6
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Archived Theses
Dersim (Tunceli) yöresinde derlenen Zazaca ağıtların yapısal ve tematik yönden incelenmesi
Ağıt, gerçek olaylara dayalı kurmaca yönü az olan edebi ürünlerden biridir. Bu durum ağıtı, diğer edebi ürünlerden ayırarak toplumsal hafızanın aktarımını sağlayan, önemli bellek aktarım aracı yapmıştır. Özellikle yazılı tarihin bulunmadığı toplumlarda, tarihi olayları konu alan ağıtlar, aynı zamanda birer sözlü tarih anlatılarıdır. Edebi ürünlerinin tamamen sözlü gelenek içinde yayıldığı Dersim yöresinde, bölgenin tarihi ve sosyoekonomik yapısının yol açtığı olayları konu alan ağıtlar, bölgeye dair yazılı tarihin oluşturulmasında bir ön kaynak niteliğindedir. Bu durum bölgede, yazılı edebiyat geçmişi son 25-30 yıla dayanan ve sözlü gelenek içinde varlığını sürdüren ağıtların hafızalardan yok olmadan, bir an önce kayıt altına alınmasının önemini arttırmaktadır. Ağıt, gerçekleri konu alsa da ağıtın edebi bir tür olduğu göz ardı edilmeden derlenen ağıtlar sanatsal çerçevede analiz edilmelidir. Bugüne dek yöre ağıtlarıyla ilgili yapılan sınırlı sayıdaki çalışmada, ağıtlar derlenmiş ve konu yönünden incelenerek hikâyeleri aktarılmıştır. Ağıtlarla ilgili genel bir edebi analiz yapılmamıştır. Bu çalışmada, ağıtların yok olmasının önüne bir nebze de olsa geçebilmek için incelemeye tabi olan 70 ağıttan 44'ü bizzat araştırmacı tarafından derlenerek kayıt altına alınmıştır. Derlenen ağıtlar üzerinden ağıtı var eden olgu ve olaylara, ağıt etrafında süren tartışmalara, yöre ağıtlarının söylendikleri dile, ağıtların kültürel bellek aktarımındaki rolü ve önemine açıklık getirilmiştir. Böylece ağıtların hem varoluşsal sürecinin anlaşılır olması sağlanmış hem de yapısal ve tematik yönden analizleri yapılarak edebi değeri ortaya konmuş, mevcut kaynaklardaki eksiklikler giderilmeye çalışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Dersim, Zazaca Ağıtlar, Ağıtlarda Yapı, Ağıtlarda Tema, Öyküleriyle Ağıtlar.
تێزى دکتۆرا چاودێر بە نمونە ەنگدانەوەى ڕەخنەى شیعر لە ڕۆژنامەگەریى کوردیدا، ڕەخنەى
This thesis entitled "The Reflection of Poetry Criticism in Kurdish Journalism: Chawder Criticism as an Example" provides a critical re-reading of articles published in the appendix of the Chawder newspaper from 2005 to 2012. It explores various critical approaches within these articles with the aim of identifying shortcomings and offering solutions. The study functions on two levels: it identifies unresolved issues in criticism and addresses them while also working to solve challenges that are central to this type of literary criticism. The topic is of considerable importance in Kurdish literary research yet it has received limited scholarly attention. This thesis seeks to highlight the development of poetry criticism in Kurdish journalism and assess the level of Kurdish literary criticism through the evaluation of poetry reviews and collections guided by critical schools and principles. In addition to descriptive and analytical methods several other research approaches have been employed throughout the study. The scope of the research focuses on 42 poetry criticism articles published within the designated period. The thesis opens with an introduction followed by three chapters a conclusion a list of sources and an abstract. The first chapter provides a general discussion of literature with a specific focus on poetry divided into six key topics. The second chapter addresses the role of journalism in literary development examining a number of newspapers that have made notable contributions to poetry and literary research. The third chapter offers a detailed study of the Chawder newspaper analyzing its poetry-related articles through various critical frameworks، including historical, social, psychological constructivist, feminist , hermeneutic, symbolic, artistic and self-critical approaches. The study concludes that twenty of the reviewed articles lacked adherence to any specific critical school or principle while the remaining twenty-two reflected deliberate engagement with critical theories demonstrating expertise in various approaches.
Tunceli ve Bingöl ağızlarında gramatik karşılaştırmalar
Bu çalışma, Zazacanın Kuzey(Tunceli merkez ağzı) ve Güney(Bingöl merkez ağzı) diyalektleri arasındaki gramer yapılarını karşılaştıran kapsamlı bir araştırmayı hedeflemektedir. Tunceli merkez ağzı ve Bingöl merkez ağzı arasındaki dilbilgisel yapıların ayrıntılı bir şekilde incelenmesi, dilbilgisinin anlaşılmasına ve bu diyalektler arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların belirlenmesine olanak sağlayacaktır. Çalışmada, her iki diyalektin isim ve fiil çekimi, cümle yapısı ve postpozisyonlar gibi temel dilbilgisel yapıları karşılaştırmalı bir şekilde ele alınacaktır. Güney ve Kuzey diyalektte bu yapısal farklılıkların yanı sıra ortak özellikler de vurgulanacak ve her iki diyalektin gramer yapısındaki benzerlikler ve farklılıklar derinlemesine incelenecektir. Bu araştırmanın literatüre katkısı, Zazacanın bölgesel çeşitliliği ve dilbilgisel yapısının daha iyi anlaşılmasına yardımcı olacaktır. Zazaca dilbilgisinin Güney ve Kuzey diyalektleri arasındaki karşılaştırmalı analizi, dilbilimcilerin ve araştırmacıların bu diyalektler arasındaki ilişkiyi daha iyi anlamalarını sağlayacak ve dilbilim alanında yeni bir bakış açısı sunacaktır. Sonuç olarak, bu çalışma Zazaca dilbilgisinin Güney ve Kuzey diyalektleri arasındaki karşılaştırmalı bir analizini sunarak, dilbilim alanında önemli bir boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Zaza dilinin bölgesel çeşitliliği ve bu çeşitliliğin dilbilgisel yapısı üzerindeki etkileri, bu çalışmanın temel odak noktalarını oluşturacaktır. Bu araştırmanın sonuçları, dilbilim araştırmalarında Zazacanın genel dilbilgisel özellikleri hakkında daha derinlemesine bir anlayış geliştirilmesine yardımcı olacaktır.
Ortaöğretim öğrencilerinin Zazaca konuşma becerilerinin incelenmesi: Kır-kent karşılaştırması Bingöl örneği
2009'da yayınlanan UNESCO Tehlike Altındaki Diller Atlası'nda dünyada konuşulan 6500'den fazla dilin; 2400'den fazlasının yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu belirtilmiştir. Zazaca UNESCO'ya göre yok olma tehlikesi altında bulunan diller grubuna girmekte ve bu gruba mensup olan dillerde dili konuşan yetişkin sayısı fazla ancak dili öğrenen çocuk sayısında çeşitli kısıtlamalardan dolayı düşüş görülmektedir. Bir dili konuşanların yaşı bir dilin varlığını sürdürebilmesinde oldukça önemli bir etkendir. Bir dili ana dili olarak öğrenen çocuk sayısı arttıkça o dilin yok olma tehlikesi de azalır. Yapılan araştırmada ortaöğretim kurumlarında eğitim gören öğrencilerin Zazaca alıcı dil ve ifade edici dil becerileri ölçülmek istenmiş ve günlük hayatlarında Zazaca konuşmaya ne kadar yer verdikleri, kendilerinin ve ailelerinin Zazacaya karşı tutumları da değerlendirilmiştir. Ayrıca kentsel ve kırsal bölgelerde yaşayan öğrencilerin Zazaca alıcı dil ve ifade edici dil becerilerinde farklılık olup olmadığı değerlendirilmiş ve sebepleri araştırılmıştır. Yapılan bu çalışmayla Zazacanın günlük hayatta nasıl daha aktif bir şekilde kullanılabileceği ve hem devlet kurumları hem de sivil toplum kuruluşları destekli ne tür çalışmalar yapılması gerektiği ile ilgili çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Zazaca öğretiminde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri üzerine fenomenolojik bir çalışma
Önemli bir kültürel mirasın taşıyıcısı olan Zazaca, yüzyıllarca sözlü gelenekle varlığını sürdürmüştür. Fakat modern eğitim sisteminde resmi olarak yer almaması nedeniyle, yeni nesillere aktarımında ciddi aksamalar yaşamıştır. Bu durum, yalnızca dilin kaybını değil, aynı zamanda o kültüre özgü değerlerin, toplumsal belleğin ve kimlik oluşumunun zayıflamasını da beraberinde getirmiştir. Dolayısıyla dil öğretiminin toplumsal ve kültürel işlevi, eğitim politikaları kapsamında yeniden ele alınması gereken kritik bir konu olarak öne çıkmaktadır. Araştırmada, 2012-2013 eğitim-öğretim yılından itibaren uygulamaya konulan seçmeli Zazaca ders süreciyle birlikte, Bingöl ilindeki uygulamaların yerinde incelenmesi hedeflenmiştir. Araştırmanın temel amacı, Zazaca öğretim sürecinde görev yapan öğretmenlerin karşılaştıkları sorunları belirlemek ve öğretmenlerin deneyimlerinden yola çıkarak bu sorunlara yönelik çözüm önerilerini ortaya koymaktır. Literatürde benzer dil öğretim yaklaşımları ve yöntemleri geniş yer bulurken, Zazaca gibi yerel dillerinin öğretiminde yaşanan problemlerin akademik açıdan yeterince incelenmemiş olması, çalışmanın özgünlüğünü ortaya koymaktadır. Bu çalışma, nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji deseninde yapılan bir araştırmadır. Bu desenin seçilmesindeki ana amaç, öğretmenlerin tecrübelerinden yararlanarak Zazaca öğretiminin etkili bir şekilde yapılabilmesi için pratik çözümler geliştirmektir. Araştırmanın katılımcılarını Bingöl ilinde bulunan ortaokul ve Halk Eğitim Merkezlerinde görev yapan Zazaca öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırma katılımcıları amaçlı örneklem yöntemine göre belirlenmiştir. Araştırma verilerinin toplanmasında araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme ve gözlem formları kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde, içerik analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma; Zazaca öğretmenleriyle yapılan görüşmeler, sınıf gözlemleri ve doküman analizi gibi nitel yöntemin gerektirdiği araştırma teknikleri kullanılarak yürütülmüştür. Çalışmanın sınırları, sadece bu coğrafi bölgede uygulanan öğretim süreçlerine odaklanması ve öğretmenlerin kişisel deneyimlerine dayalı veriler üzerinden ilerlemesi olarak belirlenmiştir. Böylece elde edilen bulgular; hem öğretmenlerin uygulama sahasındaki zorluklarını hem de mevcut eğitim politikalarının aksayan yönlerini ortaya koyarak, geleceğe yönelik iyileştirme önerilerine zemin hazırlamaktadır. Araştırmanın ortaya koyduğu veriler, sadece eğitimciler ve politika yapıcılar için değil; aynı zamanda kültürel mirasın korunması ve yerel dillerin yaşatılmasına yönelik stratejik planlamalarda da önemli bir referans niteliği taşımaktadır. Bu bağlamda çalışmanın, yerel dillerde eğitiminin geliştirilmesi ve sürdürülebilir kılınması açısından akademik ve pratik katkıları büyük önem arz etmektedir. Anahtar Sözcükler: Zazaca, Öğretim, Okul, Seçmeli Ders, Problem, Çözüm Önerisi,
Zazacanın sentaksı (Sözdizimi)
Bu çalışma, İranî diller ailesinin tehlike altındaki dillerinden biri olan Zazacanın sentaktik (sözdizimsel) yapısını geleneksel ve çağdaş dilbilim kuramları ışığında sistematik biçimde betimlemekte ve analiz etmektir. Uluslararası literatürde yeterince çalışılmamış olan Zazaca, özellikle sentaks düzeyinde kapsamlı akademik bir incelemeye konu olmamıştır. Bu çalışma, Zazacanın temel cümle yapısı, özne-yüklem uyumu, olumlu/olumsuz tümce yapıları, soru cümleleri ve yan cümle türlerini ele alarak, dilin çekirdek sentaktik özelliklerini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. Araştırma şu sorulara odaklanmaktadır: Zazacanın temel cümle yapısı nedir ve hangi sözdizimsel varyasyonlar görülmektedir? Yan cümleler hangi yapılara dayanmakta ve bağlaçların işlevi nedir? Soru ve olumsuz cümleler hangi stratejilerle oluşturulmaktadır? Lehçeler arasında sentaks düzeyinde ne tür farklılıklar vardır ve fiil ekleri bu lehçelerde nasıl konumlanmaktadır? Çalışma nitel bir araştırma desenine sahiptir. Veri toplama yöntemi olarak metin derlemesi (corpus analysis) kullanılmış, atasözleri, masallar, hikâyeler ve romanlardan oluşan bir yazılı derlem oluşturulmuştur. Veriler betimleyici dilbilim yöntemleriyle çözümlenmiş, mevcut literatürle karşılaştırılmıştır. Bulgular, Zazacanın temel cümle yapısının belirgin biçimde SOV düzeninde olduğunu göstermektedir. Morfolojik açıdan kısmi ergatiflik sergileyen dil, sözdizimi bakımından akuzatif özellik göstermektedir. Cümlenin merkezinde fiil, ekseninde özne yer almaktadır. Lehçeler arasında ise bazı farklar vardır: Güney Zazacasında bazı fiil ekleri fiilden önce, Kuzey Zazacasında ise genellikle sonra gelmektedir. Bu çeşitlilik, Zazacanın bölgesel zenginliğini ve tipolojik önemini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu tez Zazacanın sentaksına dair kapsamlı ve sistematik bir inceleme sunmakta; hem genel dilbilim ve İranî diller tipolojisine hem de Zazacanın korunması, standartlaştırılması ve canlandırılmasına katkı sağlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Zazaca, Sentaks (sözdizimi), Zazaca Gramer, Cümle Yapısı, Dil Tipolojisi, Dilbilimsel Analiz, İranî Diller.