Master'sOpen AccessTR
Orhan Pamuk, Elfriede Jelinek ve Alasdair Gray'in seçili eserlerinin Freud'un içgüdü kuramı bağlamında karşılaştırılması
Psikanaliz, bireyin iç dünyasını anlamaya yönelik kuramsal bir yaklaşımdır; edebiyat ise bireyin bu iç dünyanın yansıtılabildiği bir anlatım aracıdır. Sigmund Freud'un psikanalitik çözümlemelerini edebi metinler üzerinden gerçekleştirmesiyle birlikte, psikanaliz edebiyat incelemelerinde önemli bir yer edinmiştir. Sadece gerçek bireylerin değil, kurmaca karakterlerin de psikanalitik açıdan incelenmesi mümkün hâle gelmiştir. Bu çalışmada, Freud'un psikanalitik kuramı çerçevesinde bireyin psişesi edebi metinler aracılığıyla incelenmiştir. Araştırma; Türk, Avusturya ve İskoç edebiyatlarına ait üç roman üzerinden yürütülmüştür. Türk Edebiyatı'ndan Orhan Pamuk'un Kırmızı Saçlı Kadın adlı romanı, Avusturya Edebiyatı'ndan Elfriede Jelinek'in Piyanist (Die Klavierspielerin) isimli eseri ve İskoç Edebiyatı'ndan Alasdair Gray'in Zavallılar (Poor Things) adlı yapıtı analiz edilmiştir. Söz konusu eserler, Freud'un temel kuramsal kavramları olan İd-Ego-Süperego yapıları, ile Thanatos içgüdüleri ve Oidipus/Elektra kompleksleri bağlamında incelenmiş; ardından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacı, farklı etnik köken, kültür, dönem ve cinsiyet yapılarına sahip karakterlerin, içsel dünyalarının edebi metinler aracılığıyla nasıl yansıtıldığı ortaya koymaktır. Üç farklı ulus edebiyatında psikanalitik temsillerin karşılaştırmalı olarak ele alındığı üçlü bir çalışma, literatürde sınırlı olmasından dolayı, bu alana katkı sunmayı hedeflemektedir. Çalışmada, temel olarak Psikanalitik İnceleme Yöntemi kullanılmış; ancak bazı durumlarda Sosyolojik ve Hermaneutik İnceleme Yöntemlerden de yararlanarak çok yönlü bir analiz yaklaşımı benimsenmiştir. Sonuç olarak, edebi metinlerin farklı dönem veya kültüre ait olmalarına rağmen, farklılıklar kadar benzer psikanalitik dinamiklerle de karşılaşılmıştır. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Psikanalitik, İd-Ego-Süperego, Eros/Thanatos, Oidipus/Elektra.
