Master'sOpen AccessTR
Özbekçe ve Türkçedeki eş asıllı sözcüklerin sözlük bilimsel analizi
Eş asıllı sözcükler ( cognates) sözcükler, farklı dillerde benzer antıma gel n ve ben2;r ses_yapısına sahip olan YC oynı ıoyctıın gelen Kelımelerdır. Ancak Ozbekıstan ve Türkiye özelinde, konu üzerine vapılan çalışmalar genellikle kök (root) kavramı üzerine yoğunlaşmıştır. Bu durum ise konunun anlaşılması üzerinde olumsuz bir etkiye sebep olmaktadır. Eş asıllılık durumu bir sözcüğün köken itibariyle hangi kaynaktan geldiğine, yani temeline odaklanmaktadır. Eş asıllılık kavramıyla yakından ilişkili olan yalancı eş asıllılık (false cognates) durumu temelde kendisiyle uzaktan yakından ilgisi bulunmayan yalancı eşdeğerlik (false friends) olgusuyla karıştırılmaktadır. Eş asıllılık üzerine yapılan çalışmaların birçoğu da bu ayrımın yapılmaması sebebiyle esasında içerik olarak yalancı eşdeğerlik konusuyla ilgili olmuştur. Eş asıllılık sözcüğün kökeniyle ilgili bir durumdur. Fakat eş değerlik daha çok anlam ile ilgilidir. Bir dildeki sözcükler dilin kökeni, alıntı kelimeleri ve dil değişimi ıüzerindeki etkilerini anlamamıza yardımcı olabilir. Bu nedenle, çalışmamızda Türkçe ve Özbekçe dil çiftleri arasında eş asıllı sözcükler ele alınarak, sözlükbilimsel bir yaklaşımla detaylı bir şekilde incelenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda, çalışmamızın temelini oluşturan Türkçe ve Özbekçe sözcükler her iki dilde yazılmış sözlüklerden taranmış ve aynı kökene sahip sözcükler anlamlarıyla birlikte tespit edilmiştir. Eş asıllı sözcüklerin hangi kategorilere ait olduğunun daha kolay tespit edilebilmesi maksadıyla, toplanan sözcükler tür sınıflandırması sasında tablolar halinde sıralanmıştır. Buradaki maksat ise alıntılamanın hangi kategorilerden yapıldığı ve Türkçe ve Özbekçenin temel (çekirdek) sözcüklerinin hangi kategorilerde yer !aldığını belirlemektir. Türkçe ve Özbekçe sözlüklerden taranarak belirlenen ve listelenen eş asıllı sözcükler genel olarak Eski Türkçe, Arapça, Farsça, Fransızca, İtalyanca, Latince gibi kaynaklardan gelmektedir. Arapça ıve Farsça sözcüklerin iki dildeki varlığının sebebinin dini, tarihi !olduğu açıktır. Her iki dilde de görülen Fransızca, İtalyanca kaynaklı sözcüklerin durumu ise farklıdır. Bahsi geçen bu sözcükler Türkçe için doğrudan alıntı, Özbekçe ise Rusça yoluyla alıntı şeklinde nitelendirilebilir.
