16.yüzyılda Suruç

Günümüzde Şanlıurfa ilinin bir ilçesi olan Suruç M.Ö. iki bininci yıllardan itibaren yerleşime sahne olmuş eski bir yerleşim yeridir. İlçe Ön Asya'yı Avrupa'ya bağlayan ticaret yolları üzerinde kurulmuş olması nedeniyle çeşitli devletlerin siyasi egemenliklerine sahne olmuştur. Suruç'a sırasıyla Aramiler, Persler, Selevkoslar hakim olmuştur. Hz. Ömer döneminde Müslüman hakimiyetine geçmiştir. Suruç 13. yüzyılın ilk yarısında Moğol istilasına uğramış ve iskan ünitelerinin toparlanması, Osmanlı hakimiyeti sonrasına kadar sürmüştür. Yavuz Sultan Selim 1517'de Suruç'u Osmanlı topraklarına katmıştır. Suruç'un ilk tahriri 1520'de yapılmıştır. Suruç, lö.yüzyıl boyunca Birecik sancağının bir nahiyesi olmuştur. Hazırladığımız tezde beş tahrirden faydalanarak köyler ve mezralar tek tek yazılmıştır. Suruç'un lö.yüzyıldaki hiçbir tahririnde şehir veya nefs ölçüsünde bir yerleşme yerine rastlanılmamıştır. İncelediğimiz dönem içerisinde Suruç'ta Müslüman olmayan unsurlar yoktur. Suruç ekonomisinin temeli ziraate dayanmaktaydı. Nahiyenin her köyünde arpa ve buğday yetiştirilmekteydi. Ayrıca nahiyede hayvancılık ve küçük sanayi tesisleri işletmeciliği yapılmaktaydı. Nahiyede vakıf eser olarak Şeyh Müslim zaviyesi dikkati çekmektedir. Araştırmamızda zaviye ile ilgili zaviyedar aileden alınan belgeler kullanılmıştır. Yapılış tarihi belli olmayan zaviyenin Selçuklular devrine ait olduğu tahmin edilmektedir. Suruç nahiyesinin toprak idaresi, devletin birçok bölgelerinde tatbik edilen tımar sistemidir. Buna göre arazi has, zeamet ve tımar olmak üzere üçe ayrılmıştır. Bütün bu verilerin ışığında Suruç nahiyesinin muhtelif yönlerini, imkanların elverdiği ölçüde tarafsız ve ilmî metodlarla ortaya koymaya çalıştık. Netice olarak Suruç Türk İslam kültürünün hakim olduğu bir nahiye özelliği göstermekteydi.