Türkçe konuşan sağlıklı yetişkinlerde anlamlı ve anlamsız sözcük tekrarlarında oral diadokokinetik hızın karşılaştırılması

Konuşma üretimi; motor planlama ve programlama süreçlerini içeren karmaşık bir davranış olup, özellikle ardışık artikülatör hareketlerin hızlı ve doğru biçimde gerçekleştirilmesini gerektiren diadokokinetik (DDK) görevlerinde bu süreçlere yüksek düzeyde duyarlıdır. Anlamlı sözcüklerin, zihinsel sözlükte yer alan hazır fonolojik ve motor temsiller aracılığıyla konuşma motor üretimini kolaylaştırabildiği; buna karşılık anlamsız hece dizilerinin çevrim içi yapılandırma gerektirmesi nedeniyle daha yüksek bilişsel ve motor işlemleme yükü oluşturduğu ileri sürülmektedir. Yaşlanmayla birlikte işlemleme hızında gözlenen genel yavaşlamanın bu farkı belirginleştirebileceği öne sürülse de, Türkçeye özgü anlamlı sözcük avantajını inceleyen çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışmanın amacı, Türkçe konuşan sağlıklı yetişkinlerde anlamlı sözcük tekrarının, geleneksel anlamsız sözcük tekrarına kıyasla oral DDK performansını kolaylaştırıp kolaylaştırmadığını ve bu kolaylaştırıcı etkinin yaş gruplarına göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Araştırmaya, 18–35 yaş, 36–55 yaş ve 56–75 yaş aralıklarında yer alan ve her grupta 40 kişi olmak üzere toplam 120 sağlıklı Türkçe konuşan yetişkin birey katılmıştır. Veri toplama sürecinde katılımcıların dil yeterlilikleri ve oral-motor yapıları değerlendirildikten sonra, anlamlı (/patika/) ve anlamsız (/pataka/) sözcükleri içeren sıralı DDK görevlerini tek nefeste, mümkün olan en hızlı ve doğru şekilde tekrar etmeleri istenmiştir. Analizlerde DDK üretim hızı, vokal reaksiyon süresi (VRS) ve hata oranları incelenmiştir. Bulgular, anlamlı sözcüklerin anlamsız sözcüklere kıyasla daha yüksek DDK üretim hızı sağladığını göstermiştir. Yaş arttıkça motor konuşma hızında anlamlı bir azalma gözlenmiş; ancak bu azalma sözcük türüne bağlı olarak farklılaşmamıştır ve sözcük türü ile yaş grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir etkileşim bulunmamıştır. Hata oranları anlamsız sözcüklerde görece daha yüksek olmakla birlikte, bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildir. Sonuç olarak, yaşlanmanın genel motor hızı yavaşlattığı; ancak zihinsel sözlükten geri çağırmaya dayalı leksikal kolaylaştırıcı etkinin yaşa dirençli bir mekanizma olarak korunduğu görülmüştür. Bu bulgular, Türkçe oral DDK performansına ilişkin normatif ve kuramsal literatüre katkı sunmaktadır.