Yatay ve dikey mimaride gündelik hayat farklılıkları üzerine karşılaştırmalı bir analiz: İzmir örneği

Bu araştırma, "Yatay ve dikey mimaride yaşayan kişilerin gündelik hayatlarında bir farklılık var mı?" sorusu üzerinden şekillenmiştir. Bu soru doğrultusunda yatay (az katlı) ve dikey (çok katlı) mimaride yaşayan kişilerin gündelik hayat deneyimlerini karşılaştırmak ve bu iki konut biçimi arasındaki farklılıkları incelemek amaçlanmaktadır. İzmir ilinde ekonomik düzeyleri birbirinden farklı olan ikisi yatay mimari (Evka 3 ve Limontepe Mahallesi) ikisi de dikey mimari (Evka 4 ve Mavişehir Mahallesi) olmak üzere dört mahallede saha araştırması yapılmıştır. Araştırmada karma yöntem kullanılmıştır. Nicel bulgular, açık ve kapalı uçlu sorular içeren bir anket formu kullanılarak 381 kişiyle yüz yüze görüşmeler yapılarak toplanmıştır. Nitel aşamada ise fenomenoloji deseni tercih edilmiş ve 16 kişiyle (8 kadın ve 8 erkek) derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca, bu mahallelerde yaşayanların yaşamları gözlem tekniği kullanılarak gözlemlenmiştir. Araştırma, iki konut türü arasındaki önemli gündelik hayat farklılıklarını ortaya koyarak mimari biçimin kişilerin yaşamını nasıl etkilediğini analiz etmektedir. Araştırma bulguları, bireylerin yaşam alanlarının (yatay veya dikey mimari) gündelik hayatlarını etkilediğini; bu etkinin demografik özellikler, aile biçimi, siyasi, dini ve ideolojik görüşler, fiziksel ve algılanan psikolojik sağlık, suç algısı ile deprem sonrası yatay ve dikey mimari tercihleri gibi faktörlere göre nasıl farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Konut tercihlerinin bireylerin yaşam tarzlarını ve toplumsal etkileşim biçimlerini etkilediğini vurgulamaktadır. Yatay ve dikey mimari tercihlerinin, insanların sosyal ilişkilerini, güvenlik algılarını ve günlük rutinlerini nasıl dönüştürdüğü, araştırmanın temel bulgularını oluşturmaktadır. Sonuç olarak, konut seçiminin bireylerin gündelik hayatını etkileyip dönüştürdüğü sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlar konut tercihinin kişilerin gündelik hayatları üzerindeki etkilerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Kent sosyolojisi, mekân sosyolojisi, yatay mimari, dikey mimari, İzmir'de saha araştırması