Türkiye'de sanat ve vandalizm

Bu doktora tezi, Türkiye'de sanat eserlerine yönelik vandalizmi tarihsel, politik ve toplumsal bağlamları içinde ele alarak kapsamlı bir analiz sunmaktadır. Araştırma, Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminden itibaren gelişmeleri ele almakla birlikte, özellikle cumhuriyetin ilan edildiği 1923 yılından günümüze değin sanat ve vandalizmin Türkiye'de nasıl kesiştiğine, vandalizmin kavram olarak nasıl ele alındığına, hukuktaki karşılığına ve de sanatı nasıl şekillendirdiğine odaklanmaktadır. Diğer yandan sanata yönelik saldırıların yalnızca fiziksel tahribatla sınırlı ele alınamayacağı; sansür, ekonomik baskılar ve ideolojik tutumlar gibi mekanizmalarla da gerçekleştiği ortaya konulmuştur. Çalışmada öncelikle; 1923 yılına kadar kültürel mirasa nasıl bakıldığı irdelenmiş, kaçakçılık suçlarına değinilmiş ve de konuyla ilgili bazı kavramların nasıl yer ettiği aktarılmıştır. Erken Cumhuriyet dönemini kapsayan 1923-1950 yılları arasında, -ülkenin kuruluş ve yapılanma sürecinde- sayısız devrim ve modernleşme hamleleri paralelinde kamusal alana taşan sanatın yine kamunun tutumları ile vandalizme açık hale gelen yönleri irdelenmiştir. 1950-1980 yılları arasındaki süreçte ise sanattaki vandalizmin ideolojik ve siyasal kutuplaşmalarla nasıl iç içe geçtiği incelenmiştir. Bu kapsamda Atatürk heykellerinin, Cumhuriyet ideolojisinin ve ulusal kimlik inşasının sembollerinden biri olarak bir yandan korunduğu, bir yandan da siyasal gerilimlerin odağına yerleştiği ortaya konulmuştur. 1980 sonrası ise neoliberal dönüşümlerle birlikte sanatın ticarileşmesi aktarılmış, 2000'li yıllarda fiziksel saldırıların yerini sansürün alması ve kamusal alandan dışlama gibi dolaylı müdahalelerin öne çıkması ortaya konulmuştur. Konu hakkında yazılmış makaleler ve kitaplar, gazete arşivleri ve dijital medya analizleri kullanılarak yürütülen bu araştırma, sanatta vandalizmin bireysel eylemler ve kişisel ruh hallerinden öte; rejim değişimleri, toplumsal krizler ve ideolojik mücadelelerle doğrudan bağlantılı olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, Türkiye'de sanatın yalnızca estetik bir üretim alanı olmadığını, toplumsal hafıza ve siyasal mücadelelerin bir parçası olarak da varlığını sürdürmüş olduğunu ortaya koymaktadır.