve p<0.05 düzeyi istatistiksel bakımdan anlamlı kabul edilmiştir. Çalışma bulguları, çevre ilçelerde yaşayan çocukların dmft skorlarının (6.14±6.06) merkez'de yaşayan çocuklara (5.97±6.25) kıyasla daha yüksek olduğunu göstermiştir. Genel olarak dahil edilen bireylerin EÇÇ oranı oldukça yüksek bulunmuş (%74.4) ve perifer kesimde (%42.5) merkez kesime (%31.9) göre daha yaygın olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, yaş ilerledikçe EÇÇ oranlarının arttığı belirlenmiş, 0-2 yaş grubunda %23.4 olan oran, 3 yaş grubunda %51'e yükselmiştir. Dental travma şikayetleri, özellikle 0-2 yaş grubunda yaygın olarak görülmüştür (%11.2). Flor gereksiniminin genel olarak düşük olduğu (%10.1) ve bu oranın perifer bölgelerde daha da düşük olduğu belirlenmiştir. Restoratif tedaviler, 0-3 yaş grubunda en çok ihtiyaç duyulan işlemler arasında yer almış, bunu kanal tedavileri ve diş çekimleri takip etmiştir. Çevre ilçelerde yaşayan çocuklarda, kanal tedavisi ve diş çekimi gibi invaziv işlemlerin daha sık uygulandığı tespit edilmiştir. Maliyet analizleri, perifer bölgelerdeki tedavi maliyetlerinin merkez bölgelerine göre daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Ortalama tedavi maliyeti, perifer kesimde 4 385.57±4 643.43 TL (0-33 500.00 TL) iken merkez'de 4 216.42±4 362.21 TL (0-18 980.04 TL) olarak hesaplanmıştır. Flor uygulamaları dışında gerçekleştirilen tüm tedavilerin maliyetlerinin perifer bölgelerde daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, çalışmaya dahil edilen 0-3 yaş arası bireylerin genel EÇÇ oranlarının yüksekliği ve yüksek oranda restoratif diş tedavisi gerekliliği dikkat çekmektedir. Çevre ilçelerde yaşayan çocuklarda daha yüksek çürük oranları, artan tedavi gereksinimleri ve maliyetlerle sonuçlandığı görülmüştür. Ayrıca, flor uygulamalarının yaygınlaştırılması, koruyucu sağlık hizmetlerinin artırılması ve farkındalık eğitimlerinin uygulanması gibi önlemlerin ağız sağlığını iyileştirmede önemli rol oynayacağı düşünülmektedir. Dijital sağlık sistemlerinin ve yapay zeka destekli veri analizlerinin ağız sağlığı hizmetlerinin planlanmasında ve farklılıkların azaltılmasında etkin bir araç olabileceği belirtilmiştir. Anahtar Kelimeler: Erken Çocukluk Çağı Çürüğü (EÇÇ), Ağız ve Diş Sağlığı, Kentsel (Merkez) ve Kırsal (Perifer) Bölgeler, Tedavi Tipleri ve Maliyetleri, Dijital Sağlık Sistemleri