Türkiye'de ara rejim dönemleri (1960-1973)

Türkiye, 1923'te Cumhuriyetin ilanından İkinci Dünya Savaşı'nın sonuna kadar, 22 yıl tek partili sistemle yönetilmiştir. 1945'te iç ve dış şartların zorlamasıyla çok partili sisteme geçilmiş ve bu süreçte Demokrat Parti kurulmuştur. 14 Mayıs 1950 genel seçimleri sonucu Demokrat Parti, 27 yıllık Cumhuriyet Halk Partisi yönetiminden sonra iktidara gelmiştir. Demokrat Parti, ilk döneminde birçok alanda ve özellikle ekonomide ciddi başarılar sağlamıştır. Ancak, 1950'li yılların ikinci yarısından itibaren olumsuzluklar baş göstermiş; ülke hızla siyasi ve ekonomik krize doğru gitmiştir. Cumhuriyet Halk Partisi ile bir kısım aydın-bürokrat ve basının da kışkırtmasıyla, Demokrat Parti gittikçe muhalefete karşı sert tedbirlere başvurmuştur. Ordu içerisinde örgütlenen bazı subaylar, ülkenin içerisinde bulunduğu kriz ortamını gerekçe göstererek 27 Mayıs 1960 darbesini gerçekleştirmişlerdir. Demokrasinin rafa kaldırıldığı ve ülkenin Milli Birlik Komitesi eliyle yönetildiği bir ara rejim dönemi oluşturulmuştur. Bu dönemde siyasi faaliyetler yasaklanmış, Demokrat Parti kapatılmış ve Demokrat Parti yöneticileri yargılanarak cezalandırılmışlardır. Bu süreçte yeni bir anayasa hazırlanmış ve tekrar Ekim 1961'den itibaren demokrasiye geçilmiştir. 1965 seçimlerine kadar ülke, koalisyon hükümetleri tarafından yönetilmiştir. 1965 seçimlerinde Adalet Partisi'nin tek başına iktidara gelmesinden sonra, 1968 gençlik hareketi ile başlayan siyasi kriz ve şiddet gittikçe artmıştır. Artan terör olaylarını bitirmek ve reformları uygulamak gerekçesi ile 12 Mart 1971'de Silahlı Kuvvetler bir muhtıra vermiştir. Bunun üzerine hükümet istifa etmiş ve askerlerin himayesinde yeni bir hükümet kurulmuştur. 12 Mart 1971 müdahalesinden sonra, askerler doğrudan yönetimi ele almamışlardır. Askerin himayesinde oluşturulan ara rejim döneminde de sorunlar ve şiddet bitmemiştir. Bazı partiler kapatılmış ve tutuklamalar yaşanmıştır. Nihayetinde Ekim 1973 seçimleri ile ara rejim dönemi sona ermiştir. Anahtar Kelimeler: Demokrasi, cumhuriyet, darbe, askeri yönetim, ara rejim.