Yoğun bakım hastalarında farklı baş yüksekliğinde uygulanan endotrakeal aspirasyonun beynin oksijenlenmesine etkisinin invaziv olmayan yöntemle değerlendirilmesi

Yoğun bakım ünitelerinde uygulanan endotrakeal aspirasyon ve başın yükseltilmesi gibi hemşirelik bakım uygulamaları serebral oksijenasyonda önemli değişikliklere neden olmaktadır. Ancak literatürde bu iki uygulama arasındaki ilişkiyi açıklayan bir veri bulunmamaktadır. Bu nedenle, mekanik ventilatör desteği alan nöroşirurji yoğun bakım hastalarında, serebral oksijenasyonun bozulmasını önlemek üzere endotrakeal aspirasyon sırası ve sonrasında ideal baş yüksekliğinin invaziv olmayan bir yöntem ile belirlenmesi amacıyla araştırma yapıldı. Araştırma Zonguldak İl merkezi'nde bulunan üniversite ve devlet hastanesinin yoğun bakım ünitelerinde gerçekleştirildi. Araştırmanın evrenini, yoğun bakım ünitelerine bir yıllık sürede yatışı yapılan toplam 520 nöroşirurji hastası oluştururken, örneklemini, literatürden elde edilen araştırma sonuçlarına göre, α=0,05, 0,25 etki büyüklüğü, %90 power ile belirlenerek 46 hasta oluşturdu. Bu prospektif yarı deneysel çalışmada, hastalara sırasıyla 15, 30 ve 45 derecelik baş yüksekliği verilerek, her baş yüksekliğinde, gereksinim oluştuğu anda endotrakeal aspirasyon uygulandı. Hastaların serebral oksijenasyon değerleri invaziv olmayan bir cihaz yardımıyla uygulama öncesi, uygulama sonrası 1., 5. ve 30. dakikalarda ölçüldü. Veriler, 14.03.2020 ile 14.05.2021 tarihleri arasında toplandı. Elde edilen veriler; tanımlayıcı istatistikler, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis testi, Friedman testi, Durbin Conover testi ve Spearman's Rho korelasyon katsayısı ile değerlendirildi. İstatistiksel analizler Jamovi project, Jamovi ve JASP programları ile yapıldı ve analizde anlamlılık düzeyi 0.05 kabul edildi. Analizler sonucunda; her bir baş yüksekliğinde sağ ve sol frontal lobda ölçülen oksijenasyon değerleri ile ölçüm zamanları arasında istatiksel olarak anlamlı farklılık saptandı (p<0,001). Baş yüksekliği derecelerine göre ikili karşılaştırmaların yapıldığı ileri analiz sonuçlarına göre; her iki serebral bölgede de, her bir ölçüm zamanında 45 derece baş yüksekliğinin hem 30 hem de 15 dereceye göre daha yüksek oksijenasyon sağladığı ve bu durumun istatiksel olarak anlamlı olduğu tespit edildi (p<0,001). Hastaların cinsiyetlerine göre, farklı baş yüksekliklerinde ölçülen serebral oksijenasyon değerlerine bakıldığında anlamlı farklılık tespit edilirken, farklılığı yaratan grubun erkek hastalar olduğu ve erkeklerde serebral oksijenasyon değerlerinin daha yüksek seyrettiği tespit edildi (p<0,05). Hastaların yaşam bulguları ile ölçüm zamanlarına göre farklı baş yüksekliklerindeki serebral oksijenasyon değerleri karşılaştırıldığında; her iki serebral bölgede de hastaların yalnızca solunum sayılarındaki değişimlerde anlamlı farklılık tespit edildi (p<0,05). Bu değişimin pozitif yönde ve zayıf-orta derecede bir ilişkiye sahip olduğu bulundu. Ancak, hastalara ait diğer demografik ve sağlık durumu ile ilişkili veriler ile sağ ve sol serebral bölgede farklı baş yüksekliklerinde uygulan endotrakeal aspirasyon öncesi ve sonrasında ölçülen oksijenasyon değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Araştırma, nöroşirurji yoğun bakım hastalarında endotrakeal aspirasyon uygulanması sırasında serebral oksijenasyon açısından en uygun baş yüksekliğinin 45 derece olduğunu gösterdi. Anahtar Kelimeler: Baş yüksekliği, endotrakeal aspirasyon, hemşirelik girişimleri, nöroşirurji, serebral oksijenasyon, yoğun bakım