Su kaynaklarının araştırılması ve yönetiminde coğrafi bilgi sistemlerinin (G.I.S)kullanılması

Su kaynaklan yönetiminde mevcut etkenlerin karmaşıklığı, bu etkenlerin içerdiği belirsizlik ve amaçların çeşitliliği, planlama ve yönetim kararlarının oluşturulmasında planlamacıları yoğun bir biçimde model kurma yoluna itmiştir. Kurulan bu modeller, hidrolojik süreçlere etki eden parametrelerin alansal değişkenlikleri nedeniyle yetersiz kalmakta; ancak son yıllarda bu sorun Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) adı verilen yeni teknolojiler sayesinde bir ölçüde giderilebilmiştir. Sunulan çalışma CBS'nin temel özelliklerini tanıtmanın yamsıra bu sistemlerin su kaynaklarında kullanılabilirliklerini irdelemektedir. Çalışmada, su kaynaklarındaki mevcut CBS uygulamaları tanıtılmış, örnek bir uygulama üzerinde sistem ihtiyaçları, teknik avantajları ve veri gereksinimleri açıklanmaya çalışılmıştır. Örnek uygulamada, erozyon ve erozyon kaynaklı kirlilik kaynaklannın CBS destekli bir yöntemle tesbitine çalışılmıştır. Bunun için su erozyonunun tahmin edilmesinde yaygın bir biçimde kullanılan Universal Toprak Kaybı Eşitliği (ÜSLE) denkleminin CBS ile entegrasyonu sağlanmış; örnek bir havza üzerinde erozyon, sediment yükleri ve buna bağlı organik N yükleri tesbit edilmeye çalışılmıştır. Ülkemizde ÜSLE denkleminin parametrelerine ilişkin yeterli alansal verilerin bulunmaması nedeniyle çalışma fiktif bir havza üzerinde gerçeHeştirilmiştir. Dolayısıyla çalışma, CBS katkısıyla model çalışmalarında hızlı ve etkin bir yöntem geliştirmeyi ve yeterli verilerin mevcut olması halinde gerçek bir havzada çalışmaların hangi aşamaları içermesi gerektiğini belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, ÜSLE denklem parametreleri ilgili haritaların sayısallaştuılmasıyla elde edilmiş ve bu parametreler CBS ortamında ÜSLE modeline girdi olarak sokulmuştur. ÜSLE modelinden elde edilen alt havzaların erozyon ve sediment yükleri, sedimentle birlikte taşınan organik N miktarlarının hesaplanması için geliştirilen azot taşınım modelinde kullanılmıştır. Bu hesaplamaların tümü CBS ortamında gerçeHestirilmiş dolayısıyla parametrelerin alansal dağılımları göz önüne alınabilmiştir. Sonuç olarak havzanın toplam erozyon, sediment yükleri ve buna bağlı organik N yüklerinin alansal dağtlımlan elde edilmiştir. Uygulama CBS'nin, su kaynaklannın planlanmasında yeterli alansal verilerin mevcut olması halinde etkin bir kullanım alanı bulabileceğini ve CBS'nin alansal analizlerde ne derece önemli rol oynadığını göstermektedir. lî