Türkiye'de dindarlık ve siyasal davranış: Sakarya örneği

Bu araştırmanın amacı, Sakarya ili evreninde siyasal davranış ve dindarlık arasındaki ilişkiyi analiz etmektir. Bu bağlamı genişletmek için siyasal davranışın dindarlıkla birlikte sosyal mesafe, ahlaki gelenekselcilik ve sosyo-demografik değişkenlerle (yaş, eğitim, gelir vb.) kurduğu ilişkiyi, kimliksel yönelimler ile yönetim performansı beklentilerinin bireyin siyasal davranışını belirlemesinde nasıl birlikte işlediğini ortaya koymak hedeflenmektedir. Çalışma, İlişkisel Tarama Modeli çerçevesinde yürütülmüş ve Sakarya genelinde 600 katılımcıdan elde edilen veriler üzerinden Dini Bireysel Hayat Ölçeği (DBHÖ), Ahlaki Gelenekselcilik Ölçeği (AGÖ) ve Sosyal Mesafe Ölçeği (SMÖ) ölçümlerinin yanı sıra siyasal katılım, aday özellikleri, siyasal bilgi edinme kanalları/düzeyleri bağlamında oy verme/oy değiştirme gerekçeleri birlikte analiz edilmiştir. Bu çerçevede, siyasal davranışın dindarlık bağlamında nasıl şekillendiği beş ana hipotez ve alt hipotezler aracılığıyla sınanmıştır. Sonuçlar göstermektedir ki seçmen davranışı tek bir kuramsal eksene indirgenememekte ve bağlama göre değişen çok katmanlı bir karar mantığı siyasal davranışı şekillendirmektedir. Bir yandan bireysel dindarlık siyasal aidiyetin oluşmasında "kimlik çapası" işlevi görürken diğer yandan adalet, liyakat, yolsuzluk ve ekonomik performans gibi yönetim performansı ölçütleri siyasal davranışı değiştirme veya güncellemede etkili "tetikleyiciler" olarak öne işlev görmektedir. Buna benzer şekilde başörtüsü gibi kültürel travma koduna da sahip haklara dair tehdit algısı, yaş ve eğitim farklılıklarını büyük ölçüde aşan bir "kültürel savunma hattı" üretmekte ve bireylerin rasyonel performans beklentileri ile kimliksel güvenlik hassasiyetleri arasında bir gerilim hattı oluşmaktadır. Ayrıca bulgular dinin önemini kaybettiği bir "din kaybı" anlatısını değil, bireyselleşmiş dindarlığın kurumsal/cemaatsel aidiyet biçimlerine karşı yeniden biçimlendiği bir dönüşüm okumasını sunmaktadır. Bu çalışmada sunulmakta olan yeni yaklaşım, merkez-çevre ve kültürel yarılma açıklamalarının bireyin "aidiyet" boyutunu, rasyonel/ekonomik değerlendirmelerin ise "kopuş" boyutunu daha iyi açıkladığını birlikte gösteren bütünleşik ve çok katmanlı bir model önermesidir. Siyasal davranışın belirlenmesinde temel zemin olarak siyasal alanın kültürel özgürlük alanlarına saygıyı koruyan ancak meşruiyeti esas olarak adalet, liyakat ve şeffaf yönetim performansı üzerinden üreten bir siyasal dil kurmalarının siyasal davranışın dinamiklerini anlamada ve öngörmede daha etkili olacağı değerlendirilmektedir. Modelin etkinliği, dindarlığın aidiyet kurucu rolü ile yönetim performansı ölçütlerinin oy değiştirmedeki belirleyiciliğini aynı analitik çerçevede birleştirerek siyasal rasyonalitenin güçlendiğini görünür kılmasında somutlaşmaktadır.