1 Numaralı Karaman Ahkâm Defteri'nin çevrimyazısı (s. 122-197)

Osmanlı Devleti, muhtelif dil, din ve etnik yapısı ile altı asır ayakta kalabilmeyi başarmış büyük devletlerden biridir. Bu başarının arkasında şüphesiz çeşitli sebepler vardır. "Adalet", "liyakat" ve "zimmet hukukunu" esas alan yönetim anlayışı en önemli etkenler arasındadır. Devlet, ırkı ve dini ne olursa olsun fayda sağlayacağı kişileri devlet sistemine eklemlemekte çağına göre oldukça başarılıdır. Osmanlı devlet-toplum örgütlenmesinin diğer bir ayırt edici özelliği ise yönetim aygıtında esneklik ve pragmatizmi esas alan yaklaşımında yatmaktadır. Osmanlı devlet sisteminde adlî mekanizmanın başı hükümdardı ve bu sorumluluk, adlî ve idarî görevliler tarafından onun adına yürütülüyordu. Devlet, egemenliği altındaki bütün tebaanın her türlü haksızlık, zulüm ve kötülüklerden korunması meselesinde hassas davranmaktaydı. Bir şekilde zulme uğrayan; mağdur olan veya yerel mahkeme tarafından verilen kararı beğenmeyen tebaa, araya hiçbir aracı koymadan mağduriyetlerinin giderilmesi amacıyla padişaha veya onun yetki verdiği kişilere, kurumlara müracaat etme hakkına sahipti. Divân-ı Hümâyûn'a yansıyan şikâyetler ve bunlara dair çözümler önceleri Mühimme Defterleri'ne yazılıyordu. XVII. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ise şikâyetlere dair olan meseleler, eyalet ayrımı yapılmaksızın, Şikâyet Defterleri'ne kaydedilmeye başlanmıştır. Sonraki dönemlerde, merkezî otoritenin zayıflamasıyla beraber, şikâyetlerin sayısında artış olmuş ve buna paralel olarak da şikâyet kalemlerinde iş yükü artmıştır. Bu nedenle her bir eyalet için müstakil defter oluşturularak merkeze gelen şikâyetlerin çözümleri bu defterlere kaydedilmeye başlanmıştır. Böylece, Divân-ı Hümâyûn'da, halkın şikâyetlerinin görüşülmesinden sonra alınan kararların birer suretinin farklı bölgelere ait defterlere kaydedilmesiyle Ahkâm Defterleri meydana gelmiştir. Bu çalışma Osmanlı bürokrasisinin işlerliğine veya Osmanlı hukukunun varlığına dair önemli göstergeleri ihtiva eden arşiv kaynaklarından olan Ahkâm kayıtlarına dayanmaktadır. Çalışma konusu olan 1 Numaralı Karaman Ahkâm Defteri (s. 122-197) sayesinde Osmanlı Devleti'nde yürürlükte olan devlet-millet örgütlenmesine dair işleyişi görebilmek, tebaanın devlete ve devletin de tebaaya olan yaklaşımını hukukî zemin bağlamında tespit edebilmek mümkündür. Yine bu kayıtlar sayesinde Osmanlı taşrasının zaman içinde geçirmiş olduğu siyasî, iktisadî, ictimaî ve kültürel şartları ortaya koyabilmek imkânı bulunmaktadır. Neticede bu çalışma Osmanlı devlet-millet örgütlenmesinin pratiğinin yanında devlet-millet sisteminin organizasyon tecrübesini ortaya koymakta; tabir yerinde ise dönemin fotoğrafını çekmektedir. Bu açıdan konumuz olan 1 Numaralı Karaman Ahkâm Defteri, Karaman Eyaleti'nin siyasî, iktisadî ve kültürel yönlerine ışık tutuyor olmasıyla önem taşımaktadır.