El Sanatları Eğitimi Anasanat Dalı

Erzincan yöresi geleneksel el işlemeleri teknikleriyle yapılmış salta, çevre, uçkur işlemelerinin desen, renk, kompozisyon özellikleri ve işlem analizleri

ÖZETToplum hayatı manevi ve ruhsal dünyasını besleyen, taşıyan ve bunlarıcoğrafya düzleminde etkileşerek kendini sürekli kılan bir bilgi, değer, düşünüm,duygulanım ortamıdır. Her sanat eseri, insanın dünya ve toplumla kurduğubağların renkli ifadesidir.El sanatları bireylerin bilgi ve becerilerine dayanan özellikle doğalhammaddelerin kullanıldığı elle ve basit araçlarla yapılan ve toplumunkültürünü, gelenek ve göreneklerini taşıyan duygu ve düşüncelerini yansıtan,gelir getirici, üretime yönelik etkinliklerdir.Sarma tekniğinin ilk örnekleri 7. ve 10. yüzyılları arasıda yapılmış Bizansmparatorluğu'ndan kalan parçalar Victoriol and Albert Müzesi'ndesaklanmaktadır. Bu ürünler dini konuların işlendiği örneklerdir. Günümüzdesarma ve Hesap işi teknikleriyle yapılmış ürünler önemini korumaktadır.Erzincan yöresi geleneksel Türk işlemeleri çeyiz geleneği yoluylageçmişten günümüze ulaşmıştır. Günümüzde Anadolu'nun birçok yöresindekaybolmaya yüz tutmuş el sanatlarımızı belgelemek, yaşatmak ve gelecekkuşaklara aktarmak üzere sürdürülen çalışmalar doğrultusunda diğer alanlardaolduğu gibi geleneksel Türk işlemelerinde de ilerleme görülmektedir. Erzincanyöresi geleneksel Türk işlemeleri hakkında daha önce bilimsel bir araştırmaolmadığından bu konu ele alınmıştır.Erzincan ili ile sınırlandırılmış, halktan alınan el işlemeleri örneklerininrenk, desen, teknik, boyut, kompozisyon özellikleri incelenmiş bugünkü çağdaşeğitime hizmet vermek ve yeni uygulama alanlarında kullanılma imkânısağlamak böylece yok olmaya yüz tutan geleneksel sanatlarımızı yaşatmak vefarklı kullanım alanlarında değerlendirilmesi açısından önemli görülmüştür.Araştırmada Hesap şi tekniklerinden düz hesap iğnesi, verev hesapiğnesi, balık sırtı, civan kaşı, hasır ğne, ciğerdeldi, düz pesent, verev pesent,sarma iğnesi, altı doldurularak yapılan sarma iğnesi konuları ele alınmıştır.Sarma ve Hesap işi teknikleriyle yapılmış ürünler hakkında, ürünlerielinde bulunduran 9 bireyden bilgiler elde edilmiş ve bu bireylerden sağlanan 32adet ürün incelemeye alınmıştır.Araştırma sonucu elde edilen veriler değerlendirilmiş sonuçları aşağıdasunulmuştur.Sarma ve hesap işi tekniği ile yapılmış ürünleri elinde bulunduranbireylerin çoğunluğunun 45 yaş üzeri, fakülte mezunu, ev hanımı olduğuanlaşılmıştır.Ürünleri elinde bulunduran bireylerin çoğu işleri sandıkta sakladıklarınıifade etmişlerdir.Araştırma kapsamına giren bireylerin teknikleri uygulamayı bilmedikleri,ürünleri manevi değerlerinden dolayı sakladıklarını ifade ettikleri görülmüştür.Bireylerden elde edilen bilgiler doğrultusunda ürünlerin çoğunungeleneksel değer taşıdığı için yapıldığı öğrenilmiştir.Sarma ve hesap işi tekniğinin uçkur, pano, başörtü, evrak çantası, salta,mendil, ayakkabı, fotoğraflık, kumaş gibi ürünler arasında en fazla uygulanmaalanının peşkir olduğu saptanmıştır.Sarma ve Hesap işi teknikleri ile yapılmış ürünlerin mermerşahi, kadife,ipek, yöresel dokuma (Şayak), patiska arasında en çok yöresel dokumalarüzerine yapıldığı ortaya konulmuştur.şlemelerde kullanılan iplik çeşitleri arasında ipek, bakır tel, gümüş yassıtel, altın yassı tel arasında en fazla sim olduğu görülmüştür.Sarma ve Hesap işi ile yapılmış ürünlerin ebatları belirlemiş en büyük enesahip ürünün 90 cm, en büyük boyun 450 cm olduğu saptanmıştır.Araştırmaya konu olan ürünlerde figürlü bezeme, geometrik bezeme,nesneli bezeme, yazılı bezeme arasında en çok bitkisel bezeme kullanıldığıgözlenmiştir.Araştırmaya alınan ürünlerde kullanılan kompozisyon özelliklerindenbağlantılı sıralamalı, simetrik motif, diagonal, atlamalı sıralamalı, dörtlü simetriarasında en fazla düzgün sıralı kompozisyon tekniğinin uygulandığıbelirlenmiştir.Araştırmada ele alınan ürünlerde hesap işi, pesent ve sarma teknikleriarasında en çok kullanılan tekniğin sarma tekniği olduğu saptanmıştır.Yardımcı iğne tekniklerinden balıksırtı, tel kırma, jakobyen atması,gözeme, iğne ardı, ciğerdeldi, mürver, muşabak, pul-boncuk-tırtıl dikimiarasında en çok tohum işi kullanıldığı görülmüştür.Kenar temizleme teknikleri arasından antika, iğne oyası, kordon tutturma,saçak yapımı, tığ oyası arasında en çok sarma tekniğinin uygulandığısaptanmıştır.Hesap işi ve Sarma teknikleriyle yapılmış ürünlerde kullanılan renkleriçinde beyaz, bordo, pembe, yavruağzı, kahverengi, eflatun, siyah arasında ençok kullanılan rengin krem olduğu, işlemede en fazla kullanılan rengin ise altınsarısı olduğu belirlenmiştir.Ürünlerin çoğunda kenar temizlemenin yapılmadığı, yapılan ürünlerde isekrem, altın, bordo, camgöbeği, gümüş, kahverengi, siyah, sarı, yeşil, gülkurusu,mavi, pembe, turuncu arasından en fazla beyaz renginin kullanıldığıgörülmüştür.Araştırma yöresinde ele alınan ürünlerin çoğunluğunun dallarında; altınsarısı, kahverengi, çiçeklerinde; gülkurusu, camgöbeği, yapraklarında ise cevizyeşili kullanıldığı tespit edilmiştir.

Bitlis ili çorap örücülüğünün araç, gereç, motif yönünden incelenmesi üzerine bir araştırma

İnsanoğlunun çağlar boyunca ürettiği, yaşama geçirdiği değerler onun kültür varlığını oluşturmuştur. Bu kültürel değerlerin oluşum ve gelişiminde bir süreklilik vardır. Bu değerler üretilip tüketilerek devamlılığı sağlanmıştır. Anadolu'da yaşamış bir çok medeniyete merkez olmuş ülkemizde el sanatlarının çok zengin çeşitlerine rastlamak mümkündür. Bu el sanatları içerisinde yer alan örücülük kapsamında incelenen el örgüsü çorapların büyük önemi vardır. Bölgelere göre farklı görünümleri olan çoraplar, el örücülüğünün en güzel örneklerini sergilemektedir. Günümüzde de yapımı devam eden el örgüsü çoraplar ile ilgili araştırmaların yeterince yapılmadığı gözlenmektedir. Bu araştırma, Bitlis İli ve Tatvan ilçesinde bulunabilen el örgüsü çorapların teknik, araç-gereç, motif özelliklerinin ortaya konulması, elde edilen sonuçlardan yeni tasarımlar oluşturarak çağdaş bir boyut kazandırılması amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Yörede uygulanan anketlerin istatistiksel işlemleri yapılmış, çizelgelere dönüştürülüp yorumlanmıştır. Tespit edilen çorap örneklerinin tek tek fotoğraflar çekilmiş her çorabın desen özelliklerine göre renkli çizimleri ve analizleri yapılmıştır. Bu çorap örneklerinde elde edilen motiflerin kullanım alanının dışında olmak üzere yeni tasarımları yapılıp ürüne dönüştürülmüştür. Bitlis İlinde araç olarak beş şiş gereç olarak ta eskiden yün iplik kullanılmakta iken günümüzde sentetik iplik tercih edilmiştir. Örgü tekniği olarak düz, desenli, renkli desenli ve ajur örgü kullanılmıştır. Araştırma çerçevesinde incelenen 77 çorap örneğinin 64'ünde renkli desenli, 13'ünde ajurlu örgü tekniği kullanılmıştır.339 Yörede çorap örme tekniği olarak başlık kısmından başlanıp, burun kısmında bitirilmektedir. Çoraplarda geometrik, figürlü, bitkisel, sembolik nesneli olmak üzere 5 ayrı bezeme türünün kullanıldığı gözlenmiştir. Bunlardan geometrik bezeme yoğun olarak kullanılmıştır. Yörede kullanılan motiflerin diğer yörelerle benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Çoraplarda birden fazla kompozisyon şekline rastlanmıştır. Fakat yoğun olarak boyuna kompozisyon şekli kullanılmıştır. Yörede el örgüsü çorapların genelde eski örneklerden bakılarak örüldüğü ve desen motif özelliğini korunduğu gözlenmiştir, Buna dayalı olarak Bitlis ilinde çorap örücülüğünün kuşaktan kuşağa devam eden bir el sanatı olduğu bireylerin çeyiz ve ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yaptıkları tespit edilmiştir. Geleneksel özellik taşıyan kültürümüzün önemli bir parçası olan çorap örücülüğünde Bitlis yöresinde yapılan araştırmadan elde edilen veriler doğrultusunda tespit edilen motif ve desenlerin özelliğini bozmadan teknolojik gelişmeler yanında farklı açıdan bakarak gerçek kullanım alanlarının(giyim- dekorasyon-süsleme) dışında değerlendirmek üzere çeşitli tasarımları yapılarak yeni bir boyut kazandırılması hedeflenmiştir. Bu hedefler doğrultusunda 6 adet tasarım yapılmış ve bunlardan 3 adeti farklı teknik,malzeme,araç kullanılarak giyim alanında uygulanmıştır. Uygulamaya dönüştürülen bu ürünlerin her aşamasında büyük titizlik gösterilerek estetik ve çağdaş yaklaşımla çalışılmış, bundan sonra yapılacak olan araştırmalara rehberlik etmesi sağlanmıştır.

Eskişehir il merkezinde lületaşından üretilen takı örnekleri ve yeni tasarımlar