18 yaş üstü bireylerde aşı tereddüdü ve akılcı ilaç kullanımı ile ilgili bilgi, tutum ve davranışların değerlendirilmesi

Amaç: Bu araştırmada, 18 yaş ve üzeri bireylerde aşı tereddüdü ile akılcı ilaç kullanımı arasındaki ilişkinin, bilgi, tutum ve davranış boyutları ile sosyodemografik özellikler açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı tipte planlanan bu çalışma, 01 Mart 2025 – 31 Ağustos 2025 tarihleri arasında Bolu Şehit İsmail Şeremet Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran ve araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden 18 yaş üzeri 207 birey ile yürütülmüştür. Katılımcılara "Sosyodemografik Bilgi Formu", 21 sorudan oluşan "Aşı Tereddüdü Ölçeği" ve 21 sorudan oluşan "Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği" uygulanmıştır. Elde edilen veriler istatistiksel olarak değerlendirilmiş; değişkenler arası ilişkiler korelasyon ve anlamlılık testleri ile analiz edilmiştir. Bulgular: Araştırmada, akılcı ilaç kullanımı ile aşı karşıtlığı arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r =–0.581, p<0.001). Kadın katılımcıların aşı tereddüdü düzeylerinin erkeklere göre daha düşük, akılcı ilaç kullanımı düzeylerinin ise daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p <0.01; p <0.05). Orta gelir grubunun aşı karşıtlığı puan ortalaması yüksek gelir grubuna göre anlamlı düzeyde daha düşük (p=0.016), akılcı ilaç kullanımı puan ortalaması ise anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p=0.013). Kronik hastalığı bulunan ve/veya düzenli ilaç kullanan bireylerin akılcı ilaç kullanımı ortalamaları anlamlı biçimde daha düşük saptanmıştır (p=0.016, p=0.017). Akılcı ilaç kullanımı konusunda kendini bilgili olarak değerlendiren katılımcıların, aşı karşıtlığı ve alt boyutlarına ilişkin ortalama puanlarının anlamlı olarak daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0.001). Sonuç: Araştırma bulguları, akılcı ilaç kullanımı düzeyi yüksek olan bireylerde aşı tereddüdünün belirgin biçimde azaldığını göstermektedir. Erkeklerde aşı tereddüdü kadınlara göre daha yüksek bulunmuştur. Orta gelir grubundaki bireylerin hem akılcı ilaç kullanımı hem de aşıya yönelik tutum açısından yüksek ve düşük gelir gruplarına kıyasla daha olumlu düzeyde oldukları görülmüştür. Kronik hastalığı olan veya düzenli ilaç kullanan bireylerde akılcı ilaç kullanımı düzeyinin düşük olması dikkat çekici bir bulgu olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca, akılcı ilaç kullanımı bilgisine sahip olduğunu düşünen bireylerde aşı yararı algısı yüksek olmasına rağmen, toplam aşı karşıtlığı puanlarının beklenenden yüksek çıkması dikkat çekici bir sonuçtur. ANAHTAR KELİMELER: Aşı Tereddüdü, Akılcı İlaç Kullanımı, Aşı Karşıtlığı