Türkiye fındık işleme sanayinin rekabet analizi

Fındık, Türkiye'nin altı asırdır ihraç ettiği önemli tarım ürünlerinden biridir. Fındık üretim ve ihracatında dünyada lider olan Türkiye, fındık ihracatından yıllık ortalama 2 milyar ABD doları gelir elde etmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'nin fındık işleme sanayisinin rekabet analizini ortaya koymaktır. Çalışmanın materyalini Türkiye genelinde 14 il ve 48 ilçedeki fındık kırma ve işleme firmalarıyla yapılan 117 anketten elde edilen birincil veriler oluşturmaktadır. Fındık işletme sanayisinin kümelenme ve rekabet analizinde Micheal E. Porter'in geliştirdiği Elmas Modelinden yararlanılmıştır. Elmas Modelinin analiz sonuçları Türkiye'nin fındık işleme sanayisinin genel rekabet seviyesinin 5 puan üzerinden 2,84 (orta) olduğu tespit edilmiştir. Fındık işletme sanayisinin ana unsurlar bazında rekabet seviyeleri; girdi (faktör) koşullarında 2,64 (orta), talep koşullarında 2,93 (orta), ilgili ve destekleyici sanayi başlığında 3,11 (orta), firmanın yapısı stratejisi ve rekabet durumu başlığında 2,99 (orta) olarak belirlenmiştir. Fındık işleme sanayinin destekleyici unsurlar bazında rekabet seviyesi ise kamu başlığında 2,35 (düşük) ve şans faktöründe 3,00 (orta) olarak tespit edilmiştir. Firmalar arasında mevcut kümelenme ve iş birliği durumu ortalaması 2,33 (düşük) bulunmuştur. Mevcutta kümenin en çok iş birliği yaptığı konuların; fındık hammaddesi temini 2,77 (orta), ürün satışı 2,75 (orta), taşıma ve lojistik hizmetleri 2,60 (orta) olduğu görülmüştür. Firmalar arasında ileride olabilecek kümelenme ve iş birliği ortalaması 3,26 (orta) olarak tespit edilmiştir. İleride fındık işleme sanayisi temsilcilerinin en çok iş birliği yapmak istediği konular; ürün satışı 3,57 (yüksek), yenilikçi yaklaşımlar ve yeni teknoloji kullanımı 3,54 (yüksek) şeklindedir. Firmaların küme içerisinde iş birliğini en çok artırmak istedikleri konular ise; araştırma geliştirme çalışmaları, yeni ürünlerin geliştirilmesi ve yenilikçi yaklaşımlar şeklindedir. Fındık işleme sanayinin orta düzeyde olan rekabet gücünün artırılabilmesi için öncelikle en düşük ortalamaya sahip devlet (kamu) faktörü ve girdi (faktör) koşullarının iyileştirilmesi gerekmektedir. Kamu tarafından fındık işleme sanayine yönelik araştırma geliştirme çalışmalarına, yeni ürünlerin geliştirilmesi ve yenilikçi yaklaşımlara gerekli ve yeterli desteklenmelerin sağlanması sektörün rekabet gücünü olumlu yönde etkileyebilecektir.