Constitutional Law

Anayasa yargısı ve Türkiye'deki uygulaması (itiraz yolu açısından)

Anayasa Mahkemesince yapılan Anayasaya uygunluk denetiminin konusunu; kanunlar, kanunhükmünde kararnameler, Türkiye Büyük Millet Meclisi çtüzüğü ve sadece şekil yönüyle sınırlı olmaküzere Anayasa değişiklikleri oluşturur.Bir kanunun veya Anayasada sayılan diğer normların esas bakımından denetimi, normunAnayasaya uygun olup olmadığının araştırılmasından ibarettir. Şekil bakımdan denetim ise Anayasayauygunluğu araştırılan normun, Anayasa ve Meclis çtüzüğünde öngörülen şekil ve usullere uygunolarak yapılıp yapılmadığının belirtilmesi demektir.tiraz yoluyla denetim, Anayasaya aykırılık probleminin davaya bakan mahkemelerce AnayasaMahkemesine intikal ettirilmesiyle gerçekleştirilmektedir. 1982 Anayasasındaki mevcut düzenlemeyegöre; itiraz yolu ile Anayasaya uygunluk denetimi, bir davaya bakmakta olan mahkemeninuygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararname hükümlerini Anayasaya aykırı görmesi veyataraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması neticesinde konuyuAnayasa Mahkemesine intikal ettirmesi suretiyle yapılır. itiraz yoluna başvurabilecek olanlar yalnızcamahkemelerdir. Davanın tarafları dava ehliyetine sahip değillerdir.tiraz yoluna başvurabilmek için iptal davalarında olduğu gibi bir süre tahdidi öngörülmemiştir.Davanın her hal ve safhasında ileri sürülebilen bir itirazdır.Anayasa Mahkemesi, kendisine gelişinden itibaren 5 ay içinde kararını verir ve açıklar. Bu süre içindeAnayasa Mahkemesinin karar vermemesi durumunda ise; dava mahkemesi yürürlükteki kanunhükümlerini uygulayarak davayı çözer. Fakat dava mahkemesinin esas hakkındaki kararınkesinleşmesine kadar Anayasa Mahkemesinin konuya ilişkin kararı gelirse mahkeme bu karara uymakzorundadır.Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmi Gazetedeyayınlanmasından sonra 10 yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıylatekrar başvuruda bulunulamaz.

1982 Anayasasına göre olağanüstü hal ve düzenlemelerinin hukuki rejimi

ABD yüksek mahkemesi ve İHAM kararları ışığında ifade özgürlüğü ve nefret söylemi

Nefret söylemi kavramı günümüzde ifade özgürlüğünün istisnalarından biri olarak kabul görmektedir. Bu söylem türü Batı demokrasilerinin hemen tümünde yaptırıma bağlanmakta ve bu eğilim uluslararası insan hakları hukuku mekanizmaları tarafından taraf devletin takdir alanı içerisinde kabul edilmektedir. Bu genel geçer tutumun tek istisnası ise Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) karşımıza çıkmaktadır. ABD hukuk sisteminde nefret söylemi ifade özgürlüğünün bir parçası olarak kabul edilmekte ve bunun sınırlanması çok istisnai koşullarda mümkün olmaktadır. Çalışma, nefret söylemine ve bu kapsamda ifade özgürlüğüne ilişkin birbirinden kesin çizgilerle ayrılan Avrupa yaklaşımı ile ABD'nin kendine has yaklaşımının karşılaştırılmasını yapmayı amaçlamaktadır. Avrupa yaklaşımı İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM) içtihadı, ABD yaklaşımı ise ABD Yüksek Mahkemesi içtihadı kapsamında ele alınmıştır. Çalışma kabaca üç bölümden oluşmaktadır: İlk bölümde ifade özgürlüğü ve nefret söylemi kavramları hakkında kuramsal bir değerlendirme yapılmakta ve ikinci kavrama yönelik uluslararası insan hakları hukuku mekanizmaları genel olarak incelenmektedir. İkinci bölümde ABD Yüksek Mahkemesi ve İHAM'ın ifade özgürlüğüne yaklaşımı ele alınmaktadır. Son bölüm yukarıdaki iki mahkemenin içtihatları doğrultusunda nefret söylemine karşı tutumlarını incelemektedir.