18. yüzyılın ikinci yarısında Diyarbekir Eyâleti'nde dokumacılık

18. Yüzyılın İkinci Yarısında Diyarbekir Eyâleti'nde Dokumacılık adlı çalışmada; Osmanlı Devleti'nin dokuma imalatında, özellikle de pamuklularda önemli bir eyâleti durumundaki Diyarbekir'in; öncelikle coğrafi konumuna, isminin menşe'ine ve şehrin kısa tarihçesine değinilmiştir. Çalışma ile dokumacı esnâfı ve bunlarla ilişkili esnâf gruplarının şehir ekonomisindeki yeri ile üretim ve ihracat potansiyeli ortaya konulmuştur. Dokumacı esnâfının ihtiyaç duyduğu hammaddelere, bu hammaddelerin boyanmasında kullanılan maddelerin ne şekilde temin edildiğine ve dokumacılığın en önde gelen ilişkili esnâf grubu olan boyahânelerin durumuna ışık tutulmuştur. Terekelerden elde edilen mamül eşya fiyatları ile dokuma mamülü emtiaların fiyatları karşılaştırılarak dokuma mamüllerinin fiyat/değer algısı, dönemin genelgeçer parası olan Venedik altın dükası ile değerlemesi yapılmıştır. Diyarbekir Şer'iyye Sicilleri'nden; esnâfın mükellef kılındığı vergiler, şehir masrafları ve diğer bazı giderlerin karşılanması için tevzi edilen vergi miktarları oranlarıyla birlikte ortaya çıkarılmıştır. Bu, esnâf içerisinde bulunan dokumacı ve bunlarla ilişkili esnâf gruplarına tevzi edilen vergi miktarı oranının mahiyeti, dokumacılığın eyâlet iktisadındaki gücünü göstermesi açısından dikkate değer bulunmuştur. Buna mebni olarak eyâletin Hazine Defterdarlığı'na tabiiyetinden Voyvodalığa geçiş süreci açıklanmıştır. 18. yüzyılın başından itibâren uygulamaya konulan malikâne sistemi üzere satışa, Diyarbekir Voyvodalığı'na tabi dokuma ve ilişkili hizmet mukâtaalarının da konu edildikleri tespit edilmiştir. Dokuma tezgâhlarına, dokuma mamüllerin ihraç edildikleri güzergâhlar ve ihracatın gerçekleştirilme yöntemlerine çalışmada ayrıca yer verilmiştir. Dokumacılıkta; orducu esnâfı, müdârebe, mükâtebe ve eve iş verme sistemi inceleme konusu yapılmıştır. 18. yüzyılın ikinci yarısında Avrupa'da başlayan özellikle de dokuma imalatında kendini hissettiren Sanayi Devrimi'nin, eyâletin dokumacılığına etkilerinin olup olmadığı ele alınmıştır.