1896-1914 yılları arasındaki Türk romanında yabancılar ve azınlıklar

ÖZET ANAHTAR KELİMELER: Roman, Şahıslar, Yabancılar, Azınlıklar, Tipler 1896-1914 Yıllan Arasındaki Türk Romanında Yabancılar ve Azınlıklar adlı çalışmamızda bu yıllar arasında yayınlanan 48 adet Türk romanında, yer alan yabancı ve azınlık şahıslar incelenmiştir. Avrupalı milletler, İmparatorluk sınırları içinde kalan gayrimüslimler ve Anadolu coğrafyası dışında yaşayan toplumlardan Araplar ve İranlılar gibi yabancı şahıslar da inceleme alanı içinde yer almıştır. Çalışmada etnik köken olarak, Türk olmayan ancak Türk toplumu ile kaynaşmış Balkanlardaki ve Kafkasya'daki bazı topluluklar yabancı kabul edilmemiştir. Çalışmamız ön söz ve girişten sonra iki ana bölüm, sonuç ve bibliyografyadan oluşmaktadır. Girişte, yabancının tanımı ve geçmişten bugüne Türk sosyal hayatındaki yeri belirlenmiş, daha sonra da bir toplum içerisinde esas unsur ve iktidar odağı karşısında gelişen "yabancı" olma olgusu söz konusu edilmiştir. Bu çerçevede edebiyat-toplum, edebiyat din ilişkisi anlatılmaya çalışılmıştır. Burada Türk edebiyatının bir bütün olduğu düşüncesinden hareketle yabancının, inceleme konumuz olan devreye kadar edebiyatımızda ne şekilde yer aldığı ana hatlarıyla gösterilmeye çalışılmıştır. Birinci bölüm, "1896-1914 Yılları Arasında Yayımlanan ve İçinde Yabancı Şahıs Kadrosu Bulunan Romanlar" başlığını taşır. Burada konuya bir bütün olarak bakılabilmesi ve romanın vak'ası içinde konunun işlenişinin anlaşılması için, -romanlar tek tek incelenerek- yabancı olma durumunun bütün tezahürlerine yer verilmiştir. "Romanlardaki Yabancı Şahıs Kadrosunun Topluca İncelenmesi" genel başlığını taşıyan ikinci bölümde maksadımız; birinci bölümde çeşitli şekillerde tezahürlerini gördüğümüz yabancılar ve azınlıkların, genel olarak incelenmesi ve "yabancı"nın, romanın yapısında çeşitli özellikleriyle yer alışının ayrıntısına girmekti. Bunun için bu bölümde, dönem romanında yer alan çeşitli milliyetlerden yabancılar ve azınlıklar ele alınmıştır. Çalışmamızın yine ikinci bölümünde yabancılar ve azınlıkların isimleri, Türkiye'ye geliş sebepleri, meslekî ve sosyal durumları incelenmiştir. Böylece Türkiye'deki yabancıların sosyal yapı içindeki konumu ve ortaya çıkarılan belli başlı yabancı tiplerinin birbirleriyle karşılaştırılması yapılmıştır. Romancılarımız "yabancı"yı, belirli mekânlarda ve belirli faaliyetler içerisinde düşünmüştür. Bu konuya da çalışmamızın ikinci bölümünde yer alan Yabancıların Yaşadıkları Çevre ve Faaliyet Gösterdikleri Yerler başlığı altında yer verilmiştir. Aynı bölümde yabancıların Türk toplumu içindeki yaşayış tarzı ve Türklerin buna alâkası; Türkler ile yabancılar arasındaki münasebet şekli incelenmiştir. Burada dönemin sosyal yaşantısındaki "Türk"ün belirgin vasıfları ve bunun yanında oluşmuş yabancı tiplerinin, hâkim tipe karşı konumu ortaya konulmaya gayret edilmiştir. Dönem romanında yabancılar, Türkler ve bu unsurların birbirlerine, birbirlerinin değer yargılarına dair kanaatlerine de yer verilmiştir. Ayrıca yabancıların başka yabancılar hakkında ve Türkiye hakkında fikirleri ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Türk romancılarının yabancıya, eserlerinde ne şekilde ve hangi oranlarda yer verdiği ise, ele alınan son konudur. Çalışmamızın sonuç kısmında ise, işlenen bütün bu konuların genel bir değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmalar sırasında kullanılan kaynaklar, malzeme teşkil eden romanlar ve istifade edilen kaynaklar olmak üzere iki ayrı başlık altında toplanmıştır. Yabancılar ve azınlıklar hemen hemen her toplumda değişen oranlarda bulunan ve içinde bulunduğu toplumun ortak kültürüne katkı yapan unsurlardır. xıx