باب الهمزة وباب الباء من كتاب التّسهيل والتّرتيب للحافظ إبراهيم بن مصطفى الخطيب (1109هـ) (دراسة وتحقيق)

Konkordanslar, başta dini bilimlerdeki araştırmacılar olmak üzere türlerine bağlı olarak, herhangi bir bilim alanındaki araştırmacılar için en önemli araçlardır. Zira bu tür çalışmalar araştırmacının hem zaman hem de mesai sarfiyatını en aza indirir. Kur'ân konkordansları en önemli konkordanslar arasında yer alır. Zira Kur'ân-ı Kerim en yüce kitaptır ve din alanındaki araştırmacıların delil ve kanıtlarını dayandırdıkları başlıca referanstır. İhtiyaca binaen ortaya çıkan konkordans türü çalışmalar, İslam alimleri tarafından araştırılıp incelenmiş, en hassas yöntemler kullanılarak mümkün olduğunca basit ve kullanışlı hale getirilmiştir. Bu çalışma, Kur'ân âyetleri üzerine konkordans çalışması olan bir elyazmasının edisyon kritiğini ve incelemesini amaçlamaktadır. Kur'ân konkordansları, özellikle din bilimleri alanında çalışan araştırmacıların başvurduğu kaynaklar arasında yer alır. Çünkü Kur'ân dini ilimlerin temel referansıdır. Ayrıca bu araştırmada, duraklama (vakf) ve başlangıç (ibtidâ) konularına da temas edilmektedir. Zira müellif, eserin mukaddimesinde belirttiği üzere incelediği her âyetle ilgili vakf ve ibtidâ konularına temas etmiştir. Eserinin yazılış gayesine işaret eden müellif, eseri yazma gayesinin vakf ve ibtida gibi ilimleri öğrenciler için basitleştirmek ve araştırmacının Kur'ân âyetlerine ulaşmasında emek ve zaman tasarrufu sağlamak olduğunu belirtmiştir. Bu bağlamda müellif istenilen âyete kolay bir şekilde erişilebilmesi için âyetleri alfabetik sıraya göre tertip etmiştir. Kuşkusuz, âyetlerin araştırılması, özellikle Kur'an'ı ezberlememiş olanlar için büyük zaman ve çaba gerektiren bir süreçtir. Ayrıca, tecvid ve kıraât bilimi açısından da önemli bir konudur. Dolayısıyla bu tür konkordans çalışmaları, Kur'ânı ezber olmayanların birbirine benzer âyetlerin tespiti çalışmasında büyük öneme sahiptir. Kur'ân sözlük bilimi ve Kur'ân konkordansı alanında çalışma ve eser yazma, Allah'ın aziz kitabı konusunda berrak bir anlayışa sahip, vakf ve ibtidâ konularında uzman, kıraât bilimine hâkim, Kur'ân hattı, âyet ve surelerin sayısı, başlangıç ve bitişi hakkında gerekli bilgi sahibi olmayı gerektirir. Bu tür elyazmalarını incelemek ve gün yüzüne çıkarmak, İslam ümmetinin ilmi mirasını canlandırmak anlamına gelir. Ayrıca bu, ümmetin sonraki nesillerinin, önceki nesillere karşı bu ilmi mirası koruma ve gelecek kuşaklara aktarma sorumluluğu bulunmaktadır. Bu tahkik çalışmasında biri müellif nüshası olmak üzere el yazmanın üç nüshası kullanılmıştır. Müellif nüshası esas alınmış, diğer iki nüshanın karşılaştırması yapılmıştır. Çalışmada ISAM'ın (İslam Araştırmaları Merkezi) belirlediği ilke ve yöntemler takip edilmiştir. Orijinal metin modern yazım kurallarına uygun şekilde yazılmıştır. Çalışmada vakf ve ibtidâ, fevasilu's-suver ve hattü'l-Kur'ân alanında yazılmış eserlerden yararlanılmıştır. Eserde yer alan âyetler, sure numarası ve âyet numarasıyla birlikte belirtilmiştir.