Yalın üretim ve dijitalizasyon (endüstri 4.0 + endüstri 5.0): Çok boyutlu etkileşim matrisi ve üretim firmaları için kurulum, geliştirme stratejileri ve değerlendirme modeli

Üretim sektörü dijitalizasyon (Dx) (Endüstri 4.0 + Endüstri 5.0) ile beraber büyük bir dönüşüm yaşamaktadır. Bu dönüşümü çevik, verimli ve sürdürülebilir bir şekilde yapmak zorunluluğu ve güçlükleri yanında üretim sektörü yalınlığı (Lean) da sürdürmek zorundadır. Bu çalışma üretim sektörü için dijitalizasyon dönüşümü ve kurulumu yanında yalınlığı da sürdürmek ve dönüşüm ile beraber güçlendirmek için izlenecek stratejileri belirlemeye yardımcı olacak kritik başarı faktörlerini (KBF) , yalınlığı güçlendirme rotalarını, yalın+Dx çerçevesi için bir değerlendirme modelini, yalın üretim konusunda öncü kabul edilen bir üretim firmasının (Toyota Motor Europe) bu dönüşüm sürecini deneysel olarak inceleyerek belirlemeyi hedefler. Dönüşüm sürecindeki KBF'leri doğru bir şekilde incelemek ve yalınlığı güçlendirme rotalarını belirlemek için öncelikle hem yalın hem de Dx için bütünsel bir bakış açısı sağlayacak tüm kavramları, ilkeleri, unsurları, yöntemleri, araçları ve türleri içeren bir çerçevenin oluşturulması gerekir. Bunun yanında her iki alan arasındaki etkileşimin tanımlanması ve değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu amaçla, her iki alan için ontolojiler oluşturulmuş, alanlar arası bağlantılar çok boyutlu etkileşim matrisi olarak belirlenmiştir. KBF'ler "dijital dönüşüm" ve "yalınlığı sürdürme" başlıkları altında gruplandırılarak belirlenmiştir. Çalışmada Delphi metodu kullanılmıştır. Literatür taraması ile oluşturulan ontolojiler, çok boyutlu matris ve belirlenen kritik başarı faktörleri, Delphi metodunun ilk adımı ile uzmanlarla birebir yapılan oturumları takiben son haline getirilmiştir. Takip eden Delphi roundlarında, alanlar arasındaki her bir bağlantı için, "etkileşimin etkisi", "dijital dönüşüm" ve "yalınlığı sürdürme" kritik başarı faktörleri değerlendirilmiştir. Bu çalışma sonucu dijitalizasyonun yalınlığı pozitif etkilediği ve yalın düşüncenin (lean thinking) dijitalizasyonu ve dijital dönüşümü desteklediği sonucuna ulaşılmıştır. Değerlendirilen 12 etkileşim bağlantısnın 6 tanesi için "yüksek/güçlü pozitif etki" sonucu elde edilirken, 3 bağlantı için "yüksek pozitif etki" ve kalan 3 bağlantı için "orta pozitif" etki sonucuna ulaşılmıştır. 11 adet "dijital dönüşüm" KBF'si arasında ilk sırada "üst yönetim desteği ve dönüşümsel liderlik" yer almıştır. Bunu çalışan ve ekip çalışması ile ilgili 4 adet KBF takip etmiştir. 9 adet "yalınlığı sürdürme" KBF'si arasında ilk sırada "git ve gör prensibini koru (keep Gemba)" yer almıştır. Bunu "zamanında duruştan ödün vermeme (never comprimise Jidoka)", "yerinde kaliteyi koruma (keep and enforce JKK)" ve "insan dokunuşu ile otomasyon (keep automation with human touch)" takip etmiştir. Endüstri 4.0 dönüşümünü adresleyen kritik başarı faktörleri çalışılmıştır fakat bu dönüşüm sürecinde yalınlığı koruma kritik başarı faktörleri çalışılmamıştır. Endüstri 4.0 yanında Endüstri 5.0 paradigmasını adresleyen kapsayıcı çalışma bulunmamaktadır. Yalınlık ve dijitalizasyon arasındaki ilişkileri tanımlayan dijitalizasyonun yalın üretime etkisini değerlendiren ve bu süreçte yalınlığı sürdürme faktörlerini ve güçlendirme rotalarını belirleyen holistik çalışma bulunmamaktadır. Çalışmamız listelenen bu alanları adreslemektedir. Yalınlık ve dijitalizasyon alanlarında ayrı ayrı olgunluk değerlendirme modelleri bulunmaktadır fakat yalın+dijitalizasyon olgunluğunu konu alan, Endüstri 5.0 paradigmalarını da içeren bir değerlendirme modeli bulunmamaktadır. Çalışmamızın son bölümünde deneysel çalışmamızın sonuçları da kullanılarak, Yalın+Dx (Lean+Dx = LDx) organizasyon çerçeve modeli tanımlanmış ve bu model için bir olgunluk değerlendirme modeline temel olacak ana ve alt değerlendirme boyutları önerilmiştir. Bu çalışmanın sonuçları üretim firmaları, küçük ve orta büyüklükteki işletmeler (KOBİ) için dijital dönüşüm ve bu süreçte yalınlığı sürdürme ve güçlendirme için doğru stratejileri belirmeye yardımcı olacaktır. Çalışmamız kapsamında önerilen LDx modeli ve değerlendirme boyutları kullanılarak hem yalınlığı ve hem Endüstri 4.0 ve Endüstri 5.0 paradigmalarını içeren olgunluk değerlendirme modeli geliştirilebilecektir. Son olarak, ontoloji yaklaşımını kullanarak Dx ve yalınlık organizasyon modellerinin ve bağlantılarının belirlenmesi, yalınlık ve Dx konusundaki teori tartışmasına yeni bakış açıları sunacaktır.