Türk iş hukukunda ihale makamının ücret alacağından sorumluluğu

İş hukuku, ekonomik yönden zayıf konumda bulunan işçiyi koruma amacını güden ve bu doğrultuda gelişen bir hukuk dalıdır. Bu koruyucu yaklaşımın merkezinde yer alan ücret kavramı, işçinin geçimini sağlamadaki temel rolü nedeniyle bireysel iş hukukunun en hassas konularından biridir. Kanun koyucu, sosyal devlet anlayışı doğrultusunda ücretin korunmasına özel bir önem atfetmiş ve bu alanda bazı özel düzenlemeler getirmiştir. Bu çalışmada, kamu kurumlarının taraf olduğu yapım ve onarım işlerinde, işçilerin ücret alacaklarının güvence altına alınmasını sağlayan 4857 sayılı İş Kanunu'nun 36. maddesi ayrıntılı olarak incelenmiştir. Anılan düzenleme ile kamu kurumları tarafından ihale yoluyla yüklenicilere verilen belli nitelikteki işlerde çalışan işçilere, ücret ödemesi yönünden sınırlı bir kamu güvencesi sağlanmaktadır. Buna göre, her hakediş dönemi için ödenmeyen ücretlerin üç aylık kısmından kamu kurumu sorumlu tutulabilecektir. Çalışmada öncelikle İş Kanunu'nun 36. maddesinin uluslararası dayanağını oluşturan ILO'nun 94 sayılı Sözleşmesi ile bu sözleşmenin Türk hukukuna yansıması değerlendirilmiştir. Devamında, maddenin uygulanabilmesi için gereken üç temel unsur —işin yapım veya onarıma ilişkin olması, anahtar teslimi olarak devredilmesi ve işi verenin maddede sayılan kamu kurumlarından biri olması— ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Bu bağlamda 'ihale makamı' kavramının iş hukuku bakımından tanımı yapılmış ve bu kavramın ihale hukukundaki anlamıyla olan farkı ortaya konulmuştur. Anahtar teslimi iş kavramı ve bu kavramın alt işverenlik ilişkisinden nasıl ayrıldığı, Yargıtay içtihatları doğrultusunda analiz edilmiş; özellikle işin süreklilik arz etmemesi ve işi verenin kendi işçilerini çalıştırmaması gibi kriterler vurgulanmıştır. Ayrıca, işverenlik sıfatının belirlenmesinde sözleşmedeki ifadelerden çok fiili durumun esas alınması gerektiği üzerinde durulmuştur. Son olarak, kamu kurumlarının ücret sorumluluğunun sınırları, hakediş dönemi kavramı, uygulamadaki sorunlar ve sorumluluktan kaçınmak için alınması gereken tedbirler açıklanmıştır. Böylece, kamu güvencesiyle işçi ücretlerinin korunmasına ilişkin bu özel rejimin teorik ve uygulamaya ilişkin tüm yönleriyle değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: İş Hukuku, Ücretin Korunması, İhale Makamı, Anahtar Teslimi İş, İşveren Sorumluluğu