11-15. yüzyıllarda Azerbaycan ve Gürcistan'da endüstri ve ticaret

Bu çalışma esas olarak XI ve XV. yüzyıllar arasına ait endüstri ve ticaret kayıtları üzerinden Azerbaycan ve Gürcistan'ın endüstri ve ticaretin mahiyetini sorgulamaktadır. İlk olarak, bölgenin coğrafyası ve siyasi durumu hakkında bilgi sunulmaya çalışılmıştır. Azerbaycan ve Gürcistan coğrafyası geniş bir bölgeyi ihtiva etmektedir. Bölgedeki şehirler coğrafi ve siyasi oluşumlara göre değişkenlik göstermesi nedeniyle şehirler dönemlere ayrılarak sunulmaya çalışılmıştır. Ayrıca bölgenin Asya ve Avrupa arasında önemli bir coğrafi konumda bulunması üzerine Azerbaycan ve Gürcistan birçok devletin himayesi altında girmiştir. Gürcistan Krallığı uzun yıllar boyunca bölgede hakimiyet kurmasına rağmen, Azerbaycan coğrafyası üzerinde birçok devletin kurulduğu görülmektedir. Bu durum ise farklı kültürlerin oluşmasına katkı sağlamıştır. Her devlet hâkim olduğu topraklarda yatırımlarda bulunarak şehirlerin gelişmesine katkıda bulunmuşlardır. Özellikle başkent olarak belirlenen şehirlerde yatırım faaliyetleri daha fazla olmaktaydı. Kaynakların verdiği malumatlara göre Azerbaycan ve Gürcistan şehirlerinde endüstri ve ticaretin gelişme gösterdiği görülmektedir. Bölgede bulunan endüstri dalları hakkında malumatlar sunulmaya çalışılmıştır. Bölgede birçok endüstri dalı olmasına rağmen dokumacılık endüstrisi büyük öneme sahipti. Özellikle Azerbaycan halıları çok ünlüydü ve birçok bölgede tercih edilen önemli dokuma ürünüydü. XIII. yüzyılda Tebriz'in İlhanlı Devleti'nin başkenti olması ile birlikte Tebriz daha fazla ön plana çıkmaya başlıyordu ve burada dokuma atölyeleri de kurularak devletin iktisadi yapısına önemli katkılar sağlamaktaydı. Bölgenin iklim şartlarının elverişli olması neticesinde tarım üretiminde çok fazla sulama ihtiyacına ihtiyaç duyulmadan ürün yetiştirilebilmekteydi. Kurak olan kesimlerde ise su kanalları açılarak tarım alanları sulanmaya çalışılmıştır. Ortaçağ müellifleri Azerbaycan hakkında bilgi aktarırken Azerbaycan'ın tarım ürünleri bol ve bereketli bir diyar olarak övgü ile bahsetmektedirler. Halkın da önemli uğraş alanlarından biri de tarım idi. Safran, tahıl ve pamuk gibi tarım ürünleri önemli bir yer tutuyordu. Son olarak, Azerbaycan ve Gürcistan, Asya ve Avrupa arasında bir köprü vazifesi görmesi nedeniyle önemli ticaret yolları da bölge üzerinden geçmekteydi. Bölgedeki ticaret yolları, ticaret unsurları, ticaretin gelişmesi ve ticarette yaşanan olumsuzluklar hakkında bilgiler verilerek dahili ve harici ticaret ilişkilerin kurulması ele alınmıştır. Önemli ticaret yollarının bölge üzerinden geçiyor olması bölgedeki ticaret potansiyelinin gelişmesine önemli katkılar sağlamıştır. Dahili ve harici pazarlarda, imal edilen ürünlere olan taleplerin yoğun olması neticesinde şehirler de büyük gelişmeler yaşamıştır. Ticaretin devletler için büyük iktisadi kazançlar sağlaması üzerine devlet yöneticileri ticari faaliyetlerin gelişmesi için hususi önem vermişlerdir. Gazan Han ve Uzun Hasan ise bazı ıslahat hareketlerinde bulunarak bir kanunname hazırladılar ve ticarette sorun teşkil eden vergi düzenlemelerini yeniden gözden geçirmişlerdir.