Venöz trombo emboli (VTE) tanılı herediter trombofilik risk faktörleri taşıyan hastaların klinik, radyolojik, biyokimyasaltrombofili takip tetkiklerinin ve diğer parametrelerinin tedavi planı ve takibine etkilerinin karşılaştırılması

Venöz tromboemboli (VTE) günümüzde hala önemli bir mortalite ve morbidite nedenidir. VTE etyolojisinde birçok kalıtsal ve edinsel faktör rol oynar. Kalıtsal faktörler VTE? ye yatkınlık oluşturmakta, genç yaşta başlayıp tekrarlama eğilimi göstermektedir. Bu nedenle VTE hastalarında, kalıtsal trombofilik etkenlerin taranması, tedavi ve takip planı açısından önem arz etmektedir. Bu tez çalışmasında Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde 60'ı (%72,3) VTE tanısı konulan çalışma gurubu ve 23'ü (%27,7) VTE tanısı olmayan kontrol gurubundan oluşan toplam 83 hastada retrospektif olarak Faktör V G1691A [ Faktör V Leiden (FVL) ], Faktör V H 1299 R, Protrombin G20210A (Faktör II), Metilentetrahidrofolat redüktaz C677T (MTHFR C677T), Metilentetrahidrofolat redüktaz A1298C (MTHFR A1298C), Plazminojen aktivatör inhibitör-1 (PAI-1), Anjiyotensin converting enzim (ACE) gen mutasyonları ile Protein C (PC), serbest Protein S (PS), Antitrombin III (AT III) ve homosistein gibi trombofilik faktörlerin sıklığını saptamayı ve bu faktörler ile hastaların demografik, klinik, radyolojik, gelişim şekilleri pulmoner emboli (PE), kanser birlikteliği, tekrarlama ve takip süresi gibi parametrelerlerinin tedavi planı ve hasta takibine etkilerinin karşılaştırılmasını amaçladık. Tanı, tedavi ve takibi merkezimizde yapılmamış ve/veya yukarıdaki faktörlere uygun şekilde ve zamanda bakılmamış hastalar çalışma dışında bırakıldı. İstatistiksel analiz SPSS 15.0 programı ile T testi, Ki-kare testi, Mann-Whitney U Testi, Kruskal-Wallis Testi, Oneway anova testi, Post Hoc Testleri, Factor Analysis testleri kullanılarak yapıldı. Çalışmamızda VTE gelişen hastaların 25?i erkek (41,7), 35'i kadın (58,3) idi. Sonuç olarak çalışma grubundakilerin %37,4?ünde FVL, %13,4?ünde Faktör II, %47,5?inde MTHFR C677, %53,3?ünde MTHFR A1298C, %31,6?sında PAI-1, %39,0 ?un da ACE, %8,3?ünde Faktör V H1299R geninde mutasyon saptandı. Faktör V H1299R mutasyonun varlığı açısından çalışma grubu cinsiyete göre değerlendirildiğinde kadınlarda bu oran %14,3 iken, erkeklerde mutasyon saptandı ve bu durum istatistiksel olarak anlamlıydı (Ki-kare p=0,048). PC eksikliği 25 olguda (% 41,7), serbest PS eksikliği çalışma grubunda 25 olguda (% 41,7) ve kontrol grubunda 3 olguda (% 13,0) saptandı ve bu durum istatistiksel olarak anlamlıydı (Ki-kare p=0,023). Çalışma grubunda AT III eksikliği 1 olguda (% 1,7) tespit edildi. Çalışma grubunda 18?i kadın (% 51,4) ve 25?i erkek (% 100,0) olmak üzere toplam 43 olguda (% 71,7), kontrol grubunda ise 3?ü kadın (% 20,0) ve 5?i erkek (% 62,5) olmak üzere toplam 8 olguda (% 34,8) homosistein yüksekliği saptandı. Çalışma grubunda homosistein yüksekliği kontrol gurubuna göre daha fazla idi. Aradaki fark istatistiksel olarak anlamlıydı (Ki-kare p=0,02). Çalışma grubunda homosistein yüksekliği erkeklerde kadınlara göre daha fazla görülmektedir bu durum istatistiksel olarak anlamlıdır (Ki-kare p 0,001). Kontrol grubunda da homosistein yüksekliği erkeklerde kadınlara göre daha fazla görülmekte olup bu durum istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (Ki-kare p=0,042). Çalışılan toplam 83 hasta göz önüne alındığında da kadın erkek cinsiyeti arasında homosistein yüksekliği açısından istatiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (Ki-kare p 0,003). Çalışma grubunda 2 olguda (%3,3) bilateral alt ekstremitede, 24 olguda (%40,0) sağ alt ekstremitede ve 34 olguda (%56,7) sol alt ekstremitede bir veya daha fazla derin vende trombüs gözlenirken bunlardan 51 vakada (%85,0) Popliteal vende, 33 vakada (%55,0) Yüzeyel femoral vende, 29 vakada (%48,3) Ana femoral vende, 22 vakada (%36,7) Derin femoral vende trombüs tespit edildi. VTE gelişen 8?i kadın (%22,9), 1?i erkek (%4,0) toplam 9 olguda (%15,0) PE görülmüş ve cinsiye göre VTE olgularında PE gelişimi karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (Ki-kare p=0,044). VTE gelişen 10 olguda (%16,7) kanser birlikteliği ve 16 olguda (%26,7) VTE?nin tekrarladığı tespit edildi. Kontrol grubunda ise 1 (%4.3) olguda yüzeyel trombo filebitte (YTF) tekrarlama görülmüş ve çalışma ve kontrol grupları arasında tekrarlamada istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır ( Ki-kare p=0.024). 24 olguda (%40,0) VTE gelişiminin spontan olduğu gözlendi. 17?si kadın (%48,6) ve 7?si erkek (%28,0) olmak üzere toplam 24 olguda (%40,0) VTE gelişiminin yatarak tedavi görme ile ilişkili olduğu görüldü. Yatarak tedavi görme ile ilişkili VTE gelişimi çalışma gurubunda kadınlarda erkeklere göre daha fazla idi bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu (t test p=0,020). 7 olguda (%11,7) VTE gelişiminin uzun yolculuk hikayesi ile ilişkili olduğu görülürken 5 olguda (%8,33) VTE gelişiminin gebelik ile ilişkili olduğu tespit edildi. Gelişim şekilleri ile herediter trombofili nedenlerinin görülme sıklığı karşılaştırıldığında : FVL geninde mutasyon görülme sıklığı VTE gelişiminin spontan olduğu olgularda uzun yolculuk ile ilişkili olduğu olgulara göre daha fazla tespit edildi. aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı idi (Scheffe p=0,004 ve Games-Howel p=0,037). ACE geninde mutasyon görülme sıklığı VTE gelişiminin yatarak tedavi görme ile ilişkili olduğu olgularda uzun yolculuk ile ilişkili olduğu olgulara göre daha fazla idi. Aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı idi (Games-Howel p=0,038). Serbest PS eksikliği ise VTE gelişiminin spontan olduğu olgularda yatarak tedavi görme ile ilişkili olduğu olgulara göre daha fazla idi. Aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı idi (Scheffe p=0,001). Anahtar Kelimeler: Herediter trombofili, venöz tromboemboli, yüzeyel trombofilebit.