11-13 yaş çocuklarda fiziksel egzersizin dijital bağımlılık ve uyku kalitesine etkisinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı 11-13 yaş çocuklarda fiziksel egzersizin dijital bağımlılık ve uyku kalitesi üzerinde etkisini incelemektir. Araştırmanın evrenini, 2024-2025 eğitim ve öğretim yılında iki okulda eğitim gören 1505 öğrenci oluşturdu. Öğrencilere "Dijital Bağımlılık Ölçeği" uygulandı. Veli onayı olmayan ve ölçeklerde 10 kez aynı cevabı verenler çalışma dışı bırakıldı. Dijital bağımlı olduğu tespit edilen öğrenciler dijital bağımlı (DB) ve dijital bağımlı egzersiz grubu (DBE) olarak rastgele iki gruba ayrıldı. Öğrencilere Uyku Kalitesi ve Uyku Değişkenleri Ölçeği ile Çocuklar için Sabahçılık-Akşamcılık Ölçeği uygulandı. Dâhil edilme kriterlerine uygun olarak DB grubu 200, DBE grubu ise 198 öğrenciden oluşturuldu. DBE grubuna 8 hafta ve haftada 3 gün fiziksel egzersiz programı uygulandı. 8 hafta sonra ölçekler tekrar uygulandı. Araştırmadan elde edilen verilerden tanımlayıcı istatistikler frekans, yüzde (%) ve medyan (min-max) %95 güven aralığı ile sunuldu. Bağımlı değişkenlerin karşılaştırılmasında Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, iki grubun ölçek puanlarının karşılaştırılmasında Mann-Whitney U testi kullanıldı. Ölçek puanları arasındaki ilişki Pearson korelasyon katsayısı ile araştırıldı. İkiden fazla bağımsız grubun ölçek puanlarının karşılaştırılmasında ise Kruskal-Wallis H Testi kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edildi. DB grubunda ön ve son testler sonucunda uyku kalitesi ve uyku değişkenleri, kronotip skoru ve dijital bağımlılık düzeyleri arasında fark saptanmazken (p>0.05) DBE grubunda ise istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu anlaşıldı. Her iki grupta ön-son testler sonucunda dijital bağımlılık ile uyku kalitesi ve uyku verimliliği ve kronotip arasında negatif düzeyde yüksek bir korelasyon saptandı (p<0.05). Ancak, uyku kalitesi ve uyku değişkenleri, kronotip skoru ve dijital bağımlılık düzeyinin yaş ve cinsiyete göre değişim göstermediği saptandı (p>0.05). Bu çalışmanın sonucunda 11-13 yaş öğrencilerde dijital bağımlılığın uyku kalitesi ve uyku verimliliği ve kronotip için risk faktörleri olduğu ve dijital bağımlı çocuklarda fiziksel egzersizin dijital bağımlılığı azaltabileceği, uyku kalitesi ve uyku verimliliğini arttırabileceği, kronotip düzeyini ise azaltabileceği söylenebilir. Kesin sonuçlar için dijital bağımlılık, uyku kalitesi ve uyku verimliliğinin polisomnografi veya aktimetri gibi objektif verilerle ölçülmesi ve uzun dönemli egzersiz uygulamalarını içeren çalışmalara ihtiyaç vardır.