2005 ve 2018 öğretim programlarına göre hazırlanan sosyal bilgiler ders kitaplarında küreselleşme kavramının boyutları

Dünyanın küresel bir köy haline gelmesinin sebeplerinden biri de geçmişten günümüze yaşanan gelişmeler ve etkileşimdir. Son yıllarda hakkında araştırmaların sıklaştığı ve dünyayı etkisi altına alan küreselleşme kavramı, küresel köy haline gelen dünyanın neden bu hale geldiğinin sebebini açıklamaktadır. Küreselleşme isminin etkili olduğu alanlardan biri de eğitimdir. Eğitim, sosyal hayatın temel kurumlarından olup, küreselleşme sayesinde yaşanan gelişmelerden uzakta kalamaz. Dünya ülkelerinde ve Türkiye'de meydana gelen iktisadi, toplumsal gelişmelere ve bilimsel, teknolojik ilerlemelere uyum sağlayan vasıflı insanlar sadece eğitim aracılığıyla yetiştirilmiştir. Sosyal Bilgiler dersi küresel eğitimin meydana getirilmesinde, özellikle temel eğitim döneminde insanlara katkı sağlayan bir derstir. Bunun sebebi küresel bağlamdaki gelişmeler ve dünyadaki mühim sosyal hadiselerin sosyal bilgiler eğitiminin temel amaçlarında bulunmasıdır. Bununla birlikte Sosyal Bilgiler dersi dünya görüşüne sahip küresel değerlerle donatılmış vatandaşlar yetiştirme konusunda ilköğretim seviyesinde karşımıza çıkan derslerden bir tanesidir. Birçok alan içinde küresel bağlamda yaşanan gelişimlerden en fazla etkilenen Sosyal Bilgilerdir. Küresel boyuttaki gelişimlerin ve dünyadaki sosyal gelişimlerin Sosyal Bilgiler eğitiminin esas amaçları içinde bulunması bu dersin küresel eğitimde ön saflarda olmasını beraberinde getirmiştir. Bundan dolayı küreselleşme, Sosyal Bilgiler dersinde önemli yere sahip olan bir kavramdır. Yapılan bu çalışmayla 2005 ve 2018 yılı öğretim programlarına göre hazırlanan, Sosyal Bilgiler ders kitaplarında küreselleşme kavramının boyutları tespit edilmeye çalışılmıştır. Konuyla ilgili yapılan araştırmalar incelendiğinde araştırmacılar tarafından ele alınan ders kitaplarının 2005 veya 2018 Sosyal Bilgiler öğretim programına göre hazırlandığı, iki öğretim programına göre hazırlanan ders kitaplarının karşılaştırmasını yapan bir çalışmanın olmadığı görülmüştür. Yapılan bu çalışma 2005 ve 2018 Sosyal Bilgiler öğretim programına göre hazırlanan 5., 6. ve 7. sınıf kitaplarında küreselleşmenin yer alma durumunun karşılaştırmasını yapan ilk çalışma olmasından dolayı alana katkı sağlayacağı ve literatürdeki boşluğu dolduracağı düşünülmektedir. Bu çalışmada tarama modellerinden genel tarama modeli içinde yer alan tekil tarama modeli, bu bağlamda da kesitsel bir tarama yapılmıştır. Araştırma kapsamında 2005 ve 2018 programına göre hazırlanan Sosyal Bilgiler ders kitapları küreselleşmenin bilim ve teknoloji, eğitim, ekonomi, siyasi, sosyokültürel ve çevre boyutları kapsamında doküman incelenmiş ve analizinde betimsel analiz kullanılmıştır. Araştırmada sonuç olarak 2005 Sosyal Bilgiler öğretim programına göre hazırlanan 5. 6. ve 7. sınıf ders kitapları incelendiğinde küreselleşmeye ilişkin içerik olarak toplam 281 adet, görsel olarak da 63 adet örnek tespit edilmiştir. Küreselleşme boyutlarına en fazla yer verilen kitabın 7. sınıf ders kitabı, en az yer verilenin ise 5. sınıf ders kitabı olduğu görülmüştür. 2018 Sosyal Bilgiler öğretim programına göre hazırlanan 5. 6. ve 7. sınıf ders kitapları incelendiğinde küreselleşmeye ilişkin içerik olarak 330, görsel olarak da 69 adet örnek tespit edilmiştir. Küreselleşme boyutlarına en fazla yer verilen kitap sırasıyla 7. ve 6. sınıf ders kitabı, en az yer verilen ise 5. sınıf ders kitabı olmuştur. İncelenen ders kitapları karşılaştırıldığında, 2018 programına göre hazırlanan 5., 6. ve 7. sınıf ders kitaplarında, 2005 programına göre hazırlanmış ders kitaplarına göre içerik ve görsel açıdan daha fazla küreselleşmeye değinildiği anlaşılmıştır. 2018 programına göre hazırlanan ders kitaplarında küreselleşmenin en fazla sosyokültürel en az ise çevre boyutuna değinildiği tespit edilmiştir