Türkiye'de yetişen tıbbi bitkilere ait antikoagülan fitokimyasalların faktör xa inhibisyonlarının in siliko araştırılması

Farklı faktörler tarafından tetiklenen çoklu organ işlev bozukluğu, klinik bir sendrom ve yoğun bakım ünitelerinde önde gelen ölüm nedenlerinden biridir. İnsidansı yıllık %51 olan çoklu organ işlev bozukluğu sendromunun sebeplerinden biri de yaygın damar içi pıhtılaşma (YDP) olduğu bilinmektedir. YDP hem mikrovasküler hem de makrovasküler pıhtılaşmaya neden olarak kan akışını bozmaktadır. YDP tedavisinde temel yaklaşım YDP'ye neden olan altta yatan patolojik tablonun ortadan kaldırılması, destek tedavisi ve pıhtılaşma mekanizmasının düzeltilmesidir. Faktör Xa inhibitörlerinin kullanımı antikoagülan tedavileri arasındadır. Bu inhibitörlerin de dahil olduğu sentetik ilaçların birçok yaygın ve ciddi yan etkileri olduğu bilimektedir. Fitokimyasal bileşiklere sahip olan bitkiler, sentetik ilaçlara kıyasla daha az toksik ve daha az yan etkiye sahip olmaları sebebiyle geçmişten günümüze kadar birçok hastalığın tedavisinde kullanılmaktadır. Alanyazında antikoagülan özellik gösteren farklı bitkilerin olduğu bilinmektedir. Geleneksel olarak mevcut ilaç geliştirme süreci yüksek maliyet ve uzun zaman almaktadır. Moleküler kenetlenme analizi ile ilaç geliştirme sürecinde maliyet azaltılmakta ve zamandan tasarruf sağlanmaktadır. Bu çalışmada Faktör Xa ile Türkiye'de yetişen ve antikoagülan özelliğe sahip bitkilere ait fitokimyasallar arasındaki etkileşimler moleküler kenetlenme yöntemi ile araştırılmıştır. Alanyazın taraması ve veri tabanları kullanılarak 14 bitkiden 946 fitokimyasal belirlenmiştir. Analiz sonuçları protein içerisindeki referans ligand ve alanyazınla belirlenen referans değeri kullanılarak filtrelenmiş ve 16 fitokimyasal referansa eşit veya daha düşük bağlanma enerjisi göstermiştir. Yapılan ADME/T analizinde bu molekül içerisinden Moshamin'in (-9.2 kcal/mol) referansa kıyasla ilaç benzerliğinin ve farmokinetik özelliklerinin daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre, belirlenen fitokimyalların Faktör Xa inhibitörü olarak kullanılabilirliği ile birlikte bu fitokimyasalların YDP tedavisindeki potansiyel kullanımlarını araştırmak için daha fazla çalışma gerekmektedir. Çalışmamızın yapılacak in vitro ve in vivo çalışmalara temel oluşturacağı düşünülmektedir.