4
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Jakarlı dokuma kumaş tasarım ve üretiminde yenilikçi yaklaşımlar
Jakarlı dokuma kumaş üretimi asırlık tarihe sahip eski bir zanaattır. Jakar dokuma kumaşların tasarımı ve dokunması yıllar boyunca zaman alıcı uygulamalar olarak görülmüştür. Jakarlı dokuma kumaş üretmek için el yardımıyla desen oluşturmak önemli bir beceri ve deneyim gerektirmiştir. Desenlerin ve renklerin karmaşıklığı jakarlı dokuma kumaş ürünlerine her zaman ilgi uyandırmıştır. Günümüzde teknolojik gelişmelerin artmasıyla jakarlı dokuma kumaşlarda kalitenin ve ürün çeşitliliği artmıştır. Ticari ve sanatsal değeri arttıran yüksek standartta kaliteli jakarlı dokuma kumaşların üretilmesi ihtiyaç haline gelmiştir. Teknolojik gelişmeler ile bilgisayar destekli jakarlı dokuma kumaş tasarımı programları ve bu programların bilgisayar destekli jakarlı dokuma makinesine aktarımları da günümüzde gerekli uygulamalardan biridir. Bu nedenle jakarlı dokuma kumaş tasarım ve üretimi hızlı hareket eden ticari kumaş endüstrisinde artan yenilik taleplerini çok iyi karşılamaktadır. Bu çalışmadaki en önemli amaç jakarlı dokuma kumaş tasarım ve üretiminde yapılan yenilikçi yaklaşımları incelemektir.
Kadın giyim modasında siyah renk
Günümüz moda oluşumlarında hızlı değişimler yaşanmaktadır. İnsanların dinamik yapılarından kaynaklanan sürekli değişim, tasarımcıları yeni arayışlara itmekte, dolayısıyla moda ve rengi oluşturan öğeler kendilerini yenilemek durumunda kalmaktadır. İnsan beğenisini şekillendiren en önemli ögelerden biri olan renk, tasarımcı ile kullanıcı arasındaki köprüyü doğrudan kurarak psikolojik algılamayı harekete geçirmektedir. Sözsüz iletişm aracı olan giyimin, karşı tarafa iletmek istediği mesajı ve anlamı renk belirlemektedir. Renklerin anlamı tarihsel süreçte ve farklı kültürlerde yaşandığı dönemlere göre farklılık gösterirken siyah renk, kalıcı geniş bir anlam aralığına sahip olmuştur. Olumlu ve olumsuz geniş anlam aralığına sahip olan siyah rengin, günümüz kadın giyim modasının vazgeçilmez rengi olma nedenlerinin sorgulanması amacı doğrultusunda hazırlanan bu tez çalışması iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde siyah rengin tarihsel süreçte ve farklı kültürlerde yeri ve önemi incelenmiş, mitolojiler, efsaneler, destanlar ve geleneklerde yüklenen sembolik anlamları belirlenmiştir. Dönem ve kültürlere göre siyah rengin din, siyasal, ekonomik, sanat, toplumsal kurallar ve değişimlerden nasıl etkilendiği ve anlam bakımından olumlu ve olumsuz kazanımları örneklerle ele alınmıştır. Siyah rengin kültürlere göre sembolik anlam ve psikolojik etkileri, toplumsal, sosyal, kültürel faktörler ve giyim kodları yönünden, giyime yön veren bireysel ve toplumsal davranış biçimleri bakımından son olarak da giysinin işlevselliği ve simgesel kullanımı açısından incelenmiştir. Bu etkilerin kadın giyim modasında siyah renk kullanımına yansımaları tarihsel süreçte ele alınmış, siyah rengin yoğun kullanıldığı dönemler belirlenmiştir. Belirlenen dönemler ve bu etkiler kapsamında, siyah renge yüklenen sembolik anlamlar tespit edilmiş ve moda eğilimleriyle bağlantıları kurulmuştur. Siyah rengi tasarımlarında kullanan modacılar belirlenerek tasarım felsefeleri ve bu rengi kullanım nedenleri ortaya koyan koleksiyon analizleri yapılmıştır. Tezin ikinci bölümünü içeren son aşamada siyah rengin sembolik anlatımına yönelik giyilebilir uygulamalar ve sanatsal çalışmalar yapılmıştır. Çalışmaların aşamaları bu bölümde ele alınmış, amaç ve kapsam belirlenerek, çıkış noktası, yöntem, malzemelerin nitelikleri ve boyama işlemleri, tasarlama ve uygulama aşamalarında kullanılan yaratıcılık yöntemleri, doku ve deneysel çalışmalar, tasarlanan çalışmalara son şeklini veren uygulama süreci ayrıntıları ile değerlendirilmiştir. Siyah rengin sembolik çağrışımlarını yansıtan bu çalışmalar ile kullanım alanlarının dışında ve atık malzemelerin işlevsellikleri bütünsel bir yaklaşımla ele alınarak, geri dönüşüm fikirlerine ve yaratıcılık kavramına dikkat çekilmiş, atık olarak değerlendirilen çoğu malzemenin yeniden yorumlanarak inşa edilebileceğine dair doku ve deneysel çalışmalar ortaya çıkarılmıştır.
Dantel teknikleri ve tek renkli dantel efektlerinin dijital baskı tekniği ile uygulanması
Dantel, giyinme ihtiyacı ve süslenme arzusu ile ortaya çıkmıştır. İlk örnekleri ağ/file işleri olan ve zamanla en narin ürünlerini veren bu sanat, tekstil tarihinde ayrı bir öneme sahip olmuştur. Dantel yapımı insanlar için bir uğraş ve aynı zamanda bir gelir kaynağıdır. İlk örneklerinden bugüne; kültürlerin ve geleneklerin aktarılmasında da önemli bir rol oynamıştır. Çoğunlukla ait oldukları coğrafyalara ve milletlere göre adlandırılan dantellerin desenleri; kültürel motiflerden etkilenmiş, kullanılan malzeme, araç ve teknik ile özgünleşmiştir. Dünya dantelleri arasında; Avrupa dantelleri başarılı örnekleri ile öne çıkmaktadır. Bu başarısı tekniğinin, araçlarının ve malzeme kalitesinin yüksek olması ile ilgilidir. Avrupa geçmişte sahip olduğu birçok önemli dantel üretim merkezi ile dantel ticaretinin de merkezi olmuştur. Ortaçağ'da manastırlarda üretilen danteller zamanla ev tipi üretimle yaygınlaşmıştır. Sanayi Devrimi ile geliştirilen basit makineler elde yapılan dantellerin önceleri zemin kumaşlarının üretilmesini sağlamıştır. Daha sonraları makinelerin gelişimi ile elde üretilen birçok karmaşık desen seri olarak üretilebilmiştir. Hem bir tekstil tekniği olarak hem de desen özelliği açısından tekstil tasarımında dantel önemli bir yere sahiptir. El yapımı danteller makineler ile daha ucuza üretilebilseler de özgünlükleri ve kendilerine has desen karakterleri onların farklı tekstil teknikleri ile taklit edilmelerine neden olmuştur. Baskı yöntemlerinin gelişmesi dantellerin özgün desen karakterlerinin tekstil yüzey tasarımlarında kullanılabilmesine olanak sağlamıştır. Dantel baskılı tekstiller; giyim, aksesuar ve ev tekstili gibi birçok alanda kullanılmıştır. Günümüz dantel efektli baskı tasarımları; çoğunlukla daha çevreci ve daha düşük maliyetli dijital baskı teknikleri ile uygulanmaktadır. Günümüz teknolojisinin en önemli kazanımlarından biri olan dijital baskı makineleri; hızları, baskı kaliteleri ve renk sonuçları ile eski tekniklere göre daha başarılı sonuçlar sunmaktadır. Bu çalışma, dantel tarihi hakkında kapsamlı araştırılma yapılmasını, monokromatik renk düzenlemelerinin incelenmesi ile birlikte tek renkli dantel efektli baskı tasarımlarının oluşturulmasını içermektedir. Dönemin sanat akımlarından etkilenen dantelin; Ortaçağ, Rönesans, Barok sanatından ve Sanayi Devrimi'nden nasıl etkilendiği; araştırılan yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden örnekler ile açıklanmıştır. Daha sonra dantel baskı tasarım örneklerinin; kullanım alanları ve renk tercihleri analiz edilmiştir. Bu araştırmalar sonucunda tek renkli ve dantel efektli baskı tasarımları oluşturulmuştur. Ege Bölgesi'ne ait bitki formlarından yola çıkarak oluşturulan dantel desenlerinde klasik örneklerin karakteristik özellikleri dijital olarak analiz edilmiştir. Yöreye ait motifler bu özelliklerin üzerine uyarlanarak yeni dantel desenleri oluşturulmuştur. Bu desenler de monokromatik ve monoton renk düzenlemeleri ile baskılı kumaş koleksiyonuna dönüştürülmüştür.
Atkıdan çekmeli dokumaların analizi, desen anlayışı, deneysel yeni uygulamaların irdelenmesi ve sanatsal önermeler
Dokumacılık bir toplumun tarihini belirleyici, kültürel yapısını oluşturan, köklü ve zengin bir geçmişe sahip en eski üretim yöntemlerinden ve el sanatı dallarından biridir. İnsanların ihtiyaçları doğrultusunda değişen ve gelişen dokumacılık, toplumların her zaman ifade aracı olmuştur. Kullanım ihtiyacı, hem desen çeşitliliğini, hem de deneysel arayışlar doğrultusunda değişen ve gelişen kumaş yapılarını ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmada Dünya'da ve Anadolu'da atkıdan çekilerek desenlendirilen ve yüzeyde halka/ilmek görüntüsü oluşturan çekmeli dokuma kumaşlar ele alınmıştır. Çalışmanın kapsamı, geleneksel bir yöntem olan "çekme atkılı desen" yaratma tekniklerinin incelenmesi ve bu tekniklerin daha boyutlu nesnelere taşınmasıdır. Amaç, öncelikle dokuma yöntemi ile sanatsal bir nesne yaratmak için geleneksel bir tekniğin kullanılmasıdır. Daha başka bir söyleyişle; Deneysel çalışmalarla tekniğin form ve doku oluşturma özelliklerinin irdelenerek; tasarımcıya, görsellik ve yapısal yaratıcılık olarak katkılarının saptanmasıdır. Atkıdan çekilerek desenlendirilmiş, dokuma kumaşlar farklı isimler ile anılmaktadır. Dünya'da "weft loop (atkıdan halkalı/ilmekli)", "weft looping (atkıdan halkalı/ilmekli)", "weft loop pile (atkıdan halkalı/ilmekli yığın, hav)", "loop weave (halka/ilmek örgü), "pile weave (havlı, yığınlı örgü)", "pibiones (grape berries/üzüm meyveleri), boutonné,(buttons/düğmeler), "boutonne patterning" (düğmeli desen) ya da point boutonne(düğme köprüsü) olarak tanımlanırken; Anadolu'da "çekmeli", "çeki/çekki/çekili/çekkili", "kuskuse", "çimdik/çultar" isimleri ile bilinmektedir.. Bu çalışmada "atkıdan çekilerek desenlendirme tekniğinin" tarihteki örnekleri araştırılıp, tekniğin işlem basamakları incelenip deneysel uygulamaları yapılmıştır. Dünya müzelerinden 40 adet, Anadolu'daki alan araştırma örneklerinden 16 adet incelenerek Dünya'da ve Anadolu'daki güncel dokuma kumaş örnekleri; gruplandırma şemaları, analiz çizelgeleri ve karşılaştırma tabloları ile yapısal tespitler ortaya konmuştur. Güncel iplik ile bu geleneksel dokumaların yüzeyine benzer görüntüler sağlamak için teknik denemeler yapılmıştır. Hem geleneksel teknik hem de güncel ipliklerin kullanıldığı estetik bakışla deneysel arayışlar yapılarak, sanatsal dokuma ortaya konmuştur.