Türkiye'nin münhasır ekonomik bölgesindeki balıkçılık hakları

1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi ile ilk kez düzenlenen münhasır ekonomik bölge kavramı, Sözleşme yürürlüğe girmeden önce örf ve âdet hukukunun bir parçasını oluşturmuştur. Münhasır ekonomik bölge kavramı, kıta sahanlığı gibi jeolojik bir kavram değildir. Buna karşılık, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge kavramının tarihsel gelişimleri benzerlik göstermektedir. Kıta sahanlığı, deniz yatağını ve toprak altını kapsamaktadır. Münhasır ekonomik bölge, deniz yatağı ve toprak altına ek olarak su kütlesini de kapsamaktadır. İki deniz yetki alanın da çakıştığı alanlar mevcuttur. Bu çakışan alanlar, hangi hukukî rejimin uygulanacağı sorununu gündeme getirmektedir. Münhasır ekonomik bölgenin hukukî rejimi, kıyı devletinin hakları ve yetkileri ile üçüncü devletinin hakları çatısı altında belirlenen kurallardan oluşmaktadır. Kıyı devletinin münhasır ekonomik bölgedeki hakları canlı ve canlı olmayan doğal kaynakların işletilmesi, muhafaza edilmesi, araştırılması ve idare edilmesi ile ilgili ekonomik nitelikli hakları kapsamaktadır. Aynı zamanda kıyı devletinin bu deniz yetki alanındaki hakları, sudan, akıntıdan ve rüzgardan enerji elde edilmesi gibi diğer ekonomik nitelikli hakları da içermektedir. Kıyı devletinin yetkileri ise, münhasır ekonomik bölgede yapay adalar, tesisler ve yapıların inşası ve kullanılması, deniz bilimsel araştırmaların yapılması ve deniz çevresinin muhafazası ve korunması hususlarından oluşmaktadır. Üçüncü devletlerin münhasır ekonomik bölgedeki hakları, tüm üçüncü devletlere tanınan ve bölge devletlerine tanınan haklar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Denize kıyısı olmayan ve coğrafî bakımdan elverişsiz devletlerin hakları, bölge devletlerine tanınan haklar kategorisinde yer almaktadır. Coğrafî bakımdan elverişsiz ve denize kıyısı olmayan devletlerin, aynı alt-bölge veya bölgedeki devletlerin münhasır ekonomik bölgelerinden yararlanmaları, kural olarak, münhasır ekonomik bölge devletinin yıllık avlanmasına izin verilen miktar kadar avlama kapasitesinin bulunmamasına bağlıdır. Türkiye, Ege Denizi'nde kıta sahanlığı uyuşmazlığı ve Akdeniz'de münhasır ekonomik bölge uyuşmazlığı ile karşı karşıya kalmaktadır. Bu nedenle, Türkiye'nin münhasır ekonomik bölgesi Karadeniz ile sınırlıdır. Türkiye, diğer denizlerde münhasır ekonomik bölge ilan etmediği ve denizlerinin balık bakımından zengin olmadığı gerekçesiyle coğrafî bakımdan elverişsiz bir devlettir. Türkiye'nin coğrafî bakımdan elverişsiz devlet olması, bölge devletlerinin Türkiye'den hak taleplerini ve Türkiye'nin de bölge devletlerinden hak taleplerini etkileyebilecektir. Anahtar Kelimeler: Münhasır ekonomik bölge, kıta sahanlığı, Türkiye'nin Münhasır Ekonomik Bölgesi, Doğu Akdeniz Deniz Yetki Alanları Uyuşmazlığı, balıkçılık, coğrafî açıdan elverişsiz devlet.