أثر قراءة النحويين من القراء العشرة في اتساع المعنى

Bu çalışmada kıraât imamlarından dilci olanlara ait kıraâtlerin Kur'ân yorumuna anlam genişlemesi açısından katkıları incelenecektir. Nitekim Kur'ân-ı Kerîm tefsir, fıkıh vb. İslami ilimlerin kaynağı olduğu gibi kıraâtler ve aralarındaki farklılıklar Arap dilbiliminin kaynağı olmuştur. Konunun bu yönüyle öneminin yanı sıra bu alanda yapılacak bir çalışma, Kur'ân ve Kur'ân kıraatlerine yöneltilen haksız eleştirilere cevap niteliğinde olması açısından daha da önem kazanmaktadır. Bu çalışmada kıraâtler sadece anlam açısından incelenmiştir. Bu bağlamda çalışmada kıraât farklılıklarının anlam genişlemesine katkısı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmaya giriş mahiyetinde kıraâtler tanıtılmış, kıraât türleri, tarihi serüveni, sıhhat şartları, farklılık nedenleri ortaya konulmuş, oryantalistlerin kıraâtlere yönelttiği eleştirilere cevap verilmiş, son olarak kıraât farklılıklarının faydalarına temas edilmiştir. İki bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümü iki ana başlıktan oluşmaktadır. Birinci ana başlık altında Kûfe medresesi dilcilerinden olan Kıraât imamları Âsım, Hamza ve Kisâî hakkında bilgi verilmiştir. İkinci ana başlık altında da Basra dilcilerinden olan kıraât imamları Ebû 'Amr ve Yakûb el-Hadremî incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise önceki çalışmalara konu olmayan ve anlam genişlemesinde etkisi olan otuz örnek âyet incelenmiştir. Bu bağlamda incelemeye konu olan hep bir kıraâtın hangi imama ait olduğu belirtilmiş, lafzi yönü etraflıca incelenmiş ve anlam genişlemesine katkısı ortaya konulmuştur. Çalışma neticesinde farklılıklarına rağmen bu tür kıra'atler arasında sıkı bir ilişkinin olduğu, Kur'ân âyetlerinin birbirini açıkladığı gibi kıraâtlerin birbirlerini açıklayıp anlam açısından tamamladıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bunun yanı sıra kıraât imamlarının yarısının dilci kimliği de göz önünde bulundurulduğunda Kur'ân kıraatlerinin nahiv ilmine katkısı açıkça görülmüştür. Kur'ân'da geçen kelimelerin hem anlam hem de kullanım açısından zenginliği ise Kur'ân'ın icâz yönü olarak göze çarpmaktadır.