Üniversite öğrencilerinde bilişsel üçlü üzerinde doğal afet deneyimi ve kaygı düzeyi rolünün incelenmesi

Doğal afet gibi travmatik yaşam olayları bireylerin psikolojik yaşantılarını ve dış dünyayı değerlendirme biçimi etkilemektedir. Üniversite öğrencilerinde doğal afet yaşantılarının bireylerin kaygı düzeyleri, bilişsel üçlü alt boyutları ("benlik algısı", "dünya algısı", "gelecek algısı") üzerine etkisini bir arada inceleyen bilinen çalışma yoktur. Bu doğrultuda çalışmamızda, üniversite öğrencilerinde doğal afetin ve kaygı düzeyinin bilişsel üçlü üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışmamız, 18-30 yaş aralığında 277 üniversite öğrencisiyle (188'i kadın) yürütülmüştür. Mevcut örneklem ayrıca, afet yaşantısının varlığına (var, n=161; yok, n=131) göre iki alt gruba ayrılmıştır. Öğrencilerin benlik, gelecek ve dünyaya yönelik algıları Bilişsel Üçlü Envanteri (BÜE); kaygı düzeyleri, Beck Anksiyete Envanteriyle değerlendirilmiştir. Doğal afet ve kaygının bilişsel üçlü alt boyutları üzerindeki etkisini incelemek için MANOVA yürütülmüştür. Afet yaşayan grup, afete ilişkin deneyimlerine göre (afet anında yaralanma, ekonomik etkileri gibi) alt gruplara ayrılmış ve afete ilişkin deneyimlerin BÜE toplam puanı üzerindeki etkisini analiz etmek için, ANOVA ve t-testleri yürütülmüştür. BÜE boyutlarında kaygı düzeyi (p<0,01) ve doğal afet kategorilerine göre (p=0,03) anlamlı farklılaşma görülmüştür. Ancak, BÜE alt boyutları üzerinde doğal afet ve kaygı yaşantılarının anlamlı bir etkileşim etkisi gözlenmemiştir (p>0,05). Afet sırasında yaralanmanın (p=0,003), afetten sosyoekonomik olarak etkilenmenin (p=0,001), afet esnasında bir yakının yaralanmasının (p=0,005), afet bölgesinde yaşamanın (p=0,004) ve afet sonrası temel ihtiyaçların karşılanmamasının (p=0,001) bilişsel üçlüyü olumsuz yönde etkilemiştir. Bulgularımız, gençlerde afet ve kaygı yaşantılarının benlik, dünya ve gelecek algısı üzerinde olumsuz etkiye neden olduğunu ve afete ilişkin bazı deneyimlerin, bilişsel süreçleri olumsuz etkileyebileceğini göstermiştir.