Türkiye'de tersine iç göçü engelleyen faktörler, sorunlar ve çözüm önerileri: İstanbul ili örneği

İnsanlık tarihi ile başlayan, Sanayi Devrimi ile ivme kazanan ve günümüzde hala devam eden iç göçler; gerçekleşmesi bakımından sosyo-ekonomik, siyasal, çevresel ve kültürel yönleri ile karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu sebeple tarihsel sürece bakıldığında iç göçlerin karmaşıklığı ve nedenselliği bağlamında göçlerin belirleyicilerinin neler olduğuna dair çeşitli kuramlar geliştirilmiştir; ancak Türkiye de dahil olmak üzere çoğu ülkede yaşanan iç göçler; genellikle Lee'nin İtme-Çekme Teorisiyle ya da Ravenstain Göç Kanunları ile ilişkilendirilmiş ve açıklanabilmiştir. Bunun nedeni, insanların ekonomik nedenler başta olmak üzere daha iyi bir yaşama kavuşmak amacıyla gelişmemiş bölgelerden gelişmiş bölgelere doğru göç etmeleridir. Herkesin aynı yöne göç etmesinden dolayı iç göçler sonucunda varılan bölgelerde ya da kentlerde nüfus yığılmaları yaşanmıştır. Nüfus yığılmalarına maruz kalan bu kentlerde eğitim, sağlık, işsizlik, konut, çevre gibi birçok alanda sosyo-ekonomik ve kentsel sorunlar kendisini göstermeye başlamış ve bu sorunlar zamanla birikerek kentlerin çekici özelliklerinin olumsuz etkilenmesine neden olmuştur. Yaşanan iç göçler sonucu terk edilen yerlerde ise nüfusun aktif kesiminin gitmesi, daha az girişimci, daha az dinamik kesimin geride kalmasına ve göç veren yerlerin gelişme hızlarını düşmesine neden olmuştur. Ayrıca iç göçler, kırsal bölgelerde tarımda üretim ve verimin düşmesine hatta durma noktasına gelmesine neden olmuştur. Geçmişte yaşanan iç göçlerin hem varılan yerde hem de terk edilen yerde sebebiyet verdiği sorunları ortadan kaldırabilmek, boşalan kırsal alanlara tekrardan hayat verebilmek; ancak tersine iç göçleri sağlayabilmek ve sürdürülebilir hale getirmek ile mümkün gözükmektedir. Tersine iç göç diğer adıyla geri dönüş göçü, en genel ifade ile ülke sınırları içerisinde göç edenlerin terk ettikleri yerlere geri dönmeleridir. Bu bağlamda bu çalışmanın amacı; Türkiye'deki iç göçün tersine dönmeye başlamasına etken olan faktörlerin neler olabileceğini saptayabilmek ve 2000'li yıllar ile başlayan bu tersine iç göçün sürdürülebilir hale gelmesi için tersine iç göç belirleyicilerini ve engelleyici faktörlerini ortaya koyabilmektir. Ayrıca Türkiye'de tersine iç göçe yönelik mevcut teşviklerin yeterli olup olmadığının değerlendirilmesinin yapılması ve henüz tersine göç etmeyen kişilerin göç kararları üzerinde bu teşviklerin nasıl bir etken olduğunun araştırılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda İstanbul ilinde 384 katılımcıyla anket çalışması yapılmıştır. Bu saha çalışması sonucunda elde edilen veriler SPSS 25 Programı ile analiz edilmiş ve elde edilen bulgulara dayanılarak Türkiye'de tersine iç göçü engelleyen faktörler, sorunlar saptanarak; çözüm önerileri sunulmuştur.