Gıda sanayi arıtma çamurlarının tarımsal amaçlı kullanım olanaklarının araştırılması

Atıksu arıtım islemleri sonucu olusan arıtma çamurlarının toprağa verilerek bertarafı çevresel açıdan dost ve ekonomiye katkısı bakımından pek çok ülkede üzerinde önemle durulan bertaraf tekniklerinden biridir. Son yıllardaki genel çevreci bir yaklasımla arıtma çamurlarının tarım alanlarında kullanımı ve değerlendirilmesi etkili bir bertaraf yöntemi olarak yaygın bir kullanım alanı bulmasına rağmen, endüstriyel atıksuların arıtılması sonucu olusan arıtma çamurları ise içeriğindeki farklı özellikteki ve farklı konsantrasyonlardaki kirleticilerin toprağa ve bitkiye geçmesi gibi olumsuz yönlerinden dolayı kullanımı sınırlandırılmaktadır. Öte yandan, çamurun toprağa uygulanmasıyla ağır metallerin ve diğer kirletici maddelerin bitkiye geçmesi uygulanan çamurun bilesenine, çamur uygulama oranına, çamurun uygulandığı toprağın özelliklerine ve uygulama yapılacak alandaki bitki türü gibi faktörlere bağlıdır. Gıda sanayi atıksularının arıtılması sonucu olusan arıtma çamurları ise düsük ağır metal seviyesi ve yüksek organik madde içeriğinden dolayı tarımsal amaçlı kullanımı önem arz etmektedir. Bu çalısmada, gıda sanayi arıtma tesisi atıkları'ndan arıtma çamurunun karakterize eden özellikleri ve tarımsal kullanım olanağı arastırılmıstır. Bu amaçla, öncelikle agro-endüstri alanında faaliyet gösteren isletmelerden çamur örnekleri alınarak makro ve mikro besin maddeleri ve ağır metal analizleri yapılarak çamurun fiziko-kimyasal ve mikrobiyolojik özellikleri belirlenmistir. Yapılan analizler sonucu agro-endüstri arıtma çamurlarının içeriğinde yüksek miktarlarda organik madde tespit edilmesine rağmen, bitki besin elementinin ise yetersiz olduğu bulunmustur. Alınan çamur örneklerindeki ağır metal seviyelerini sınır değerlerle karsılastırarak çamur örneklerindeki ağır metal seviyelerinin belirtilen sınır değerlerin altında olduğu belirlenmistir. Bununla birlikte, çamur örneklerindeki patajen mikroorganizma sayısı belirtilen sınır değerleri astığı için çamurun mikrobiyolojik kalitesini iyilestimek amacıyla çamura kimyasal stabilizasyon, ısıl islem ve kimyasal vii stabilizasyon ile ısıl islemin kombinasyonu olan stabilizasyon islemleri uygulanmıstır. Uygulanan stabilizasyon islemleri sonucu olarak çamurdan patajonlerin giderilmesi için istenen pH - zaman değeri (pH? 12 ? 24 saat) için önerilecek kireç dozunun %3 olduğu tespit edilmistir. Çamur örneklerinin mikrobiyolojik kalitesini iyilestirmek için yapılan çalısmalar sırasında çamurdaki patojen mikroorganizmaların sıcaklık artısından etkilendikleri gözlenmistir. Bu çalısmanın sonucunda çamur örneklerine düsük sıcaklık değerinde (50 oC ve 70 oC) ısıl islem uygulandığında belirlenen patojen mikroorganizma değerinin standart değer olan 1000 MPN/g DS' nin üzerinde olduğu belirlenmistir. Öte yandan bu değer yüksek sıcaklıktaki (180 oC) stabilizasyon uygulaması için US EPA standartlarını sağladığı belirlenmistir. Bunun yanı sıra, çamura kimyasal stabilizasyonun ve ısıl islemin birlikte uygulanmasıyla çamur örneklerinde istenen pH değerinin (pH> 12) ve özgün sıcaklık değerinin karsılanması nedeni ile çamurun yapısındaki patojenlerin etkili bir sekilde uzaklastırıldığı tespit edilmistir. Bu bağlamda, kimyasal olarak stabilize edilmis çamura, 30 dakika boyunca 70 oC veya 10 dakika boyunca 180 oC ısıl islem uygulanması ile çamurdaki patojen mikroorganizma seviyesinin Class A sınıfı biyokatılar için önerilen sınır değerin altına düstüğü belirlenmistir. Anahtar Kelimeler: Arıtma çamuru, biyokatılar, tarımsal kullanım, bitki besin elementi, toprak özellikleri, stabilizasyon