1924 Anayasası'ndaki değişikliklerin Türk demokrasi tarihinin gelişimi açısından değerlendirilmesi

Türk hukuk tarihinde anayasal süreç, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde yaşanan ekonomik ve siyasi koşulların bir sonucu olarak başlamıştır. Bu dönemde Şerr-î Hüccet, Sened-î İttifâk, Tanzimat ve Islahat Fermanları gibi anayasal belgeler padişahın bir fermanı olarak yayımlanmıştır. Söz konusu anayasal belgeler, Türkiye'nin anayasal gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. Bu belgelerden sonra Osmanlı Devleti, demokratikleşme açından önemli bir adım atarak Türk hukuk tarihinin ilk anayasası olan 1876 Anayasasını kabul etmiştir. Bu dönemde ilk Osmanlı Meclisi açılmış ve Türkiye'de Meşrutiyet Dönemi başlamıştır. Osmanlı Devleti'nin parçalanmasını engellemek için atılan bu adımlar, I. Dünya Savaşı'nın da kaybedilmesiyle etkisiz kalmış ve galip devletler tarafından İstanbul fiilen işgal edilerek Son Osmanlı Mebussan Meclisi dağıtılmıştır. Mebussan Meclisi'nin dağıtılmasından sonra Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları tarafından Ankara'da açılan yeni meclis, bir yandan ülkenin kurtulması için çaba harcarken diğer taraftan da 1921 Teşkilat-ı Esasiye'yi kabul etmiştir. Yeni Türk devletinin ilk anayasası olan 1921 Teşkilât-ı Esâsiye, savaş yıllarında olağanüstü koşullarda hazırlanmış kısa bir anayasadır. Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasından sonra Türkiye'nin demokratikleşmesini ve modernleşmesini sağlamak amacıyla bu anayasada bazı değişiklikler yapılmıştır. Bu amaçla saltanat ve hilafet kaldırılarak Cumhuriyet ilan edilmiştir. Bu düzenlemelerle Türkiye'nin demokrasi ve insan hakları gibi temel değerlere dayalı bir yönetim modeli benimsemesi sağlanmış olunuyordu. Yukarıda bahsedilen değişikliklerden sonra Türkiye Cumhuriyeti, yeni yönetim şekline uygun bir anayasaya ihtiyaç duymuş ve 1924 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu'nu kabul etmiştir. Söz konusu yeni anayasa, Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türkiye'nin siyasi, sosyal ve ekonomik koşullarına uygun olarak tasarlanmış olup ülkenin anayasal gelişim sürecinde önemli bir yere sahip olmuştur. "1924 Anayasası'ndaki Değişikliklerin Türk Demokrasi Tarihinin Gelişimi Açısından Değerlendirilmesi" adlı çalışmadaki amaç; saltanatın kaldırılması, hilafetin kaldırılması ve Cumhuriyet'in ilanı gibi demokratikleşme alanında yapılan devrimlerden sonra 1924 Anayasası'nın Türkiye Cumhuriyeti'nin demokratikleşmesine ve laikleşmesine ne gibi katkıları olduğunu ortaya çıkarmaktır. 1924 Anayasası'nın ilk hali ve daha sonraki süreçte anayasada yapılan düzenlemelerle Türkiye'de ne gibi değişiklikler olduğunu, hangi demokratikleşme adımlarını atıldığını ve bunların ülkenin gelişiminde ne gibi etkiler bıraktığının belgelerle ortaya çıkarılması hedeflenmektedir. Yukarıda yapılan açıklamalar bağlamında, bu çalışmada 1924 Anayasası'nda Türkiye'de demokrasi alanında gelişimini sağlamak amacıyla ne gibi değişiklikler yapıldığı hususu ele alınmıştır. Söz konusu değişikliklerin, Türkiye'nin demokratikleşmesinde ve modernleşmesinde ne gibi katkılar sağladığının ortaya çıkarılması tezin temel problemi ve amacı olmuştur. Anayasadaki söz konusu değişiklikler incelenirken konuyla ilgili kitaplar, makaleler, lisansüstü tezleri, süreli yayınlar ve Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tutanakları incelenmiştir. Son olarak bu tez nitel bir çalışma olup; araştırmadaki veriler doküman analizi tekniği kullanılarak elde edilmiştir.