Türk romanında engelliler (1923-1938)

Sürekli evrimleşen ''engelli'' kavramının tanımlanmasında ve sınırlarının belirlenmesinde zorluklar yaşanmış, bu da geçmişten günümüze farklı birçok tanım ve ölçütün kullanılmasına yol açmıştır. En genel tabiri ile engelliliği, doğuştan veya sonradan ortaya çıkan nedenlerle bireyin günlük yaşamını sürdürmekte zorluklar yaşaması olarak tanımlayabiliriz. Geçmişte sadece uzuv yitimi olarak düşünülen engellilik, günümüzde üzerine daha çok düşünülen bir konu halini alması ve modern yaklaşımlarla incelenmesiyle farklı alt türlere ayrılmıştır. Bunlar; fiziksel (ortopedik), görme, işitme, dil ve konuşma, zihinsel, ruhsal ve duygusal engeller, süreğen (kronik) hastalıklar şeklindedir. Engelliliğin tanım ve sınırlarındaki değişikliklerle birlikte engelliliğe yaklaşımlarda da önemli değişiklikler olmuştur. Engelli olmayı tanrının bir cezalandırması olarak gören ahlaki modelin yerini çözüm odaklı tıbbi model ile sorumluluğu toplumla paylaşan sosyal model almıştır. Dünyada bir milyarı aşan, ülkemizde ise milyonlarca sayıya ulaşan engelli nüfusun 2000'li yıllarda daha çok dikkat çekmesine rağmen hala dünyanın en kalabalık azınlığı olarak görüldüğü ve siyaset, sanat, spor gibi alanlarda hak ettiği değeri görmediği düşünülmektedir. Tezimizde Türk edebiyatının dönüm noktalarından biri olan cumhuriyetin ilan edildiği 1923 yılı ile Atatürk'ün vefat ettiği 1938 yılı arasındaki dönemde engelli kişilerin Türk romanında nasıl ve ne derece yer edindiğini bulmayı amaçladık. Bunun için öncelikle engelli tanımı, sınıflandırması ve engellilik modelleri üzerinde durduk. Sonrasında bu dönemde engelli kişilere yer verilmiş otuz dokuz romanda engelli kişilerin ne derece ve nasıl ele alındığını, engelli kişilere karşı sergilenen tutumları tespit ederek dönem romanlarında engelli kişilerin yerini belirlemiş olduk.