1840-1841 tarihli Aksaray nüfus defterlerinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi

Bu çalışmada, hicrî 1256-1257/miladî 1840-1841 yıllarını kapsayan sekiz adet Aksaray nüfus defterinin transkripsiyonu yapılmış, defterlerde geçen kayıtlar ışığı altında Aksaray'daki sosyo-ekonomik hayata dair değerlendirmelerde bulunulmuştur. İlgili nüfus defterlerinde, ilk önce Aksaray kaza/şehir merkezinde yer alan mahallelerden başlanarak daha sonra merkeze bağlı köy ve kasabalar ile sancağa bağlı diğer kazalarda gerçekleşen nüfus sayımlarının kayıtları mevcuttur. Bu kayıtlar sayesinde Aksaray Sancağının 1840-1841'deki toplam nüfusunu, nüfusun kaza, mahalle ve köylere göre dağılımını, nüfusun (çocuk, genç, orta yaşlı, yaşlı vb.) yaş özelliklerini, Aksaray sancağına veya kazasına dışarıdan gelenler ile Aksaraylı olup kaza dışına çıkanları, hâne başına düşen kişi sayısını, meslek ve uğraşıları, tekke ve zaviyeler ve buralarda görev yapan veya barınan kimseleri, ulemanın şeceresine dair bilgileri tespit etmenin yanında, kullanılan lâkaplardan hareketle sosyal ve toplumsal yapının hususiyetlerine dair pek çok ayrıntıya ulaşmak mümkündür. Nüfus Defterlerindeki kayıtlar, Aksaray ile ilgili günümüzde kaybolmaya yüz tutmuş bazı sosyal ve kültürel kavram ve terminolojiye ışık tutuyor olmasıyla da önem taşımaktadır. Bu bağlamda, meselâ eski yerleşimler ile şahıs isimlerinin geçirmiş olduğu değişimi görmek mümkündür. Yine bu kayıtlar sayesinde eskiden köy olan bir yerleşimin giderek gelişip günümüzde bir ilçe merkezine dönüşme süreci de izlenebilmektedir. İlgili nüfus defterleri sayesinde, şüphesiz Aksaray'a ait daha farklı bilgilere ulaşmak imkân dâhilindedir.