Institute of Graduate Studies in Science
27
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Archived Theses
Burulma düzensizliği bulunan binaların deprem performanslarının değerlendirilmesi
Dünyanın tanık olduğu en kötü doğal afetler; dünyanın birçok bölgesini ani, periyodik ve neredeyse düzenli bir şekilde etkileyebilecek olan depremlerden kaynaklanmaktadır. Yapıların sismik davranışını etkileyen en önemli faktörlerden biri, taşıyıcı sistemin plan ve düşeydeki düzeniyle ilişkilidir. Deprem sırasında yapıların göçmesinin nedenleri arasında yapının kütlesi, rijitliği ve geometrisindeki süreksizlik ve düzensizlikler yer almaktadır. Mevcut ve yeni kentsel altyapının büyük bir kısmında düzensiz yapılara sık sık rastlanmaktadır. Plandaki düzensizlikler, deprem sırasında yapıların yıkılmasının önemli nedenlerinden biridir. Binalarda, köprülerde ve kesintisiz hizmet sunan yapılarda aşırı burulma etkisinden kaynaklanan birçok hasar gözlenmektedir. Burulma düzensizliği yüksek binalar için daha fazla bir etkiye yol açmaktadır. Burulma etkisi, depremden kaynaklanan kat ötelemelerinin değişmesine neden olur. Bu da binanın dış akslardaki elemanlarda gerilmelerin yoğunlaşmasına neden olur. Bu çalışmada düzensiz yapıların sismik davranışları ve spesifik olarak burulma düzensizliği incelenmiştir. Çalışmada öncelikle binalarda karşılaşılabilen düzensizlik durumları verilmiştir. Çalışmanın amacına ulaşmak için 16 adet betonarme bina modeli tasarlanmıştır. Bu modeller, perde duvarlarının plandaki konumları değiştirilerek elde edilmiştir. Analiz metodu olarak Mod Birleştirme ve Zaman Tanım Alanında Analiz kullanılmıştır, yapısal çözümlemelerde ETABS programı kullanılmıştır. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) ve Amerika İnşaat Mühendisleri Birliği (ASCE7-16) yönetmeliklerine uygun olarak her model için ayrı iki yapısal çözümleme yapılmıştır. Böylece, planda perde duvar konumlarının değişimlerinin binaların burulma davranışına etkisini, analiz yöntemleri ve yönetmeliklerin burulma davranışını tanımlamadaki farklılıklarını ortaya koyma imkanı doğmuştur. Ayrıca deprem yüklerinin binaya etkime açılarının değişiminin binaların burulma davranışına etkisi incelenmiştir. İleriki çalışmalarda bina modeli, planda perde duvar konumu, analiz yöntemi, yönetmelik gibi parametreler değiştirilerek yapılarda oluşan burulma etkilerinin farklı yönlerden karşılaştırmalı olarak araştırılması önerilmektedir.
Elektrik dağıtım şebekesinde meydana gelen elektrik kesintilerine ait kalite parametrelerinin makine öğrenimi ile ölçülmesi: Diyarbakır ili Çınar ve Ergani ilçelerine ait performans ölçümü
Elektrik enerjisinin, üretim noktasından tüketim noktasına güvenilir, kaliteli ve kesintisiz bir şekilde taşınması gerekmektedir. Elektrik enerjisinin tüketiciye ulaşmadan hemen önceki dağıtım şebekesi bölümünde, birçok nedenden dolayı arıza meydana gelmektedir. Bu sebepler arasında elektriksel, mekanik, atmosferik, dış müdahaleler, ekonomik ömrünü tamamlama ve yanlış manevralar öne çıkmaktadır. Arızalar sonucu oluşan elektrik kesintilerinde iletişim, ulaşım ve güvenlik sistemleri aksaklığa uğrar; elektriğin çok önemli olduğu hastaneler, havalimanları ve sınır karakollarında istenmeyen sorunların ve toplumsal olayların yaşanmasına neden olabilir. Elektrik kesinti nedenlerinin iyi bilinmesi sayesinde doğru analiz yapılarak olumsuz etkilerinin azaltılması sağlanabilir. Diyarbakır ili Çınar ve Ergani ilçelerinde elektrik enerjisinin tüketiciye ulaşmasını sağlayan elektrik dağıtım şebekesinin büyük bölümü havai hatlardan oluşmaktadır. Havai hatlardan oluşan elektrik dağıtım şebekesi, hava şartlarından doğrudan etkilenmektedir. Bu durum doğrudan arıza sayı ve süresini de etkilemektedir. Bu nedenle, elektrik arızalarının hava şartlarından ne kadar etkilendiğinin bilinmesi sağlıklı bir performans ölçümü için önemlidir. Bu çalışmada, Diyarbakır ili Çınar ve Ergani ilçelerinde elektrik dağıtım şebekesi arızalarında oluşan tedarik sürekliliği kalite parametrelerinin hava koşullarına göre tahmin edilebilirliği, makine öğrenimi modelleri kullanılarak incelenmiştir. Makine öğrenimi modelleri; günlük maksimum sıcaklık, minimum sıcaklık, sıcaklık farkı, yağış miktarı ve rüzgâr hızı öznitelikleri kullanılarak eğitilmiştir. Bu çalışmada kullanılan veriler, makine öğrenimi derin öğrenme modelleri arasında yer alan LSTM'e ve karar ağacı modelleri olarak XGBoost, CatBoost, LightGBM ve Rastgele Orman'a dayalı olarak 3 farklı strateji ile eğitilmiştir. 3 stratejinin ortalaması göz önüne alındığında CatBoost modelinin diğer yöntemlere kıyasla daha başarılı olduğu tespit edilmiştir. CatBoost modelinin, 3 strateji için elde ettiği ortalama doğruluk performansları sırasıyla %75,1; %80,07; %78,49 olduğu gözlemlenmiştir. CatBoost modeli sayesinde elektrik dağıtım şebekesinin hava şartlarına olan hassasiyeti ölçülebilmektedir. Önerilen bu model sayesinde performans karnelerinin daha sağlıklı hesaplanması, elektrik kesintilerinin hangi hava koşullarına daha fazla hassasiyet gösterdiğinin tespiti ve bu tespit sayesinde daha etkin bakım, onarım ve yatırım stratejilerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Ayrıca, hava koşullarından bağımsız olarak meydana gelen arıza sayı ve sürelerindeki artışların tespit edilmesi de amaçlanmıştır.
Mevcut betonarme binaların detaylı deprem performans analizi için basitleştirilmiş bir yöntem geliştirilmesi
Depremler, tarih boyunca birçok ülkede büyük yıkımlara yol açarak insanlık üzerinde ciddi etkilere sahip olmuştur. Jeolojik kayıtlar ve tarihsel veriler dünyada depremlerin sürekli olarak meydana gelmeye devam edeceğini göstermektedir. Yapılan bilimsel çalışmalar dünya üzerindeki tüm ülkelerin deprem açısından farklı derecelerde risk altında olduğunu belirtmektedir. Ülke topraklarımızın yaklaşık %95'inin deprem olabilirliği açısından riskli bölgeler üzerinde olması, ülke nüfusunun da tamamına yakını bu bölgeler üzerinde yaşaması, ülkemizdeki yapıların depreme dayanıklı bir şekilde tasarlanmasının ve ülkemizdeki mevcut bina stokunun deprem performanslarının değerlendirilmesinin önemini daha da artırmaktadır. Dolayısıyla can ve mal kayıplarını minimize etmek, ülke ekonomisini korumak ve toplumdaki sosyolojik etkileri yönetmek için özellikle mevcut binaların deprem etkisi altındaki davranışının, diğer bir deyişle performansının belirlenmesi, daha sonra da olası bir yetersizlik durumunda gereken tedbirlerin alınması bir zorunluluk haline gelmektedir. Mevcut binaların deprem performanslarının belirlenmesinde deprem etkisiyle taşıyıcı elemanların her iki ucunda oluşan dönmelerin tahmin edilmesi ve yorumlanmasının karmaşık olmasından ötürü bu çalışmada deprem etkisiyle eleman uçlarında oluşacak dönmelerin deplasmanlarla ilişkilendirilmesi neticesinde deplasman temelli formülasyonlar geliştirilerek bina performansının tahmin edilmesinde kesme kuvveti (V) ve deplasman (D) tabanlı güvenilir bir yöntem geliştirilmesi amaçlanmıştır. VD yöntemi adı ile geliştirilen bu yöntem binaların doğrusal analizinden elde edilen kesme kuvveti ve buna karşılık gelen yatay deplasmanları kullanarak kesme kuvveti ve yatay deplasman kapasiteleriyle karşılaştırmaktadır. Çalışmada kesme kuvveti kapasitesi moment kapasitesinden, deplasman kapasitesi de kolon uçlarında oluşan eğrilikten hesap edilmiştir. VD yöntemine ait hasar sınırları ve hasar durumlarının belirlenmesinden sonra plastik mafsal uzunluğunun kolonların deprem performanslarını ciddi şekilde etkilediği tespit edildiğinden dolayı yapılan çalışma ile hem güvenli tarafta kalması hem de pratik olması açısından TBDY2018'de tanımlanan plastik mafsal boyu bu çalışmada referans olarak alınmıştır. Çalışma kapsamında simetrik ve düzenli geometriye sahip dört bina, mevcut bina şeklinde düzenlenmiş ve önerilen yöntemde, kullanılan formülasyonların temelleri atılmıştır. Daha sonra nispeten düzenli geometriye sahip üç adet ve düzensiz geometriye sahip asimetrik üç adet bina daha çalışmaya dâhil edilerek doğrusal performans analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda sekiz bina için VD Yöntemi ile TBDY2018 arasında %100 uyumun olduğu ancak aşırı düzensiz iki binada ise uyumun nispeten daha düşük olduğu bulunmuştur. Bu uyum göz önünde bulundurulduğunda VD Yönteminin bir alternatif deprem performans değerlendirme tekniği olabileceği görülmüştür. Ayrıca VD Yönteminin ülkemizde sıklıkla kullanılan yapısal analiz programları ile olan uyumları da incelenmiştir. Önerilen yöntemin diğer paket programlara nazaran daha güvenli tarafta kalmakla beraber çalışma kapsamında kullanılan paket programlarla genel olarak uyumlu çıktığı belirlenmiştir.
Sorgulayıcı bir bakış açısıyla iklim değişikliğine dair uluslararası metinlerin değerlendirilmesi ve Türkiye'nin durumu
Küresel iklim değişikliği, "insan faaliyetlerinin sonucu olarak atmosfere salınan ve sera etkisi yaratan gazların birikmesiyle yerküremizin sıcaklığının artmasına bağlı olarak iklim sisteminde meydana gelen düzensizlikler" olarak tanımlanabilir. Tüm canlı yaşamını tehdit eden ve sürekli büyüme eğiliminde olan bu önemli problem uzun yıllardır küresel çapta, tüm yaşam sektörleri arasında ve organize edilen toplantılarda tartışılagelmektedir. Bu toplantıların gerekliliği ve iklim değişikliği konusunun geniş çevrelerce ele alınması ihtiyacı söz konusu çalışmaların kurumsal olarak organize edilmesini ve yönlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu zorunluluğun sonucu olarak, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi, Kyoto Protokolü ve Hükümetlerarası İklim Değişikliği Panelleri gibi uluslararası sözleşme, protokol ve metinler ortaya çıkmıştır. Güncel literatürde IPCC raporlarını konu edinmiş birçok çalışmaya rastlanmakla birlikte -bu çalışmada yapıldığı gibi- ağırlıklı olarak sorgulayıcı bir bakış açısı ile konuyu ele alan çalışmalara ne yazık ki rastlanmamıştır. Pandemi süresince IPCC faaliyetlerine yönelik ise bugüne kadar yapılmış ve literatüre geçmiş hiçbir çalışmaya ulaşılamamıştır. Diğer taraftan, KP üzerinde çok sayıda yayınlanmış çalışma olmakla birlikte bu çalışmaların her birinin protokolün bir veya birkaç maddesi üzerinde kritik yaptığı görülmektedir. Ülkemizin belirtilen uluslararası metinlere karşı pozisyonuna, bu metinlerden kaynaklanan yükümlülüklerine ve bu metinlere katkısına yönelik olarak uluslararası düzeyde basılı çalışmaların olmadığı, ulusal düzeyde ise bu tür çalışmaların yetersiz olduğu görülmüştür. Bu tez kapsamında yapılan detaylı literatür araştırması sonucunda, oldukça önemli ve birbiri ile ilişkili olan bu metinlerin tamamını konu alan ve bunların üzerinde kritik, eleştiri yapan çalışmalara hala ciddi bir ihtiyaç olduğu kanaatine varılmıştır. Bu çalışma, belirtilen bu ihtiyacı bir nebze gidermek için yapılmıştır. Bu ihtiyaç aynı zamanda bu tezin amacını da belirlemektedir. Daha açık bir şekilde ifade etmek gerekirse; tezin amacı, uluslararası önemli metinlerden olan IPCC raporları ve Kyoto Protokolünün eleştirel bir bakış açısıyla ele almak ve ülkemizin bu metinler bağlamında pozisyonunu ortaya koymaktır. Bu kapsamda çalışmada, IPCC ve Kyoto Protokolü'nün iklim değişikliği konusunda üstlenmiş olduğu uluslararası yol göstericilik ve emisyon azaltımındaki misyonlarında ne kadar başarılı olduğu ayrı iki ana başlık altında tartışılmıştır. Bunun yanı sıra IPCC'nin pandemi süresince ne tür güçlükler ile karşılaştığı ve bu güçlükleri nasıl aştığı da ayrı bir ana başlık altında incelenmiştir. Bunlara ek olarak Türkiye'de sera gazı kavramını tanımlama hassasiyeti ayrı bir ana başlık altında tartışılmıştır. Diğer bir ana başlık altında ise ülkemizin söz konusu uluslararası metinler karşısındaki duruşuna, bu metinlerden kaynaklanan yükümlülüklerine ve bu metinlere katkısına değinilmiştir. Bu yapılırken öncelikle önceki çalışmalar özetlenmiş ve tartışılmıştır. Ancak bununla yetinilmemiştir. Anılan metinler özgün bir bakış açısı ile doğrudan değerlendirilmiş ve eleştirel bir bakış açısı ile tartışılmıştır. Dolayısıyla hem konu ile ilgili bugüne değin yapılmış çalışmalar bir araya getirilerek tartışılmış hem de özgün bazı tespitler yapılmıştır. Bunlara bağlı olarak da bazı önerilerde bulunulmuştur. Buna göre tez toplam 7 (yedi) kısımdan oluşmaktadır. Oldukça yüklü bir literatür araştırması içermesi nedeniyle literatür çalışması "giriş" bölümünün ardından ikinci bir başlık altında sunulmuştur. Daha sonra IPCC Raporları ve Pandemi Süresince IPCC çalışmaları iki ayrı başlık altında verilmiştir. Kyoto Protokolü ise Dördüncü bölümde yer almaktadır. Beşinci bölümde Türkiye'nin bakış açısı değerlendirilmiş, altıncı bölümde ise ülkemizin anılan uluslararası metinler karşısındaki durumu detaylandırılmıştır. Sonrasında çalışmanın tamamından elde edilen sonuçlar/çıkarımlar ve yapılan öneriler ise son bölümde sunulmuştur. Referans listesi ile tez sonuçlandırılmıştır.
Farklı dozlarda uygulanan etil metan sülfonatın biberde (capsicum annuum L.) bitki gelişimi, bazı fizyolojik parametreler ve phytophthora capsici üzerine etkileri
Bu çalışmada Kandil, Üçburun biber çeşitleri ve Çermik biberi olarak bilinen yerel bir genotipte Etil Metan Sülfonat (EMS) kullanılarak mutasyon oluşturulup, verimli, kaliteli ümitvar hatların elde edilmesiyle biberde görülen kök boğazı yanıklığı (Phytophthora capsisi) hastalığına dayanıklı belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla biber tohumları kimyasal mutagen kaynağı EMS ile %0,1, %0,2, %0,3, %0,4, %0,5, %0,75 ve %1,0 dozlarında kimyasala maruz bırakılmıştır. Çalışma M1 ve M2 dönemlerini kapsayıp (2023 2024 yılları); M1 generasyonu döneminde tohumlarda çimlendirme çalışmaları, fide döneminde ''Etkili Mutasyon Dozunu'' belirleme çalışmaları ve araziye fidelerin dikimi gerçekleştirilmiştir. M2 generasyonu döneminde ise bir önceki yıl toplu seleksiyon yöntemi ile alınan biber tohumları ekilmiştir. M2 generasyonunda sera ortamında saksılardaki fidelere kök çürüklüğü hastalığı bulaştırılmış ve nekroz boyları (cm) ölçülmüştür. Arazide ise fidelerin dikimleri yapılmış ve sezon sonunda teksel seleksiyon yöntemi ile seçilen hatlardan tohumlar alınmıştır. M1 ve M2 generasyonundaki morfolojik karakterizasyonlar, Uluslararası Yeni Bitki Çeşitlerinin Korunması Birliği (UPOV) ve Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğü (TTSM) biber tanımlama kriterlerine göre yapılmıştır. Mutasyon ıslahı çalışmalarında seçilimlerin yapıldığı M2 generasyonunda hasat parametresi incelendiğinde; Üçburun biber çeşidine ait hatlarda en yüksek toplam verim %0,3+9 saat uygulamasında; en az verim ise geri kalan tüm uygulamalarda tespit edilmiştir. Çermik genotipine ait hatlarda ise en fazla verim %0,4+6 saat uygulamasında; en düşük verim ise %1,0+6 ve %1,0+9 saat uygulamalarında tespit edilmiştir. Kandil biber çeşidine ait hatlarda ise en fazla verim %0,2+9 saat uygulamasında (20.253,10 g); en düşük verim ise %0,3+9 (6.816,90 g) ve %0,75+9 saat (8.399,40 g) uygulamalarında tespit edilmiştir. Elde edilen verilere göre kimyasal mutagen kullanımı ile artan dozlarda ve artan sürelerde mutagenlerin kullanımı ile bitki tohumlarında çimlenme oranlarının azaldığı, bitki boylarında kısalmaların yaşandığı, yapraklardaki prolin miktarı, SOD ve CAT gibi enzim miktarlarının artan dozlara bağlı olarak arttığı tespit edilmiştir. Çalışma sonunda elde edilen tüm parametrelerin istatistik sonuçlarına göre üç biber çeşit/genotipinden elde edilen en verimli hatlar belirlenmiştir. Üçburun çeşidine en verimli hatlar %0,3+9 saat, %0,2+9 saat ve %0,4+6 saat uygulamalarından; Çermik genotipinde en verimli hatlar, %0,4+6 saat, %0,1+9 saat ve %0,2+9 saat uygulamalarından; Kandil çeşidinde en verimli hatlar, %0,2+6 saat uygulamasından ve %0,1+9 saat uygulamasında tespit edilmiştir. Sonuç olarak bitki ıslahında yeni çeşitlerin elde edilmesinde, kimyasal mutagenlerin kullanımı ile biberlerde varyasyonların elde edilebilmesi mümkün görünmektedir. Elde edilen sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde; pazar değeri yüksek, albenisi olan ve hastalığa dayanıklı çeşitlerin seçimi yapılarak yeni hatların elde edildiği düşünülmektedir.
Kent merkezinde yeraltı sularının içme suyu olarak kullanılabilirliği ve mevcut bilgi sistemlerine eklenerek incelenmesi; Diyarbakır, Kayapınar örneği
Radyometrik tarihleme ve diğer yöntemlerle dünyamızın yaklaşık yaşının 4.55 milyar yıl yaşında olduğu kanıtlanmıştır. Dünyanın oluşum süresi veya sonrasında yüzeyine çeşitli gök taşları çarparak yapılarında bulunan donmuş buzlar, silikatlar ve metaller yer kabuğuna katılmıştır. Bu durum belirli süreçlerle karaların ve okyanusların oluşmasına sebep olmuştur. Ağır metal ve nikel elementleri merkeze doğru inerek çekirdeği oluşturmuştur. Zamanla soğumaya başlayan yer kabuğu ilkel kabuğu oluşturmuştur. Tektonik levha hareketleri sonucunda günümüz kıtaları meydana gelmiştir. Ardından kayaç türleri olan magmatik (sokulum) kayaçlar, sedimanter (çökel) kayaçlar ve metamorfik (başkalaşım) kayaçlar meydana gelmiştir. Tüm bu jeolojik süreçlerin sonunda yer kabuğu yüzeyi ve içerisinde birtakım yapılar oluşmuştur. İlkçağlardan beri insanoğlunun dikkatini çeken bu yapılar, içerisinde bulunan değerli-yarı değerli taşlar ile metaller günümüze kadar önemini korumuştur. Değerli-yarı değerli taşlar ile metaller endüstri, kuyumculuk ve mücevhercilik sektöründe çeşitli şekillerde kullanılmıştır. TSE 6173-6174 listesinde bulunan 213 adet değerli-yarı değerli taşlar içerisinde tez içeriğinde daha çok kullanılan yaklaşık 80 adet süstaşı hakkında ve kuyumculuk ile mücevher alanında kullanılan 4 adet (altın, gümüş, platin, bakır) değerli metal hakkında bilgilendirme yapılmıştır. Lapidary taş süsleme alanında kullanılan işlem ve yöntemlere, gemolojide yüksek değere sahip mücevher taşı analizlerinin kalite tespitinde kullanılan teknolojik aletlere ve kuyumculuk alanında kullanılan değerli metallerin alaşımında yapılması gereken teknikler detaylıca araştırma yapılarak irdelenmiştir. Bu kullanım alanlarının dışında spesifik olarak arkeo-gemoloji, mimari yapılar, edebiyat, felsefe, tıbbi jeoloji, litoterapi ve radyestezi (ışımduyu) gibi konularda değinilmiştir. Ayrıca değerli-yarı değerli taşların sertifikasyonu ve ekonomik potansiyeli hakkında kısa bilgilendirmeler yapılmıştır. Konumuz gereği değerli-yarı değerli taşlar ile metallerin oluşum süreçleri, özellikleri ve kullanım alanları hakkında literatür çalışmaları yapılarak daha detaylı bilgiler tezimiz içeriğine katılmıştır.
Bitlis Hatibiye Medresesi koruma ve restorasyon önerisi
Bu tez çalışması, Bitlis kent merkezinde yer alan Hatibiye Medresesi'nin korunması ve restorasyonuna yönelik bilimsel temelli yaklaşımlar geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi, tarihî yapıların korunmasına ilişkin farkındalık oluşturmak, kentin kültürel sürekliliğine katkı sağlamak ve kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılmasında bilimsel yöntemlerin önemini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda Hatibiye Medresesi'nin tarihsel gelişimi, mimari ve yapısal özellikleri, geçirdiği onarımlar, çevresiyle ilişkisi ve mevcut durumu arşiv belgeleri, literatür taraması ve yerinde yapılan gözlemler aracılığıyla kapsamlı biçimde incelenmiştir. Bu süreçte, geleneksel ölçüm yöntemlerine ek olarak lazer tarama, drone çekimi ve detaylı fotoğraflama tekniklerinden yaralanılarak, yapının mevcut durumu belgelenmiş ve elde edilen veriler doğrultusunda rölöve çalışması hazırlanmıştır. Rölöve projesi üzerinden yapıdaki bozulmalar, malzeme ve taşıyıcı sistem bağlamında analiz edilmiş; bu analizler doğrultusunda hasar haritaları oluşturularak bozulmaların türleri ve nedenleri bilimsel verilerle değerlendirilmiştir. Restitüsyon çalışması, yazılı ve çizili kaynaklar, arşiv belgeleri ve yerel hafızaya dayalı sözlü bilgilerden elde edilen veriler doğrultusunda yürütülmüş; bu sürece, Bitlis kent merkezinde yer alan Şerefiye, İhlasiye ve Yusufiye medreseleriyle yapılan karşılaştırmalı analizler de dâhil edilmiştir. Bu kapsamda Hatibiye Medresesi, söz konusu yapılarla plan kurgusu, mekânsal organizasyon, cephe düzeni, malzeme kullanımı ve topoğrafyayla kurduğu ilişki açısından ve yapıya ait bilgilerle değerlendirilerek, özgün plan şeması ve mimari bileşenleriyle ortaya konulmuştur. Tez kapsamında geliştirilen restorasyon yaklaşımı, uluslararası koruma tüzükleri ile Türkiye'de geçerli yasal ve yönetsel düzenlemeler doğrultusunda şekillendirilmiş; asgari müdahale, özgünlük, ayırt edilebilirlik ve geri döndürülebilirlik ilkeleri temel belirleyiciler olarak benimsenmiştir. Bu yaklaşım doğrultusunda restorasyon süreci, yalnızca yapısal sorunların giderilmesine yönelik teknik bir müdahale olarak değil, Hatibiye Medresesi'nin tarihî kimliğini ve kültürel miras değerini korumayı amaçlayan bütüncül ve sürdürülebilir bir koruma yaklaşımı kapsamında değerlendirilmiştir. Çalışma sürecinde ortaya konulan yöntem ve önerilerin, benzer nitelikteki tarihî yapıların korunması ve restorasyonuna yönelik gelecekte yapılacak akademik ve uygulamalı çalışmalara katkı sağlaması öngörülmektedir.
Skaler yoğunluk alanlı modifiye edilmiş kütle çekim teorisi
Genel Görelilik teorisini modifiye etmeye yönelik öncü girişimler, Einstein'ın 1915'te teoriyi tanıtmasının hemen ardından 1920'lerde başlatıldı. Bununla birlikte, bu tür girişimler, Evrenin hızlandırılmış bir genişleme aşamasına girdiğinin fark edilmesinden sonra (özellikle 1990'lardan itibaren) önemli ölçüde artmıştır. Bu gizemli hızlı genişlemeyi Genel görelilik teorisinin orijinal formuyla açıklamak mümkün olmadığından, onu değiştirmemiz veya yeni alternatif teoriler sunmamız gerekmektedir. Bu bağlamda, literatürde Genel Görelilik teorisinin modifikasyonu üzerine kapsamlı araştırmalar yapılmıştır. Örneğin, MOND, TeVeS, skaler-tensör, metrik f(R)-gravite, Palatini f(R)-gravite ve metrik-affine f(R)-gravite teorileri yoğun bir şekilde dikkate alınmıştır. Bu tezde, temel olarak ağırlığı 2 olan bir skaler yoğunluğu içeren yeni bir modifiye edilmiş yerçekimi teorisi önerilmiştir. Sırasıyla bir skaler alan ve yukarıda bahsedilen skaler yoğunluk için hareket denklemleri türetilmiş ve karşılaştırılmıştır. Son olarak, elde edilen sonuçlar FRW kozmolojisi çerçevesinde farklı bir bakış açısıyla karşılaştırmalı olarak tartışılmıştır.
Makine öğrenmesi ile fotovoltaik dizilerde elektriksel arıza tespiti
Yenilenebilir Enerji Kaynakları (YEK), artan talep ve küresel çevre problemleri dikkate alındığında sürdürülebilir enerji üretimine önemli ölçüde katkı sunmaktadır. Yenilenebilir enerji kaynaklarından güneş enerjisi, teknik, ekonomik ve çevresel faydalarından dolayı en ilgi çekici güç kaynaklarından biridir. Fotovoltaik (PV) sistemlerinin artan kullanımı, PV endüstrisi tarafından bilinmeyen veya öngörülemeyen çeşitli teknik sorunları ortaya çıkarmıştır. PV dizisi kısa devre ve açık devre hataları, PV arızasına ve daha düşük sistem verimliliğine neden olabilecek sorunlardan biridir. Bu arızalar, düşük ışınım koşullarında veya arızaya yakın elektrik potansiyeline sahip noktalar arasında olması halinde, yani düşük uyumsuzluk oranında meydana geldiğinde neredeyse hiç tespit edilemez. Ayrıca, maksimum güç noktası izleme (MPPT) algoritmaları, farklı çalışma koşulları altında bir PV dizisinin güç çıkışını optimize ederken, bu tür arızaları tespit etme zorluğunu daha da artırabilmektedir. Belirtilen nedenlerden ötürü, PV sistemin sabit ve maksimum verimle çalışabilmesi için bu tür arızaların tespit edilmesi hayati önem arz etmektedir. Bu tezde, PV dizilerde arıza tespiti için gürbüz bir veri odaklı yöntem önerilmiştir. Önerilen yöntem, ayar yapılmadan rastgele gizli katman parametrelerini atama avantajına sahip rastgele vektör işlevsel bağlantı ağlarına (RVFLN) dayanmaktadır. Arıza tespit doğruluğunu azaltan ölçüm gürültüsü, uzun eğitim süresi ve aşırı uydurma gibi etkileri ortadan kaldırmak ve çıktı ağırlıklarını hesaplamak için, kayıp ağırlık faktörlü l2-norm(bu çıkış akımı ise ismi özette daha mantıklı olur) kullanan seyrek düzenleme yöntemi kullanılmıştır. Aykırı değer örneklerine karşı güçlü bir sağlamlık elde etmek için, parametrik olmayan kernel yoğunluğu tahmini, kayıp ağırlıklandırma faktörü atamak için kullanılmıştır. Simülasyon ve deneysel çalışmalar yoluyla önerilen yöntemin performansının, yalnızca PV dizilerinin çıkış akım ve gerilim ölçümlerine dayanarak, kısa ve açık devre arızalarını tespit etmede başarılı olduğu gösterilmiştir. En küçük kare destekli vektör makinesiyle karşılaştırıldığında daha güçlü gürbüzlüğe ek olarak, önerdiğimiz yöntemin kısa devre ve açık devre için sırasıyla% 80 ve% 100 ortalama tespit doğruluğu sağladığı da bu çalışmada gösterilmiştir.
Mardin ilindeki medrese yapılarının cephelerinde oluşan taş bozunmalarının incelenmesi ve xrf spektrometresi ile analizi
Bu çalışmada Mardin ilinde bulunan medrese yapılarının dış cephelerinde meydana gelen bozunmalar ele alınmıştır. Bozunmalar görsel analizler ile belirlenip, cephede haritalama yöntemi ve XRF kimyasal analiz yöntemleri ile incelenmiştir. Bu incelemeler sonucunda yapılarda meydana gelen bozunmalar belirli kategoriler halinde ele alınıp, bu bozunmaların yapılar üzerindeki etkilerine değinilmiştir. Çalışma toplam beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde literatür taraması yapılmıştır. İkinci bölümde konu ile alakalı yapılmış akademik çalışmalar incelenmiş ve Mardin ilinin tarihi, iklim ve coğrafik koşulları incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümde materyal ve metot ile ilgili bilgiler verilmiştir. Aynı başlık altında seçilen medreselerin tarihçelerine, konumlarına ve mimari özelliklerine değinilmiştir. Görsel analizler ile belirlenen bozunmalar cephede haritalama yöntemi ve XRF kimyasal analiz yöntemi ile incelenmiştir. Bu başlıkta analizlerde kullanılan yöntemleri açıklayan bilgiler verilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümü bulgular ve tartışma bölümü olup bu bölümde bozunma kavramı tanımlanıp medreselerde meydana gelen bozunmalar ele alınmıştır. Yapıların dış cephelerinde meydana gelen bozunmalar incelenip fiziksel, kimyasal, biyolojik ve insan etkisi sonucunda meydana gelen bozunmalar olarak kategorilere ayrılmıştır. Yapıda meydana gelen bozunmalar, cephede haritalama ve XRF kimyasal analiz yöntemi kullanılarak ele alınmıştır. Cephede haritalama yöntemi kullanılarak yapıların dış cephelerinde meydana gelen bozunmalar irdelenmiştir. XRF kimyasal analiz yöntemi kullanılarak yapılardaki bozunmalara uğramış taşlardan meydana gelen kimyasal değişimler incelenmiştir. Çalışmanın beşinci bölümde elde edilen veriler değerlendirilmiştir.