Türkiye ile BRICS ülkeleri arasındaki dış ticaret üzerine ampirik bir analiz

Bu tez çalışmasında, Türkiye ile ekonomik performansı bakımından dikkat çeken BRICS arasındaki toplam ve ürün grupları bazında dış ticaret, çekim modeli yaklaşımı ile incelenmiş ve çekim modeli tahmin sonuçlarından yararlanılarak Türkiye ile üye ülkeler arasındaki potansiyel dış ticaret düzeyi araştırılmıştır. Çekim modellerinde bağımlı değişken olarak toplam dış ticaret ve SITC (Rev. 3) 1. basamak düzeyinde ürün grupları ticaretine yer verilerek dış ticaret ve ticareti etkileyen faktörler 2000-2019 dönemi için Tesadüfi Etkili Driscoll-Kraay Standart Hata Modelleri ile incelenmiştir. Çalışmada bağımsız değişken olarak temel çekim modelinde yer alan ekonomik büyüklük ve uzaklığın yanı sıra nüfus, DYSY girişleri, liner taşımacılık bağlantı endeksi, ticaret özgürlük endeksi ve küreselleşme endeksine, kukla değişken olarak ortak sınır, ortak dil ve bölgesel ticaret anlaşmalarına yer verilmiştir. Ayrıca SITC (Rev. 3) 2. basamak düzeyinde AKÜ endeksi hesaplanarak gerçekleşen ticaretin potansiyelin altında olduğu ürün gruplarına yönelik değerlendirme yapılmıştır. Çekim modellerine ilişkin ampirik bulgulara göre ihracatçı ve ithalatçı ülkelere ait GSYH, DYSY girişleri, küresel taşımacılık ağlarına entegre olma düzeyi, ticari özgürlük ve küreselleşme düzeyi, ihracatçı ülke döviz kurunda meydana gelen artışlar toplam dış ticareti pozitif yönde, ihracatçı ve ithalatçı ülke nüfusu ve ülkeler arasındaki uzaklık ise negatif yönde etkilemektedir. Ayrıca ülkeler arası ortak dil konuşulması ve ortak sınır olması dış ticaret üzerinde pozitif etki yaratırken ülkeler arası mevcut bölgesel ticaret anlaşmaları ticareti negatif yönde etkilemektedir. Ürün grupları bazında ticarete ilişkin ampirik bulgulara göre ise ihracatçı ve ithalatçı ülke GSYH'si ve ihracatçı ülke döviz kurunda meydana gelen artışların dış ticarete etkisi pozitif olup, ülkelerin nüfusunda meydana gelen artış ve ülkeler arası uzaklığın dış ticarete etkisi negatiftir. Ülkelerin ortak dil konuşması ticaret üzerinde pozitif etki yaratırken bölgesel ticaret anlaşmalarının etkisi genel olarak negatiftir. Potansiyel dış ticaret analizinden elde edilen bulgular, Türkiye'nin Brezilya ile gerçekleşen ticaretinin incelenen 2000-2019 dönemi boyunca potansiyele yakın veya eşit, Rusya ve Güney Afrika ile ticaretinin potansiyelin üzerinde, Çin ve Hindistan ile ticaretinin ise özellikle son yıllarda potansiyelin altında seyrettiğini göstermektedir. Ürün grupları bazında potansiyel dış ticaret analizinde ise her bir ürün grubu için farklı sonuçlar elde edilmiştir.