Yurtlarda barınan öğrencilerin sosyal ve psikolojik sorunları ve bu sorunların çözümü için önerilebilecek bir eğitim programının amaçları

Birleşmiş Milletler Örgütü*nün tanımına göre genç, 15 ile 25 yaşları arasında, Öğrenim gören, hayatını kazan¬mak için çalışmayan ve ayrı bir konutu bulunmayan kişi o-larak (Yörükoğlu,1988, sh. 3) tanımlanmaktadır. Gökmen ve diğerleri tarafından ise gençlik, değişik yaklaşımlarla, farklı kesimlerde görülüp yorumlanan bir yaş dilimi, geli¬şim evresi ya da toplumsal katmanıdır (Gökmen ve diğerle-ri, 1985, sh.8l) diye tanımlanmaktadır. Gelecek kaygısına dayalı olarak yetişkinlerin gençler Üzerinde titiz, özen¬li, daha çok sorumluluk olarak tanımlayabileceğimiz "yetiş¬tirme" eylemlerini haklı gösterecek birden çok neden var¬dır. Gençliğin en iyi biçimde yetişmesi kendisi için,yetiş¬kinler için, toplum için en verimli güvencedir. Toplum i-Çİnde gelişme ve değişme sürecini sağlayan dinamik kesim gençliktir. Gelişme ve değişme toplumun varlığını sürdür¬mesinin ön şartı olduğuna göre bir bakıma gençlik insanlı¬ğın yakın geleceğidir.(Gökmen ve diğerleri,1985, sh.81). Türkiye nüfusunun yaklaşık %06 sı yüksek öğrenim seviyesinde bulunmaktadır ki bu rakam sayı olarak 300000 in üzerindedir (Akhun ve diğerleri,1988, sh.l). Bunun da 87; yaklaşık % 35 i Yüksek öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu" na bağlı yurtlarda barınmaktadır. Çocukluktan yetişkinliğe geçiş özellikleri taşıyan bu dönemin belirgin özellikleri arasında heyecanlı, duygu¬sal, çabuk kurulup bozulabilen ilişkiler, etki^fi.nme, hare¬ketlilik , değişkenlik, ilgi çekme, liderlik, isyankârlık vb. özellikleri sayabiliris. Genç tüm bu özelliklere sahip olabilme ile birlikte yetişkinler sınıfında yer alma, yeni değerler bulma, kimliğini bulma, statü kazanma, meslek e-dinme, eş bulma vb. sorulara cevap bulabilmek için çaba sarfetmektedir. Ergenlik çağı büyük imkânlar devridir ama bu devre birçok yerleri ıssız, insan ayağı basmamış, haritası çi¬zilmemiş, iyi bilinmeyen bir ülke gibidir.Ser fert kendi varlığında bir labaratuvara sahip bulunmaktadır (Jersild, 1974, sh.6). Genç mevcut imkânları kullanarak amacına u-laşmak istemektedir. Ancak yukarıda sayılan nitelikleri, onun gelişmesini, toplum içindeki rolünü ve yerini almasın¬da etkili olmaktadır. Çeşitli sorunlarla karşılaşan genç¬ler bunları çözmek için her zaman beklenen çabayı göstere-meye bilirler. İmkânları ise her zaman istenilen seviyede olmayabilir. Bu durumda genç bir takım istenmeyen davranış¬lara sahip olabilir. Bu nedenle Jersild^in dediği gibi ne kadar çalışılırsa çalışılsın, haritası tam olarak çisileme-yen gençliğin çeşitli yönleriyle tanınması, özelliklerinin belirtilmesi, gerekli imkânların hazırlanması ve gençliğe sunulması hem bireyler ve hem de toplum için en verimli bir yatırım olacaktır. Toplum içerisinde çok önemli bir yeri olan ve yük¬sek öğrenim gençliğinin önemli bir kısmının barındığı yurt¬ların her yönden çağdaş imkânlarla donatılması, burada ba¬rınan öğrencilere en iyi barınma hizmetlerinin ve gelişme imkânlarının verilmesi şarttır. Yurtlarımızda barınan öğrenciler Memleketikizin çe¬şitli bölgelerinden gelmekte ve bu sebeple her biri farklı duygu, düşünce, tutum, alışkanlık ve davranış göstermekte¬dirler. Belirli bir yaşa kadar ailenin aşırı kontrolü ve koruyuculuğu altında yaşayan genç, tümüyle kendi başına kaldığında kendine güvensiz, sorumluluklarını kavrayamayan ürkek, çekingen, beceriksiz, girişimden yoksun bir birey olarak karşımıza çıkmaktadır. Deyim yerindeyse "sudan çık¬mış balığa" dönmektedir (Uluğtekin, 1987,sh.4)• Eğitim bir bütündür. Eğitim işlevi belirli kurumlar tarafından yürütülse bile etkilendiği çok çeşitli faktör¬ler vardır, eğitim ve öğretim üzerinde doğrudan etkisi o-lan yurt, pansiyon vb. gibi barınma ortamlarının çeşitli düzenlemelerle kontrol altına alınması, buralardaki eğit¬sel faaliyetlerin amaçlar doğrultusunda yürütülmesi daha önce saydığımız gibi hem boş zamanların en iyi bir şekil¬de değerlendirilmesine hem öğrencilerin kişiliklerini ka¬zanmalarına ve geliştirmelerine ve hem de okul-barınma or¬tamı arasında bir bütünlük sağlamaya imkan verecektir. Hizmet verdiğimiz bu gençlik grubunun sorunlarını, ortak özelliklerini ve beklentilerini yakından bildiğimiz ve çaba gösterdiğimiz oranda onlarla sağlıklı bir diyalog kurmamız mümkün olabilecektir. Yurtlarda barınan öğrencilerin bir takım sosyal ve psikolojik sorunları vardır. Bu sorunlar öğrencilerin hem yurt, hem okul ve hemde özel yaşantıları ile birlikte ki¬şilik gelişimleri üzerinde olumsuz etkilere neden olmak¬tadır. Öğrencilerin sorunlarını oluşturan en önemli husus¬lar karar vermekte zorlanma, uyuyamama ve sürekli bir ge¬rilim içinde bulunma sorunlarıdır. Yurt hayatına uyum sağ-layamama sorunu da dikkat çeken boyutlardadır. Sorunların kaynağına bakıldığında en Önemli sorun kaynakları arasında ekonomik ve kişisel nedenler bulunmak¬tadır. Bunu yurttaki barınma ortamı ve geleceğe yönelik iş ve meslek durumları izlemektedir. Öğrencilerin kişisel sorunları içinde en önemli hu¬suslardan gelecek korkusu ilk sırada yer alırken öğrenci¬lerin % 8.5 i hiç kimsenin bana yardım edemeyeceği inan¬cındayım, dedikleri görülmektedir. Kendini yalnız hisset¬me, öfke ve düşmanlık duygularını kontrol edememe, aşırı utangaç olma gibi hususlar, kişisel sorunlar içinde önem¬li yer almaktadırlar. Yine kişisel sorunlardan karşı cins¬le arkadaşlık ilişkisi kurmada karşılaşılan güçlükler ara¬sında öğrencilerin % 39 u birlikte gezebilecek, eğlenebi¬lecek yerlerin olmayışını gösterirken, beraberliklerin de-di-kodu yaratması, ekonomik imkanlar ve şimdilik böyle bir-şey düşünmeme sorunları bunu izlemektedir. Çıkan sorunlar karşısında öğrencilerin davranış şe¬killeri içerisinde büyük bir kısmının yakın arkadaşlarıyla konuşma ve bireysel olarak çözüm arama gelmektedir. Sorun karşısında ilgili uzmana ve yöneticilere başvurma alışkan- lığı yok denilebilecek kadar küçük bir orandadır. Yine bu husus içinde ağlayarak sakinleşme yoluna giden kızların oranı erkeklere göre yaklaşık beş kat fazladır. Öğrencilerin ders dışı boş vakitlerini değerlendir¬me hususunda, arkadaşlarıyla sohbet etme,ders çalışma ve radyo dinleme-TV. seyretme etkinlikleri gelmektedir. Di¬ğer önemli hususlar arasında gazete okuma, kahveye gitme, kitap-dergi okuma ve spor yapma etkinlikleri gelmektedir. Burada özellikle dikkat çeken bir husus öğrencilerin yarı¬dan fazlasının kahveye gitmeleridir ki oran olarak kitap-dergi okuyan öğrencilerin oranından daha büyüktür. Bunun yanında eğitsel faaliyetlere katılan öğrenci oranı ise son derece küçüktür. Bunda öğrencilerin boş vakitlerini bir program dahilinde değerlendirebilecekleri, personel, tesis ve saha,araç-gereç vb. sorunların çözülememiş olma¬sı etkili olmaktadır. Türkiye gibi az gelişmiş ülkelerde öğrenim ve barın¬ma sorunları hemen her saman gündemde ilk sıralarda yer al¬maktadır. Bir yandan istenilen bir yüksek okula girme, di¬ğer yandan ekonomik sorunlar ve öğrenim süresince yaşamını geçireceği barınma sorunları. Türkiye"de çeşitli yüksek okullarda bulunan Öğren¬cilerin barınma ihtiyaçlarını büyük ölçüde YURTKUR,'a bağlı yurtlar karşılamaktadır. Artan öğrenci sayısına parelel o-larak yurt ve barınan öğrenci sayıları da her geçen gün artmaktadır. Yurtların ticari bir müessese olmaması,Öğren¬cilerden alman barınma ücretinin ise masrafın çok geri¬sinde kalması, yurtların fiziki ve ekonomik imkanlarını hep kısıtlı tutmugrtur. Sınırlı imkânlarla sunulan hizmetler Öğrencileri pek memnun etmemektedir. Nitekim öğrencilerin büyük çoğun¬luğu kendilerini yurt hayatından dolayı mutsuz, yorgun ve¬ya sıkılmış hissettiklerini,yurt hayatının ders çalışmayı engelleyecek derecede sıkıntı yarattığını ifade etmektedir¬ler. öğrencilerin yaklaşık olarak % 26 sı "yurtta kalmak¬tan memnunum, başka ihtimal düşünmüyorum" derlerken % 67 si bunun zıddım ifade etmektedirler. Yurt yöneticileri ile Öğrenciler arasındaki diyalog beklenen seviyenin çok altındadır. Öğrencilerin büyük kıs¬mı sorunlar karşısında ne yöneticilere başvurduklarını ve ne de yöneticilerden yardım aldıklarını ifade etmektedir¬ler. Yurtlarda barınan öğrencilerin arkadaş edinme ve e-dinilen arkadaşlığı sürdürme hususlarında önemli borunla-rmın olmadığı görülmektedir. Ancak yurtlardakı arkadaşlık ilişkilerini bozan öğrenci sayısının fazla oluşu,bölgesel ve siyasi gruplaşmalar arkadaşlık ilişkilerini olumsuz yön¬de etkileyen en önemli unsurlar olup gerekli sosyal ve psi¬kolojik tedbirlerin alınması zaruridir. Kültürel ve siyasi düşünce farklılıklarının olması normaldir. Ancak bunun gruplaşmaya dönüşmesi gerek yurt ve gerekse toplum açısından olduğu kadar bireyler açısından da zararlı sonuçlar doğuracağı kesindir. Su farklılıkların gruplaşmalara ve hiziplere dönüşmemesi ve yurttaki huzur ortamının bozulmaması için öğrencilere eşit muamele edebi¬lecek, ayırım gözetmeyecek, tarafsız ve demokrat yönetici- lerin yanısıra, öğrencilere demokratik anlayış ve hoşgörü davranışlarını kazandırabilecek eğitimci ve uzmanlara da önemli ölçüde ihtiyaç duyulmaktadır. Buda ancak yurtlarda sürdürülen sosyal-kültürel ve sportif faaliyetlerin amacı¬na uygun olarak belirli bir program dahilinde uzmanlar gö¬zetim ve denetiminde yapılması ile mümkündür. Aksi durum¬larda daha önceki dönemlerde görülen ve toplum içinde bü¬yük kayıp ve zararlara yol açan olayların tekrar yaşanıl¬ması kaçınılmaz olur. Öğrencilerin yarısına yakın kısmı yurt bünyesinde bir kütüphanenin bulunmasını isterken önemli oranlarda da sinema-tiyatro gösterileri, kapalı spor salonu, revir,mü¬zik odası ve yabancı dil labaratuvarlarinin bulunması is¬tenmektedir. Yurtlarda sürdürülen eğitsel faaliyetlerin uygulan-masında çağdaş anlamda hasırlanmış bir eğitim programı bu-lunmamaktadır. Yapılan program, belirli faaliyet alanları¬nın seçilmesi, mevcut personelden birinin görevlendirilme¬si, belirli gün, yer ve saatlarda yapılacak çalışmaları ve dönem sonlarına doğru belirli bir günde yapılacak gösteri veya turnuva ile o yıl ki eğitim faaliyetleri sona ermekte¬dir. Yargı : Araştırma amacına uygun olarak toplanan veriler bu aşamaya kadar, işlenerek yorumlandı. Toplanan veriler de- 94 ğişik kriterlere göre yeniden değerlendirilerek farklı şe¬killerde de yorumlanabilir. Bu araştırmada toplanan verile¬rin işlenmesinde mümkün olduğunca objektif olmaya gayret gösterildi. Ancak hiç bir araştırmanın tam ve mükemmel ola¬mayacağı gibi bu araştırmada da çeşitli eksikliklerin ve ku¬surların bulunabileceği ihtimaldir. Anket uygulamada öğrenciler, bu tür anketlerin çok sık yapıldığı ama hiç bir yarar sağlamadığı veya İdare-em-niyet işbirliğinde öğrencilerin kusurlarını tesbite yönelik olarak yapıldığı şüpheleri bulunmaktaydı. Temelde yatanya¬raştırmaların önemine ve yararına olan inançsızlık, güven¬sizlik gibi hususlar Öğrencilerin bir kısmının ya ankete katılmamalarına ya da bir kısım soruları cevapsız bırakma¬larına neden olduğu bir ihtimaldir. Bir toplumun geleceği¬nin garantisi olan yüksek öğrenim gençliğinin bile bu tür araştırmaların yararına ve önemine inanmaması ya da araş¬tırma amacının dışında olabileceği şüphesi ne yazık ki a-cıdır. Gençlik sorunları temelde birbirine benzer. YÜRT-KTJR gençliğinin sorunları ile yüksek öğrenim gençliğinin sorunları arasında bir benzerlik görülmektedir. Gençlik sorunları yoğun, karmaşık, çok sayıda değişkenin etkileşi¬mi sonucudur. Bu nedenle gençlik sorunlarını tek yönlü ya da ilişkili olduğu öğelerden soyutlayarak çözümleme giri¬şimleri eksik ve yanlış sonuçlara götürebilir.(Gökmen ve diğerleri, 1985» sh.90) Diyarbakır Bölge Ivlüdürlüğü" ne bağlı Merkez Ziya Gök-alp ve lu.Akif Ersoy Yurtlarında barınmakta olan öğrencile- rinde fisiki ve ekonomik sorunlarının yanında sosyal ve psi¬kolojik olan bir takım sorunları vardır. Yurtlarda bu sorun¬ların çözülebilmesi için çaba gösterilmekte ancak yeterli olmamaktadır. Bunun için ne ekonomik ve nede sosyal imkan¬lar yeterlidir. Personelin nitelik ve niceliğinden saha,te¬sis, araç-gereç yetersizliğine kadar her alandaki eksiklik¬ler hat safhadadır. Öğrencilerin tamamına yakın kısmı so¬runlar karşısında kendi bireysel imkânları ile mücadele et¬mekte, çağın gereği sosyal yardım alamamaktadırlar. Faali¬yetlerin yürütülmesinde ve değerlendirilmesinde uzman per¬sonel bulunmamakta, çağdaş bir eğitim programı anlayışından yoksun olarak elden geldiğince çaba gösterilmektedir, öğ¬rencilerin dışında kalan boş vakitleri gereği gibi değer-lendirilememekte ve bu değerli zamanlar heba olup gitmek¬te hatta kahve gibi yerlerde istenmeyen bir takım davranış¬larla su gibi akmaktadır. Tüm bu sorunlara birde Öğrenci-yönetici diyalogunun kurulamayışı da eklenince sorunlar da¬ha da ağırlaşmakta ve öğrencilerin haklı şikâyetlerine yol açmaktadır. Öneriler : Bu araştırma ile yurtlarda barınan Öğrencilerin sos¬yal ve psikolojik sorunlarının belirlenmesine, yurtlarda uygulanacak eğitim programının amaçlarının neler olması ge¬rektiği hususlarına açıklık getirilmeye çalışıldı. Bir so¬runun çözülebilmesi için yapılacak ilk iş sorunun ne oldu-