الظواهر النحوية والصرفية في شعر الفرزدق

FERAZDAK'IN ŞİİRİNDEKİ SARF VE NAHİV OLGULARI ÖZET Bu çalışma, Arap şiir dilinin geleneksel yapısını şekillendiren önde gelen Emevî dönemi şairlerinden biri olan el-Ferazdak'in şiirlerinde yer alan nahiv (sentaks) ve sarf (morfoloji) olgularını ele almaktadır. Araştırmanın önemi, böylesine önemli bir şairin – el-Ferazdak'ın – eserlerinde büyük ilmî değere sahip bir konunun incelenmesinden kaynaklanmaktadır. Araştırma problemi ise, el-Ferazdak'ın şiirlerinde yer alan nahiv ve sarf olgularının niteliği hakkında daha önce benzeri sunulmamış ilmî bir materyal ortaya koyma gerekliliğidir. Araştırmanın temel amacı, şairin şiirlerinde kullandığı dilsel yapıları analiz etmek, klasik Arap nahiv kitaplarında yerleşmiş kurallara ne ölçüde bağlı kaldığını ortaya koymak ve bu kurallardan sapmaların — şiirsel zorunluluk ya da döneminde yaygın olan lehçelerin etkisiyle — nerelerde ve nasıl gerçekleştiğini. Çalışma, bu dilsel olguları tespit edip analiz ettikten sonra, Halîl b. Ahmed (ö. 170/786), Sîbevayhi (ö. 180/796), Müberred (ö. 285/897), Ebû Ali el-Fârisî (ö. 377/987), İbn Cinnî (ö. 392/1001) ve İbn Mâlik (ö. 672/1273) gibi önde gelen dil âlimlerinin görüşleri ışığında değerlendirmektedir. Bunlar arasında, söz konusu dilsel örneklerin doğrudan al-Ferazdek'in şiirinden alınarak incelendiği gibi, eski nahivcilerin de şiirlerinden şahit olarak alıntıladığı örnekler yer almaktadır. Araştırmanın ulaştığı sonuçlardan biri, el-Ferazdak'in nahiv ve sarf açısından ortaya koyduğu şiir dilinin, bir taraftan kurallara ve dilin özüne bağlılık, diğer taraftan şuurla kullanılan şiirsel serbestlik arasında dengeli bir yapı sergilediğidir. Şairin dilsel yapılar üzerindeki hâkimiyeti, ölçülü esneklikle birleşerek onun şiirini anlam derinliği ve ifade zenginliği bakımından güçlü kılmaktadır. Tez beş ana bölümden oluşmaktadır: Giriş bölümü Arap nahvinin doğuşunu, birinci bölüm al-Ferazdek'in hayatını, şiirini ve nahiv üzerindeki etkisini, ikinci bölüm şiirindeki nahivsel olguları, üçüncü bölüm sarfî olguları, dördüncü bölüm ise şiirsel zorunluluk kavramını, nahivcilerin bu konudaki görüşlerini ve bu zorunluluğun el-Ferazdak'in şiirinde nasıl tezahür ettiğini ele almaktadır. Çalışma, ulaşılan temel sonuçların özetlendiği bir sonuç bölümüyle sona ermektedir. Anahtar Kelimeler: Arap Dili ve Belagatı, El-Ferazdak, Nahiv, Sarf, Olgular.