Türk parti sisteminde kurumsallaşmanın dinamikleri (1983-2017)

Bu tez parti sisteminin kurumsallaşması kavramını merkeze alarak Türk parti sisteminin 1983-2017 arasındaki yıllarını incelemekte ve bu dönemin kurumsallaşma dinamiklerini analiz etmektedir. Parti sisteminin kurumsallaşması kavramı etrafında yapılan tartışmalarda farklı boyutların ön plana çıkarılması nedeniyle farklı sonuçlara ulaşıldığı görülmektedir. Uzun yıllardır çok boyutlu bir şekilde ele alarak ölçüm yapan çalışmalar son yıllarda yerini istikrar merkezli tek boyutlu bir kavramsallaştırmaya bırakmış olsa da bu tartışmalar sonlanmış değildir. Kavramın tanımına, boyutlarına, hangi ölçüm yöntemlerinin kullanılacağına ve onu etkileyen faktörlere ilişkin tartışmalar literatürün merkezinde yer almaktadır. Buradan hareketle tez öncelikle parti sistemi kavramının çerçevesini çizmekte ve ardından parti sisteminin kurumsallaşmasına odaklanarak sınırlılıkları ifade etmektedir. Parti sisteminin kurumsallaşmasını istikrar boyutuyla ve bir süreç olarak ele alan tez, kurumsallaşma düzeyini anlamak içinse sistem içi ve sistem dışı ayrımından da faydalanarak seçimsel, parlamenter ve hükümet düzleminde ölçüm yapmaktadır. 1983-2002 yılları arasında kalan ve denk büyüklükte partilerin yer aldığı koalisyoncu sistem her üç düzlemde de düşük düzeyde kurumsallaşma sergilerken 2002-2017 yılları arasında kalan hâkim partili sistem yine bu üç düzlemde yüksek kurumsallaşma emareleri göstermektedir. Bu iki dönem arasındaki farklılıkları açıklamak için yasal düzenlemelerin, parti sisteminin parçalanma ve kutuplaşma gibi boyutlarının, parti kurumsallaşmasının ve hükümet performansının etkisi tartışılmıştır. Türk parti sisteminin 1983-2002 arası dönemde sürekli yasal düzenlemelerle istikrarsızlaştırılması, yüksek parçalılığı ve düşük kutuplaşması, siyasal partilerin zayıf kurumsallığı ve hükümetlerin kötü yönetsel performansı nedeniyledüşük düzeyde kurumsallaşma örüntüsü gösterdiği buna karşın 2002 sonrası dönemdeyse yasal düzenlemelerin yavaşlaması, parçalanmanın azalması ve kutuplaşmanın yükselmesi, partilerin kurumsallaşması ve hükümetlerin ekonomik performanslarının iyi seyretmesi gibi nedenlerle parti sisteminin kurumsallaşma düzeyinin yükseldiği görülmektedir.