The structure and trade competitiveness of the Turkish agricultural sector: An analysis of selected agricultural product groups between 2009-2020

Bu çalışmanın amacı Türkiye'de 2009-2020 yılları arasında seçili tarım ürün gruplarının dünya pazarındaki rekabet gücünü belirlemek ve rekabet gücündeki değişimi ortaya koymaktır. Bu bağlamda rekabet gücünü ele almadan önce Türk tarım sektörünün yapısı, sektörün Türkiye ekonomisine olan katkısı ve Türkiye'nin tarım politikalarını incelenmiştir. Çalışmada rekabet gücü hesaplamalarında, Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlükler (AKÜ), Nispi Ticari Avantaj (NTA), Açıklanmış Rekabet Üstünlüğü (ARÜ) ve Logaritmik Nispi İhracat Avantajı (LNİA) endeksleri kullanılmıştır. Ayrıca incelenen ürün gruplarında Türkiye'nin dış ticaret dengesini incelemek için Ticaret Dengesi (TDE) endeksinden faydalanılmıştır. Çalışmada kullanılan veriler Uluslararası Ticaret Merkezi'nin Uyumlaştırılmış Emtia Tanımlama ve Kodlama Sistemi'ndeki iki haneli ihracat ve ithalat verileridir. Hesapladığımız endeks sonuçlarına göre ürün gruplarından üçünün karşılaştırmalı üstünlüğe sahiptir. Buna karşılık dokuz ürün grubu karşılaştırmalı üstünlüğe sahip değildir. Türkiye'nin karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olduğu ürün grupları 07, 08 ve 11 kodlu ürün gruplarıdır. Türkiye'nin karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olmadığı ürün grupları ise 01, 02, 03, 04, 05, 06, 09, 10 ve 12 kodlu ürün gruplarıdır. 2009 ve 2020 yılları arasındaki ticaret dengesi endeksi sonuçlarının ortalamasına göre, Türkiye 02, 03, 04, 05, 06, 07, 08 ve 11 kodlu ürün gruplarında net ihracatçı iken 01, 09, 10 ve 12 kodlu ürün gruplarında net ithalatçı oldu. Ayrıca endeks trendlerini incelediğimizde 01, 02, 03, 04, 05, 06, 09, 11 ve 12 kodlu ürün gruplarında 2009-2020 yılları arasında Türkiye'nin küresel pazardaki payının arttığını gözlemledik. Öte yandan, 2009-2020 yılları arasında 07, 08 ve 10 kodlu ürün gruplarında Türkiye'nin küresel pazardaki payı azalmıştır. Yapılan analizler sonucunda 2009-2020 yılları arasında 02, 03, 04, 05, 06 kodlu ürün gruplarının ve 2009-2016 yılları arasında 09 kodlu ürün grubunun, AKÜ ve LNİA endekslerine göre karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olmadığı, fakat NTA ve ARÜ endekslerine göre karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olduğunu gözlemlenmiştir. Bu farklılığın sonucunun ülkenin ithalat-ihracat yapısından ya da devletin ürün gruplarına bulunduğu yoğun müdahalelerden kaynaklandığını düşünülmektedir.